6 HERBARIIAMBOINENSIS LibrX. Caput 1. 
tur, ac femel bisve aque marinz infperguntur, & de- 
nuo ad folem ficcantur, ac fic pro fuftimigio ficcantur. 
Recenter ficcatz radices per aliquot dies totum re- 
plent cubile grato fuo odorc. 
Mox fupra mentionem feci graminis cujusdam , 
quod fpinulofum gerebat caput in litore Affahudi de- 
tectum, quum vero dein anno 1690 majorem ejus con- 
quifiverim fpeciem , a vulgari Cypero longo nimis 
diverfam, hinc ejus peculiarem ac fubfequentem ex- 
hibebo defcriptionem. 
Videtur effe fpecies Cyperi littorei , fed aliquando 
etiam magis remote ‘in ipfa crefcit terra, ac culmum 
erigit, qui longis, anguttiffimis & firmis obdudtus eft 
folis, vix palmam latis , fuperne acuminatis, & 
acutiffime decurrentibus , fex & feptem pollices lon- 
is, quorum ore acute funt & rugofe , fi retrorfum 
Hektar vel fricentur , -in orbem circa magnum lo- 
cantur caput , quod componitur ex firmis echinis in- 
ftar fetorum porci, quorum quidam fex pollices lon- 
gi funt, quidam dimidio breviores & intricati, tota 
porro planta adeo fpinulofa eft , ut/non nifi fübtus 
tangi & tractari poffit. 
. Hzc planta in infulis Orlanitis invenitur , que ad 
zephyream plagam fitz funt ante Boeronem & Toma- 
bu , altitudinem habens trium quatuorve pedum , longa 
undique emittens angufta & acuta folia graminea, in 
quorum medio caput excrefcit , quod vir ulmis vix 
complecti punt, atque ex fimilibus componitur lon- 
gis, fpinulofisque foliis. 
Incolis nulli alii infervit ufui , nifi lufui cuidam, 
quum nempe caput hoc abfciflum plano inponitur li- 
tori, ac ventus flans hoc propellit & agitat, acfi Da- 
bolus iftud profequeretur. 
Nomen. Malaice Rompot bulu matta , quum fpina ejus 
longz quodammodo referant longa Sinenfium cilia. 
Sinice ët , h. e. fpina circumvolvens , quum 
per ventum volvatur, unde concludi poteft, in Sina 
quoque notum effe. Belgice Wintboll feu caput venti 
vocari poteft. i : 
. Hzc planta anno 1691 ex infulis Tomahu deduéta 
` exhibebat nihil aliud effe , nifi Cyperum littoreum ét 
dex- 
folum prorepentem, articulos gerente niae, 
ve pollices longos , & inftar Rortamg Tjjavony cras 
fos, qui ad nodos , emittunt in arenam radices, 
iftis autem articulis arcte adftant folia fafciculata , pen- 
nam lata & fulcata, ficca vero convolvuntur , & ter- 
minantur in firmum longumque apicem , capita ifta 
oriuntur inter-fuperiora folia , que a feptem ad tre- 
decim pollices longa funt. Capita majora funt illis 
Batavie excretis , fetas enim gerebant decem & un-- 
decim pollices longas, quz inferius haud craffiores 
erant filo ligatario , ac fuperius inftar equifeti geni- 
culate & rugofe, fi retrorfum fricentur , perfecte uti 
in Ecbinometra fetofa. 
„Culmi, tam lenti funt, ut diffringi nequeant , tota 
autem planta nil aromatici prebet. In arenofis & incul- 
tis Gë infulis [ave & Sumatre , nempe circa Jam- 
bum, nec ullibi in ufu eft nifi ad lufum memoratum, 
GEE radicula acrimoniam habent, que linguam 
quodammodo vellicat. In arenofis quoque Zeylonz 
„obcurrit infulis, majorque Amboinenfi eh > eidem in- 
ferviens lufui. 
de $ 
` 
= Seh = Tabula Secunda 
Ad Figuram Primam Cyperum exhibet longum. 
Figura Secunda Cyperum exhibet littoreum echinato capite. Quod. 
convenit cum ÍLY. MuLLU H. Malab. part. 12. Tab. 75. eft- 
. que forte Gramen Di&acophoron, fpica turgida criftata 
e Mu. Zeyl. pag. 25. & Tief. Zeyl. pag. 107. 
D 
EN 
CAPUT 
reizen in zeewater gedompelt , telkens weder in de zon 
gedroogt , en zoo bewaart tot reukwerk. 
De versgedroogde vervullen eenige dagen een kamer met 
baar aangenamen reuk, -4 
Even bier boven beb ik mentie gemaakt van een gras 
met een fteekeligen bol , op den ftrant van Afabudi gevon- 
den y; maar dewyl ik naderband anno 1690-een groot flag 
daar van bekomen beb van den ordinaris Cyperus longus s 
te veel verfchillende , zoo zal ik daar van in "t byzonder 
de volgende befcbryving geven. 
Het fcbynt een zoorte van Cyperus littoreus te zyn, 
` dog bet waft ook eenigzints landwaart in „en [baat met den 
Bel overeind, welke bezét is met lange zeer [malle en flyve: 
bladeren , fchaars een fcbaft breed, ma vooren toe gegeut , 
en zeer [pits toelopende , zes en zeven duimen lang: de 
kanten zyn fcherpen ruig, als men ze na agteren firykt , 
zy flaan rontom een. grooten bol, gemaakt van flyve flee- 
kels als werkens-borftelen , zommige zes duimen , zommige 
half zoo lang , en. verward door malkander : bet gehele ge- 
was is 200 Jlekelig, dat men "t niet dan van onderen kan 
aantaften. 
Dit gewas vint men op de Eilanden Orlanith, dewelke 
weftelyk voor Boero en Tomabu leggen, in de hoogte var 
drie of vier voeten, met lange [malle en fcherpe bladeren 
omgeven , bet gras gelyk; in bet midden groeit een bol, 
die eenman kwalyk omvademen kan, van diergelyke lange 
flekelen gemaakt. 
By de Inlanders dient bet tot anders niet dan tot een 
zeker geeftig korswyl, wanneer men den afgefneden bol 
op een vlak ftrant zet, en de wind waait, zoo vliegt by 
woort , als of de nikker agter bem was. ; , 
Naam. /n.'t Maleits Rompot bulu matta, om dat 
zyn lange flekels eenigzints gelyken na delange bairen aan 
de wynbraauwen der Chinefen. In” Chinees Tíjikiu , 
dat is rollende doorn , om dat bet met den wint rolt, waar 
uit men bemerken kan, dat bet in China mede moet bekent 
zyn. In *t Duits mag men bet Windbollen noemen, 
© Dit gewas anno. 1691, van de Eilanden Tomabu ge- 
bragt , bewees dat bet anders niet is dan een Cyperus 
littoreus, langs de gront ‘kruipende , met leden van vyf 
of fes duimen lang, en zoo dik als Rottang Tfjavony, 
by de knien lange wortelen in bet zant fcbietende, aan” 
de voorfte leden [aan de bladeren. digt en troupsgewys by 
malkander , een fchaft breed em gegeut , dog de droge rol- 
len zamen, en eindigen in een ftyve lange fpits. De 
windbollen komen voort tuffen de voorfte bladeren, dewel- 
ke van zeven tot dertien duimen lang zyn. De bollen zyn 
grooter dan die van Batavia, want daar waffen borftels 
aan , die wel tien of elf duimen lang waren, agter niet 
dikker dan bindgaarn , en vooren als een peertsbair geker-. 
teld, en beel ruig, alsmen "t agterwaarts [irykt, regt gelyk 
aan den fchadelyken zeeappel Echinometra fetofa. 
De fielen zjn zoo taai, dat ze onverbrekelyk zyn , maar 
de gebeele plant is niet [peceryagtig. Men vint bet op 
onbewoonde en zandige fbranden van Fava en Sumatra, 
namentlyk omtrent. Fambe, hebbende overal geen gebruik 
dan tot bet bovenftaande kortswyl, en in de worteltjes is 
een fcherpigbeid , dewelke eenigzints in de tonge byt. Op 
de zandige firanden van, Ceylon is "t mede bekent , dog al 
grooter dan ’t Amboinfe „en tot dezelfde kortswyl dienende: 
H 
De Tweede Plaat ` 
Vertoont in de Eerfle Figuur de lange Cyperus. : 
De Tweede Figuur wett aan de Strand Cyperus met een Bebe 
lig booft. Het welk overeenkomt met de ILy MuLLu van 
de Hortus Malab. part. 12. Tab. 75. eh is mogelyk het Dictas 
cophoron-gras, met een dikke gekamde helm van het Muf. 
Zeyh pag. 25. en Thef, Zeyl. pag. 107. Hae 
uu 
SEH 
