"e 
H ERBARII 
AMBOINENSIS 
LIBER DECIM US. 
De Herbis agens filveftribus promifcue, 
* 
| i Pag. t 
AMBOINSCH ` 
KRUID-BOEK, 
HET TIENDE BOEK, 
Hondelende dan de Wilde Kruiden ^» 
door malkander. 
CAPUT PRIMUM. 
| Cyperus rotundus. Teckee.. 
ordinem, ut he cuivis fere obcurrant , fi modo 
T: defcribendis herbis filveftribus talem fequemur 
Amboine regionem permearet ab uno litore ad 
aliud. 
` primarias fpecies , cuivis autem 
D 
‘Exempli gratia fi quis e domo procedat, ftatim ob- 
vium inveniet gramen, talesque herbas, quz circa 
hominum zdes, in hortis, ad vias publicas, & ad 
oras cultorum agrorum crefcunt. 
' Dein procedentes inveniemus illas, que in agris & 
collibus proveniunt, ac fenfim adfcendentes admon- 
tium cacumina, & ad valles füb hifce fitas luftrabi- 
mus‘illas, quas Amboine defertum ibi abfcondidit. 
g ito. defcendentes ad alte- 
ram litoris partem , deveniemus cirea oftium majoris 
fluminis , ac tales videbimus herb zin i- 
bus & humidis crefcunt locis, immo in ipfa fluminis 
aqua, & ad oram ipfius maris, ac proinde in ipfa 
proveniunt aqua marina, quibus determinabimus ac 
nem inponemus herbis Amboinz terreftribus , in 
fubfequenti dein libro procedemus porro in ipfum ma- 
re, ubi videbimus, quas plantas alius tamén nature 
hoc in fuo foveat & alat gremio. = > 
Inter gramineas herbas, quas ftatim pedibus calca- 
mus, quum eximus, primum locum tenet Cyperus , 
qui hifce ac paa in omnibus Orientalibus regi- 
onibus tanquam vulgare nobis infervit gramen, ut- 
por qui .cunctas obtegit plateas, defertos hortos, ac 
umiles campos, licet multe alie wT obeur- 
rant fpecies, quarum quasdam in fubfequentibus de- 
fcribemus. 
Cyperus forma fuá potiffimum cum illo convenit, 
quem Europzi defcribunt Herbarii , fed aliquid tamen 
peculiaresin hoc detegitur, quod dein patebit: 
Vulgarem fequentes modum dividimus eum in tres 
m peculiare tribuemus 
Caput, eftque primo rotundus, fecundo longus, ac 
tertio dulcis. $ : 
Cyperus rotundus eft odoratus vel inodorus. Atque 
odoratus iterum duplex eft, primo bulbofus, qui fe- 
mina cenfetur. Secundo floridus, ac plerumque bul- 
bis deftitutus, qui mas habetur, cum quibusdam fpu- 
riis fpeciebus huic capiti fubnexis: 
Primo Cyperus rotundus bulbofus , five legitimus gra- 
men eft, nil nifi folia gerens; que tenuiffima funt, 
tenera, & longa, que vulgo cum Potri foliis com- 
parantut, neque rugofa, neque acuta, culmum lata, 
ithamam longa, fed in iis, que ad vulgares cre- 
cunt vias, breviora, & ad internam partem profun- 
- de percurrente & trigono fulco notata, qui inferius 
'acuto protuberat dorfo , folia hec octo, decem , vel 
duodecim fimul locantur in orbem pofita & rotundo 
infidentia petiolo , qui culmum craffus eft , atque 
unum alterumve pollicem altus, quique compofitus 
eft ex ipforum involucris. : 
Inferius durum profert capitulum , ex quo undique 
dependent pauce , tenues & fragiles fibrille , preter 
has ad latera excrefcunt bina plerumque craffiora fila, 
que parvos fuftinent bulbulos, atque ex hifce iterum 
alia tenuia fed firma fila ex nigro fufca inftar fili fer- 
rei, atque ex iisad palme circiter latitudinem a prio- 
Tom. VI, ribus 
EERSTE HOOFDSTUK. 
De ronde Cyperus. 
M de wilde Kruidén te befchryven zullen wy 200- 
O danige ordre bouden, die men ten naaften by vinden 
zoude, als men bet land Amboina dwars overginge 
van bet eene firand tot aan bet andere. 
By exempel , als wy den voet ten buize uitzetten , zuilen 
wy ten eerfden ontmoeten bet gras „en alle zodanige kruiden; 
die wy omirent der menfcben woningen, in de boven, aan 
de wegen en kantèn van gebouwde landen zien waffen. 
Daar na voortftappende, zullen wy ontmoeten bet velt eri 
beuvelen met bunne kruiden , en allenkskens opklimmende 
tot de toppen der bergen, en de daar onder gelegene val: 
leyen, zullen wy bezien, wat de Amboinfe wildernis al- 
daar verborgen beeft; daar ma int elffte Boek fcbielyk 
wederom dalende, zullen wy uitkomen aan de andere zyde 
op firant , omtrent de mond van een groote Rivier, en 
befcbouwen zodanige kruiden, die aan moer gen en vogtige 
P ie in 't water zelfs zoo van de Riviere als op den 
voor ften wal van de Zee, en dierbalven in Zeewater zelfs 
waffen, waar mede wy de Amboinfe landkruiden en plan: 
ten zullen verlaten, en onze affcheid daar van nemen, om 
ons in ‘t volgende Boek wat verder op Zee te begeven , en 
zien, wat voor planten van een andere aart in baar boezems 
beruftende zyn: 
- Onderrde grasgeflagten , waar op wy ten ger Ben moeten 
trappen, als wy uitgaan , heeft den voorrang den Cype- 
rus, dewelke bier te lande, en meeft in deeze Oofterfche 
Eilanden ons voor gemeen gras verftrekt , dat alle firaten, 
verlatene tuinen , en lage velden bedekt: boewel "er nog 
: veele andere zoerten van gras onder lopen, waar van wy ` 
in ^t volgende maar eenige befcbryven zullen, =: 
- De Cyperus komt in gedaante meeft overeen met den 
geenen, die de Europife Kruidboeken EE dog beeft 
nog iets byzonders , gelyk in ’t vervolg-blyken zal: : 
Wy deelen bem na de gemeene gewoonte in drie boofdge: 
Slagten, gevende yder een byzonder Hoofdftuk , te weten: 
de eerfte is tonds de tweede lang; en de derde zoet, 
© De ronde Cyperus is of welriekent; of niet riekent: 
De welriekende is wederom tweederlei, als een knobbel of 
klieragtige , die men voor bet wyfken bout. II. Bloeijende 
en meeft zonder klieren, die men voor bet manneken bout; 
met nog eenige baftaart-zoorten; agter aan dit Hoofaftuk 
te vinden. ; m 
^f. Cyperus rotundus bulbofus five legitimus , is: 
een gras, niet dan bladeren dragende , zeer fmal, teer, en 
lang , die men in *t gemeen met de Porreybladeren verge=: 
lykt; gants niet ruig nog feberp, een ftrocbalm breed , een ` 
ke lang ; maar aan de gemeene wegen korter, aan de 
binnezyde met een diepe doorgaande en driezydige geute j 
die beneden met een fcberpe rugge uitbuilt, Deze bladeren 
flaan agt , tien of twaalf by malkander rontom een ronde 
. Deel: een ftroobalm dik , en een duim of twee boog, de: 
welke van bare omivindzelen gemaakt is, 
Aan ’t onderfte beeft zy een bard boofdeken, daar aan 
rontom weinige dumme én brofJe.vafelingen bangen. Bé- 
balven dezelven gaan een of twee dikkere draden ter zya 
den, daar aan men kleine knobbelen windt, en uit dezel-: 
ve al weder andere dunne, deg flyve draden, zwatt 
bruin ; % een yzerdraatje , en aan dezelven — eert 
