‚ X.Buk. WI. Hoofdf. ` AMBOINSCH KRÜIDBOEK. ; 
CAPUT TERTIUM. 
Cyperus dulcis. Teker. 
boina exotica, & ex Maccaflara delata, ubi in 
Oryze campis aliisque paludofis crefcit locis. 
I5 Cyperi fpecies hac quoque numeratur , Zo Am. 
Peculiare gerit folium, ab alíis graminis fpeciebus 
multum diverfum, longum nempe, rotundum "ër con- 
'"*cavum, illi Cepe fimile, tres quatuorque pedes al- 
tum, ultra Anferinam pennam craflum , externe fub- 
tiliter ftriatum , fuperius in obtufum definens api- 
cem, ubi & trigonum eft. 
Interne non penitus cancavum eft , fed innumeris 
valvulis in varias diftinétum cellulas, que vacuz po- 
tifimum funt. Talia folia plurima fimul conlecta 
{funt fafciculata, cuncta erecta, fed non firma, facile 
enim franguntur, fi infleCtantur, non omnino, fed 
complicantur quafi , funtque porro infipida & inodora. 
Radix ex multis componitur fibris, in molli folo 
transverfaliter decurrentibus, que hic & illic novos 
emittunt foliorum fafciculos inftar alius Cyperi. Hi- 
fce fibrillis bulbi adpendent, magnitudinem habentes 
globulorum luforiorum vel felopeti, ex rotundo gib- 
bi, obliqui, aliisque minoribus globulis aucti , qui 
parvas & raras emittunt fibrillas ; Illi externe colo- 
rem habent foli, in quo erefeunt, interne albicantes 
funt, duri , & ficci , inftar glandium terre, faporis 
fatui, qui vero in ficcatis dulcis eft cum levi adftri- 
&ione. Sponte crefcit in paludofis Oryze campis, 
aliisque : umi bu: -& hum id locis Es per globulos 
erin ci opagari poteft ;"atque poft fex menfium 
patium e ra fafciculor olioforum, qui 
relinquuntur , fibrilleque deteguntur , 
effodiuntur. S 
“Nomen. Latine Cyperus dulcis. Malaice & Macas- 
farice Ruku teker, & folummodo Teker; Portugallice 
` Gote kelingan, & Gote klingan , quod nomen quoque 
"gerit Daun labrang , precedenti libro defcriptum. 
Locus. Copiofe crefcit in Zeylana& Java, Baleya, 
& Macaffara, in Orientalibus infulis ignota eft hzc 
planta; fed ex Macaffara delate plantule ad fluvium 
elaphantem plantavi, ubi progerminarunt. ©. © 
Jjus. Bulbi ex fibrillis dependentes depurantur & 
in ufum fervantur, raro crudi-eduntur , ni(i ad fitim 
fedandam, fed in aqua parum ebulliuntur & eduntur. 
. Plurimi-fupra Paparras feu mattas ficcantur , fique 
edere eos velimus , prius per horam in aqua mace- 
rantur, ac dein coquuntur, magis autem ad recreati- 
onem eduntur , quam ad ftomachum replendum, ac 
‘potiffimum ad potum Thee, alii eos parum torrent 
in fartagine. ei cav $5 0024 
Lentam requirunt mafticationem ob duram ipforum 
fubftantiam , exterior poe deplübitur cortex, dein 
parum contunduntur , & vafculo, in quo Thee infun- 
ditur, induntur, quibus aqua tepida adfunditur, acfi 
potus Thee effet, qui tum forbillatur uti potus Coffee. 
*Potatur a febricitantibus, aliisque hominibus, qui- 
bus potus Thee vetitus eft, hzc planta videtur con- 
venire cum illa, que in Europzis libris Dulci cbinum, 
ejusque radices Trafi Tragi, & Trafti vocantur. 
Dodoneus libr. 11. cap. 15. dicit plurimum orefcere 
circa Veronam, & ad flumen Athefim , alii hanc ha- 
bent pro Cypero dulci Theopbrafti libr. 6. vel pro ejus 
Malinatballa , de qua vide Clufium in adnotationibus 
fuis ad Bellonium libr. 2. cap. 40. ubi dicit, in Hispa- 
nia circa Valentiam vocari Funcia avellanada; Euro- 
 peum..Dulci chinum deferibitur folium gerere acuto 
dorfo inftru&um , & culmum trigonum , qui flores ac 
femina profert inftar Cyperi , que omnia. in Indico 
non oui fed ufi inter fefe conveniunt. 
Habel zelin Zerapionis & Avicennz pro eadem ha: 
betur planta , que in Barbária crefcit in Malta & Si- 
cilia, ubi Cbabazisi vocatur. Rauwolfius in Itinerario 
fuo, libr .1.cap.4. fcribit, Tripolis vendi in officinis 
ex A o deductum, & ab incolis edi, a quibus 
Habel afs, five Altfis vocatur. sar 
D k | In 
- lieden genaamt Habel affis, ofte 
DERDE HOOFDSTUK. 
De zoete Cyperus, | 
nder de zoorten van Cyperus komt deze mede , in 
Amboina uitlants, en ingebragt van Macaffar , 
daar zy in de Ryjivelden, en andere moera[fige 
Plaatfen groeit. . 
Hy heeft een byzonder blad , yan andere grafen veel 
verfcbillende, te weten lang , ront , en bol , bet Ajuinloof 
gelyk, drie en vier voeten lang , ruim een ës 
dik, van buiten fyn geftreept , boven met een Jtompe fpitss 
daar bet'avat driekantig is. 
Binnen is bet niet doorgaans bol, maar met ontelbare 
- fcheidvellekens in werfcheide cellekens verdeelt , dewelke 
voor "t mee[te ydel zyn. Zulke bladeren fiaan veele by mal- 
kanderen in boffen , alle overeind , dog niet ftyf , want zy 
breken ligt , als men ze buigt, niet kort af, maar vouwen 
Jlegts , voorts zonder fmaak en reuk. 
De wortel beftaat uit veele vezelen, in de weeke gront 
dwers loopende , bier en, daar nieuwe boffen bladeren uit- 
gevende, gelyk andere Cyperus, Aan deze vezelen vindt 
men knobbelen bangen in de grootte van knikkers en muse 
quetkogels, uit den ronden bultig fcbeef , en met kleinder 
knobbelen bezet, aan dewelke weinige en kleine vezeltjens 
bangen: Buiten bebben ze de koleur van de gront, daar ze 
siu. binnen witagtig, bard en droog as aardakers , 
laf van fmaak, maar aan de gedroogden zoet met een klei- 
ne adftrictie. Het groeit van zelfs in de moeraffige ryft- 
velden , en andere lage en vogtige plaatfen: men kan bet 
ook met de knobbels x is en na zes maanden uitgra- 
ven, ter zyde van de boffen bladeren, dewelke men aan 
laat, en de wezels vervolgt , gelyk men de Patattas uit- 
graaft. 
N "t Latyn Cyperus dulcis; opt Maleits en 
Mansi? Waka hers We Debet 
T s Teker; in’t Portugees 
Gote kelingan , en Gote 3 welke naam ook draagt 
bet Daun labrang , in ?t voorgaande boek befchreven. — 
Plaats. Men vindt bet overvloedig op Ceylon en Fava, 
Bali, en Macaffar: in deze Oofterfe Eilanden is bet on- 
bekent. De plantjes van .Maca[fer gebragt , beb ik aan 
de Rivier den Olyphant doen opkomen. : 
Gebruik, De knobbelen aan de wezelen bangende , wer- 
den van dexelve gezuivert , en bewaart: men eet ze zele 
den raayw, dan om den dorft te verflaan; maar xy wer: 
den in wat water opgezoden , en dan gegeten. De meefte 
werden: op Paparren gedroogt, en men ze nuttigen 
wil, eerft een uur in water geweekt , en dan opgezoden 3 
en meer uit pleizier gegeten, dan om den buik te vullen, 
en gemeenlyk by den Thecbak; andere rooften ze eerft wat 
in een pan. w ^ p^ H 
- Zyverei[fen een la kaauwen wegens bare barde 
fubftantie , men fcbilt ook de buitenfle ruigte af , ftoot ze 
klein, en doet ze im een tbeepotje, en giet warm «water 
daar op, als of bet Thee was, "t welk men dan drinkt ge- 
lyk Coffy of Bonefop. f Brett 
Het wert gedronken by koortfige menfchen, en andere, 
die den Thee verboden is. Dit gewas febynt overeen te 
komen met ^t geen in de Europife Kruidboeken Dulci chi- 
num, en zyne wortelen Trafi tragi en Trafci genoemt 
werden. 
Dodonzus libr. 11. cap. 15. zegt, veel groeijen ’er 
omtrent Verona en langs de rivier Athefis; andere bouden 
’t voor Cyperus dulcis van Theophraftus, Lib. 6. of 
voor deszelfs Malinathalla, waar van ziet Clufius in 
zyne Aanteekeningen over Bellonium libr. 2. cap. 
alwaar by zegt, dat bet in Spanjen omtrent Valentia biet 
. Juncia avellanada. Het Europife Dulci chinum werd ` 
befchreven met een fcherpe rugge aan °t blad , een dries 
kantige fleel, die bloeizel en zaden draagt gelyk de Cype- 
eur, al ’t welke men aan "t Indife niet ziet, maar in 't 
gebruik komen ze overeen. 
Habel zelin van Zerapió en Avicenna wert voor.’t 
zelve gehouden, groejende in Barbaryen , in Malta en Sie 
cilien , alwaar ’t Chabazizi genaamt wert: Rauwolfius 
in zyn Reisboek libr: t. cap. 4. /cbryft, dat bet ook te 
Tripolis in de winkels verkogt wert: uit Egipten gebragt 
zynde wert bet van de Inwoonders gegeten : vee ê 
Itfis. 
Of 
