Per a ^ -HERBARII AMBOINENSIS 
` crefcunt , femina gerentes graminei colóris, qua in re 
iterum ab Indico differt: Binz alie fpecies, quan- 
tum fcio, non funt in ufu. 
Obfervavi quoque pulverem ficcarum radicum , 
que facillime in pulverem redigi poffunt, maximum 
adferre folamen in prorepentibus ulceribus, prefer- 
tim oris, quum ipfi infpergatur, atque os cum ejus 
decocto colluatur. 
Graminea fubftantia binarum priorum fpecierum mi- 
mum confcinditur , qua galline & galli gallinacei 
pafcuntur , qui caveis includuntur, uti multi Indi hac 
alunt gallos fuos propugnatores , cui & Oryzam admi- 
fcent. Si canes torminibus alvi vexantur, ac gramen 
vulgare caninum adquirere non poflunt, quevis co- 
medunt Teckee, fed potiffinum primam fpeciem, 
qua per vomitum curantur. ` : 3 
Recentes rotundi Cyperi radices cum Canariis con- 
‘trite, in folio fupra ignem calefattz , & adplicate 
incipientem diflipant Paronycbiam , fi vero hec ad 
fuppurationem vergat, cito iftam maturat & aperit. 
Eodem modo fubfequens adhibetur Tabaliffa. 
Altera fpecies, feu Cyperus floridus binas tresve ha- 
bet varietates, potiflimum in humidis crefcentes lo- 
cis, una nempe culmum emittit fefquipedem altum, 
qui undique longa & angufta prodit folia; ac fpicz 
verticales non ita fpinulofe funt, fed magis lanugi- 
nofe & extenfe. Sécunda ejus fpecies altior excre- 
fcit, fere inftar Caricis, ad quem etiam referri poteft, 
uti in ejus capite examinari poteft. 
Folia ejus binos pedes longa funt & parum acuta, 
plerumque femi concava, inferius autem dorfum acu- 
tius eft. . Caulis-ejus tres pedes altus eft , culmum 
craffus, & triangularis. Inejus vertice tria longa lo- 
cantur folia, in triangulo extenfa. 
Spice ejus fufcz funt, dure, & fpinulofe , ex fimili 
paleaceo compofite femine. | ~ si 
Si lintea quzdam alba fupra hifce cgronulis femini- 
‚feris ficcantur, maculas contrahunt ruffas. Utrius- 
que radices funt tenues, ruffique pili, quodammodo 
odorati fed fatue. 
m itidem emittit angufta 
que folia , fes pedem & binos pedes longa & fafci- 
concava funt. 
Gramen Bufsnuim , Malaice Rempot Codock , Balice 
Padangb Dancong , neutiquam meretur referri ad Cy- 
peri fpecies , fed ad gramen aquaticum. 
Ad ripas crefcit aquarum & agrorum coenoforum ` 
Oryzz , ubi in Baleya bufones; venenofi degunt Dan- 
cong dicti, qui adeo venenati funt, ut pueri ab ipfis 
enecati fuerint , quorum digiti per ipforum morfus 
vulnerati fuerunt, immo Ko angues moriuntur, fi lu- 
£tando ab iis mordeantur. In Amboina autem illi non 
inveniuntur, ubi hoc gramen in argilla non crefcit, 
fed in alio folo parum humido. 
Oves ac boves femina depafcunt, fed gramen ipfum 
non comedunt, quum nimis acre & junceum fit. — 
Tabula Prima 
Ad Figuram primam Cvpert rotundi fpeciem exhibet primam. 
Figura fecunda Cyperum floridum „feu fezundam, denotat fpeciem. 
OBSERVATIO 
Varie funt Cyperi fpecies tam veteribus note, quam inprimis 
recentiorum induftria detecte, preterquam enim quod ra- 
dicum longitudine & rotunditate differunt, foliorum lati- 
tudine & anguftia, uti & faporis amaritie vel dulcedine & 
odoris fragrantía majore minoreve fefe diftinguunt, de qui- 
bus inprimis vide Plukn. Almag. p. 127. Tournef. in/tit. R. 
H. p. 527. & Sloan, Cas. pl. Fam. p. 35. ac S. Dale Pharin. 
in ato pag. 281. © : 
CAPUT 
Liber X. Caput 1. 
derom van ’t Ooft-indife verfchilt. De twee anderen beb- 
ben myns wetens, geen gebruik. 
Voorts zoo beb ik ook ervaren, dat het poejer van de 
droge wortelen , die zig zeer-ligt laten pulverijeren, groote 
baat doen in de vooreetende zeerigbeid , inzonderbeid in 
den mond, als men "t daar in firooit , ook de mond met dit 
deco&kum waft. 
Het gras van de twee eerfte zoorten werd klein gefnee- . 
den, en dient om boenders en banen daar mede te voeden, 
die men in kouwen wil bouden , gelyk veele Indianen met. 
bunne vegthanen doen, onder 't ge/neede gras ryfbmengende. 
Als de bonden buikkrimpjel krygen , en bet ordinaris bonde- 
gras niet hebben konnen, zoo eten ze alderbande Teckee, 
dog meeft van de eerfte zoorte , ’t welk ben dan door 't 
braken cureert, 
De verfche wortelen van den ronden Cyperus met Ca- 
naris gewreeven , in een blad over’t vuur warm gemaakt, « 
en overgebonden, doet de begonne Paronychia verdwy- 
nen, maar zoo ze alrede tot bet zweeren gezet is, doet ze 
die in der baaft rypen en opbreken: op de zelfjle manier 
gebruikt men ook de volgende Tabalifla. 
De tweede zoorte, of Cyperus floridus beeft nog twee 
of drie veranderingen, meeft aan vogtige plaatfen voort- 
komende, te weten, de eene fchiet met een feel anderbalf 
voeten boog op, en beeft rontom lange fmalle bladeren. 
De aairen aan den top zyn zoo [lekelig niet , maar meeft 
wolagtig en uitgebreid. De tweede zoorte waft nog hoger, 
Jcbier als een fnygras , waar onder ment ook rekenen kan, 
gelyk in "t zelfde Hoofdftuk te zien is. 
De bladeren zyn wel twee voeten lang, en wat fny- 
dende, meeft balf bol , dog de onderfte rugge is nog al 
Jcberp. De [leel is drie voeten hoog , een balm dik, ook 
driekantig. Op zyn top flaan drie lange bladeren , in een 
triangel. uitgebreid. 
De aairen zyn bruinagtig , ory wat bart en flekelig , ` 
uit diergelyke kafagtig zaat gemaakt.: 
e plekken daar van. De wortelen van beiden 
krygt 
“dunne ro 
e Dairen , eenigzints welriekende, dog flap. 
De derde veranderinge of vierde zoorte van Cyperus 
floridus., is de laaftgenoemde gelyk, want by waft ook met 
lange fmalle bladeren , anderbalf en twee voeten lang, 
en met bosjens by malkander. Daar tufJen komt een by- 
zondere fteel op, twee en derdebalf voeten boog, dfiekan- 
tig , fcberp, in de dikte van zeilgaarn , dog ftyf. Op zyn 
top draagt by geen bladeren in een drie/prong , waar in 
zy van alle de voorgaande verfchilt, maar een uitgebreide 
dolle van veele kruisgewyze aairen gemaakt , de eene langer 
dan de andere , en bunne fteeltjens zyn ruig of fnydende 
in "t aantaften. : ee 
Daar aan bangen veele korreltjes yder op een byzon- 
der fteeltje, groen of bruin , door malkander als Hirje- 
zaat ; met diergelyke zaat van binnen. Vier of vyf bla- 
deren maken van onderen een, vergadering , daar ze avat 
plat zyn. : 
Gramen Bufonum , in ’t Maleits Rompot Codock ; 
en Baleits Padangh Dancong. Het meriteert geenzints 
onder de geflagten van Cyperus gerekent te worden , 
maar onder ’t watergras. 
Het waft aan de kanten van de wateren , en van de- 
Siykige Ryfivelden , daar omtrent op Baly zig fenynige 
padden’ opbouden , Dancong genoemt , die zoo vergift zyn, 
dat ze kinderen gedoot hebben, die maar in de vinger van 
ben gebeten waren, en de flangen zelfs flerven daar oa, 
als ze in ’t worjielen van dezelve gebeten worden. - In 
Amboina heeft men die niet , alwaar dit gras in geen klei 
waft, maar in een andere gront , daar bet wat vogtig is. 
Schapen en koejen weiden bet zaat af, maar bet. gras, 
-agten ze niet, om dat bet fcberp en biesagtig is. 
De Eerfie. Plaat * ` 
Wyftaan in de Eerfte Figuur, de eerfte zoort van de ronde Cyperus, 
De tweede Figuur vertoont de bloeyende Cyperus, ofte de twee- 
. de zoort. : 
AANMERKING. 
Daar zyn veel verfcheide zgorten van de Cyperus, zoe. aan de 
Oude bekent geweeft , als wel voornamentlyk ontdekt door 
de ylyt der latere Kruidkenners, want behalven dat zy ver- 
fchillen door de lange en ronde wortels, zoo zyn ze ook 
onderfcheiden door de breedte en fmalte der bladeren, als. 
"mede door de fcherpe en zoete fmaak, als ook door de 
- Als men Lë it linnen op deze zaatkroonijes droogt 3. 
min of meer, flerke geur; waar over voornamentlyk ziet . 
Plukn. Almag. p. 127. Tournef. inftit. R. H. p. 527. & Sloan. 
Cat. pl. Fam. p. 35. als mede S. Dale Pharmac. in 4te pag. 281. 
oy VEE 
D 
