2 
ribus alius iterum bulbus, ac fic porro ad quartum vel 
quintum in uno ordine, non direéte in terram penc- 
"trantes, fed oblique prorepentes , quique fub terre 
fuperficie locantur, alias emittunt plantulas, ita ut - 
totus ftolo ad fpithamz latitudinem in diametro per . 
hee firma fila fibi neétatur. 
Hi bulbi feu glandulz illam conftituunt aromaticam 
hujus graminis partem , quz Cyperus proprie vocatur, 
inequalis magnitudinis & forme. In Java enim, Ba- 
leya, aliisque regionibus, ubi folum eft pingue, ac 
multa colitur Oryza, he radices femi digiti longitu- 
dinem obtinent, quzdam minimum digitum longe & 
craffe funt, in. hifce vero infulis maxime Nucum 
avellanarum magnitudinem obtinent, ac ficce palli- 
de ruffum contrahunt colorem. Ipfarum odor & fa- 
or gratus eft & aromaticus cum levi amaritie & ad- 
ri&ione, os grato replentes odore, 
Relique harum plantarum partes inodorz & infi- 
pide funt, ac tantummodo graminez. Hi foliorum 
faíciculi nunquam culmum vel femen proferunt „qua 
in re cum Europzo Cypero non conveniunt , fed fe- 
nefcentes decidunt, & fuas proferunt plantas per pro- 
les fuas copiofas laterales , immo bulbuli feu glan- 
dule cum extra&is radicibus projeéte ubique pro- 
germinant, ubi terram tangunt, ac minimus bulbulus 
tritici grani magnitudinem habens, qui in terra rema- 
net, de novo propullulat, ita ut difficile exftirpari 
poffit hec planta, ubi femel excrevit. 
Dura fila non glandulas perforant, licet ipfis fir- 
miffime nexa fint, ita ut glandularum fubftantia homo- 
geneafit. . . : e 
Secundo Cyperus floridus mas habetur Cyperi, feu 
potius Gramen-cyperoides , qe „enim radix nullas. vel 
ucas admodum fuftinet glándulas , funtque fibrille 
lices, fufce, & circinnate , que tamen odora- 
te funt, fi recentes extrahantur, fed nullum habent 
aromaticum faporem, & aliquando unus alterve in iis 
confpicitur bulbulus , argumento adfinem effe C 
Folia funt uti in priore, fed paulo breviora, tota» 
ue planta humilior eft, uti & plerumque in plateis 
& viis obcurrit, ex centro fafciculorum folioforum 
tenuis: excrefcit rectus obfcure virens & glaber cul- 
mus, junceus, trigonus , ac raro quadragonus, femi 
dem altus vel paulo major , & craffior filo velorum, 
in-vertice fuftinens tria anguíta folia, in triangulo 
directe pofita, breviora & anguttiora illis ipfius plan- 
. tæ, atqueinter hzc alia-‘minora locantur, que fupe- 
, rius multos fuftinent paleaceos Corymbos fupra fefe 
invicem extendentes, ex acutis cellulis & fquamulis 
conítantes , «ex viridi & fufco colore mixtos , in qui- 
bus femen latet, ita ut fquamofe plume flores ac fe- 
mina hujus plante conftituant. 
- Tales floriferi culmi bini ternive ex unica propul- 
lülant radice, quz {ub terra neutiquam prorepit inftar 
` prioris, fed per-decidvum multiplicatur femen, 
Tertio Cyperus inodorus proprie eft herba litorea, 
omnibus partibus major binis prioribus. Radices ejus 
funt oblonge glandulz inftar felliculz bilis pifcium; 
externe fuic feu rufte , & pelliculis ficcatorum fo- 
liorum obfite, digiti articulum longe, longiffima au- 
tem füb primaria locatur planta, ad utrumque latus 
filum emittit craffum , & ad fex digitorum fubftantiam. 
circiter fimiles confpiciuntur | landule; fed paulo ro- 
tundiores prioribus , aliquando. bine terneve fimul ,. 
ac preter ifta fila alie excrefcunt tam craffe quam. 
tenues fibrille terram perforantes, fed nullas fufti- 
nentes glandulas, fibrilie enim glandulifere femper 
oblique prorepunt. un 
uzvis porro harum glandularum, quum non pro- 
funde fub terra locantur, in fummo fafciculum gerit 
foliofum , qui craffum conftituit culmum , transver- 
falem cen altum, quique in decem vel duodecim 
folia fefe expandit. Hec autem multo longiora funt 
prioribus, binas fpithamas longa , immo longiora, 
pauloque latiora, fimplicem referentia canalem, per 
imas oras, & dgrfum inferius acutum, nun- 
quam flores vel femina emittentia inftar prime fpe- 
ciei, Subftantia glándularum interior durior & ficcior 
eft, aromatico odore & fapore fere deftituta, fed 
maxime amara eft & adftringens, unde & ille non 
conligantur vel fervantur. ; 
: : Nomen. 
HERBARII AMBOINENSIS LiberX. Capurl: ` 
bandbreed van de vorige al weder een andere knobbel , en 
zoo vervolgens tot vier of vyf in eene rye , niet Fegt.in 
de aarde nedergaande , maar dwars &ruipende , en die bet 
rifcb der aarden naaft komen, [cbieten andere plantjes 
uit, zoo dat men een geheele floel van cen {pan in de rond- 
te door deeze flyve draden aan malkander vaft vindt. 
Deeze knobbelen of klieren zyn dat fpeceryagtige deel 
van dit gras, "t welk men Cyperus eigentlyk noemi, van 
ongelyke grootte en gedaante.: Want op Fava y Baly, en 
andere landen, daar een vette grond is, en veel Ryft geteelt 
werd, zyn deeze wortelen een halve vinger lang ,' zom- 
mige ook een pink lang endik, maar in deeze Eilandenzyn 
de grootfte als bazelnoten, de meefte deel kleinder , zom- 
mige ront, zommige langwerpig, /cheef, bogtig , en met 
eenige flompe einden van de hairige draden bezet, waar 
door zy flekelig fchynen ‚van buiten zwart bruin , of zwart 
aardverwig ‚van binnen wit en bardagtig als bazelnoten, 
dog de droogen befterven ligt ros. Haren reuk en {maak is _ 
lieffelyk en fpeceryagtig , met een kleine bitterbeid en t’za- 
mentrekkinge, den mond met eer goede geur vervullende. 
De andere deelen van deeze plantzn zyn zonder reuk of 
[maak , alleen grasagtig. Deeze boffen van bladeren bren- 
gen nooit fteel of zaat voort , waarin ze met de Europifche 
Cyperus niet overeen komen, maar oud geworden vallenze 
af, en teelen hare planten voort, door bare veele afzetfels 
ter zyden>, ook de klieren , die men met de uitgetrokke 
wortelen weg/myt, [cbieten overal uit, daar ze de aarden . 
raken , en bet minfbe knobbeltje als een ger fte korl , °t welk 
in deaarde overblyft , fchiet wederom wit, zoo dat bet moe- 
jelyk uit te roejen is, daar bet eens benen komt. - 
De barde draden gaan miet door de klieren, boewel zy 
daar zeer aan vafl zyn, zoo dat de fubjtantie der klieren 
eenparig is. 
L Cyperds floridus, bloeyende Teckee bout men voor 
bet manneken van Cyperus , of veel meer een. Gramen 
cyperoides,..want de wortel beeft geen of weinige klie- 
ren, be[laande uit enkel bruine en gekrulde vafelingen , 
die Welriekende zyn , als men ze vers uittrekt , maar 
onder fpeceryagtige fmaak, en zomtyts ziet men bier en 
daar een klein kliertje daar aan, als een klein bewys, dat, 
bet uit de maag fcbap van Cyperus is. : 
De bladeren zyn als aan "t voorgaande, dog wat kor- 
ter, en bet gebeele gewas blyft lager , gelyk?t gemeenelyk 
op de ftraten en aan de wegen gevonden wert. Uit bet 
midden van de walen. bladen fchiet een dunne regte : 
donker groene en gladde fleel op, biesagtig, drickantig , 
en-zelden vierkantig , een balve voet boog , of wat meer , 
en wat dikker dan een zeildraat , dragende op zyn top drie 
Jmalle bladeren, regt im een driehoek fiaande , korter en 
- fmalder dan die van den firuik, en tuffen beidei nog. an- 
dere kleinere, en boven op veele- kafagtige trosjens , bet 
eene boven °t ander witflekende , van Jpit/e buisjens en 
Jcbubbekens gemaakt , uit den groenen en bruinen gemengt , 
daar in bet zaat fchuilt ; zoo dat de fchubagtige pluimpjes 
woor ’t’bloeizel en zaat verfirekken. * A 
Zulke bloeijende fleelen fchieten twee of drie uit eene 
wortel, die onder de aarde geenzints kruipt gelyk bet vo- 
rige, maar door bet uitgevalle zaat zig vermenigvuldigt. 
Il. Cyperus inodorus: Niet riekende Teckee is ei- 
gentlyk een firandgewas , aan al zyn deelen grooter dan 
de beide voorgaande: de wortelen zyn langwerpige klie- 
ren als galblaasjes van villen, mede bruin of ros van 
buiten, en met velletjens behangen van de droge bladeren , 
een lid van een vinger lang , en. het lang fte 1s onder den 
booftflruik ` ter weerzyden fchiet bet een dikken draat uit, 
en omtrent zes vingeren verder ziet men diergelyke klieren, 
dog wat ronder dan de vorige, zomtyts ook twee en drie 
aan malkander; en bebalven de voornoemde draden fchie- 
ten ze nog andere, zoo dikke als dunne vafelingen in de 
gront, maar daar en komen geen klieren aan, want de 
klierdragende kruipen altyt ower dwers. 
Jeder nu van deeze klieren , vermits ze niet diép onder de 
gront leggen, draagt aan zyn opperfle een bos bladeren, 
- zamen een dikke fieel of halm uitmakende , een dwersbant 
boog, en in tien of twaalf bladeren zig verdeelende, Deze 
zyn veel langer dan de voorgaande, twee fpannen lang 
en meer , ook wat breeder, fcbier niet dan een enkele geute 
gelykende „of met zeer fmalle randen, en van onderen een 
Jcberpe rugge, brengende nooit bloemen nog zaden voort , 
gelyk de eerfte zoorte. De klieren bebben van binnen een 
barder en droger fubftantie, fcbier zonder fpeceryagtige 
reuk of fmaak , maar merkelyk bitter en adjtringerent, 
daarom men ze ook mies bewaart nog vergaart, 
Naam. 
3 
