X. Boek. V, Hoofdft. 
Ufus. Alba hujus graminis capitula formam gerunt 
purulenti oculi in Paronychia, unde homines quam 
maxime inquieti funt, per quem characterem incole 
edodi fuere, fpecificum efle remedium contra hoc 
malum, quem 1n finem ifta fumuntur capitula , que 
cum pauxillo Curcume conteruntur , & fupra ignem 
parum elixantur in folio Siri Boppar , iftaque unguis 
malo adplicantur. Alii ifta conterunt capitula cum 
Canario, quz fupra ignem calefacta ifti adplicantur 
parti. : : 
In Malayenfi Grammatica hec herba feu potius 
ejus culmus barbatus alicui miffus denotat , perfonam, 
uz hunc mittit, effe inquietam, & nefciam quid fa- 
Lem fit. ; 
Hz radices vel folæ , vel cum illis fubfequentis 
Graminis vaccini, parum contufz , aque incoéte, & 
propinate , Dyfenteriam aliasque fiftunt Diarrheas. | 
ua hofce morbos radix hzc cruda quoque edi- 
tur cum Pinanga, fed potiffimum in pueris adhibetur. 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 9 
Gebruik. De witte boofdekens van dit gras bebben de 
beeldtenis van bet etterige boofd of ooge aan ^t nagelge- 
zweer Paronychia, 't welk de men/chen dapper onruftig: 
maakt, door welk carakter de Inlanders geleert bebben, 
dat bet een toegeëigent geneesmiddel is tegens ’t zelve acci- 
dent: men neemt de voornoemde boofdekens , wryft die met 
een weinig Curcuma, braadt ze over "t vuur in een blad 
van Siri Boppar , en bind bet op bet nagelgezweer. Andere 
wryven dezelfde boofdekens met Canary, maken 't warm 
over ’t vuur , en binden ’t daar om. 
In de Maleitfe Letterkonft wil dit kruid of eigentlyk 
den gebaarden (teel aan iemant gezonden , zeggen , dat den 
zendende perfoon ongeruflig is, en in zorge flaat, niet 
wetende wat by doen zal. 
Deze wortelen alleen, of met de wortels van "t volgen- 
de Gramen vaccinum een weinig gekneuft , in water ge- 
kookt, en gedronken , floppen den rooden en andere buiklopen. 
Tegens dezelffte gebreken eten ze deze wortel nok rauw 
met Pinang , dog bet word meeft aan de kinderen gebruikt. 
CAPUT QINLNITM 
Gramen vaccinum , aliaque Gramina. 
Rompot carbon. 
oc eft Gramen fupinum & Geniculatum , non 
H quia juxta folum prorepit, fed quum fenioribus 
cauliculis & culmis terre incumbit, plurimi 
enim fimul ex una propullulant radice , inferius angu- 
Dap, fuperius lati, acfi compreffi effent, atque hic & 
illic bifidi, quorum inferiores & vetuftiffimi terre 
plane incumbunt, acfi ipfi adglutinati effent, qui len- 
tiffimi funt, ac fere disrumpi nequeunt, ipforum fum- 
mum in multa diftinguitur folia, vulgari gramini fimi- 
lia, glabra, wj da ad fummum palmam vel Ux 
thamam longa, plurima autem breviora funt. Culmi fo- 
liis ita obfeff funt, ut fere dignofci nequeant, attamen 
in genicula diftinéta funt, juncei, & graminei faporis. 
terior culmus parum erigitur , eftque rotundus & 
tenuis inftar fili veli navigii, atque in vertice quatuor 
fuftinet fpicas, non transverfaliter extenfas, fed pa- 
rum obliquas, & quinta aliquando parum inferior eft, 
. relique binos digiti articulos longe funt, non late, 
fed auctz binis ordinibus rugofarum & pallide viren- 
tium cellularum feu fquamarum , deorfüm fefe ape- 
rientium , ac tenue quoddam femen continentium. 
Radix magna eft congeries fubtilium fibrillarum , 
que firmiffime terre inherent, ita ut non mifi vi 
evelli poffint. Tenere plante potiffimum erectz funt, 
fed vetufte undique circa radicem extenfe decum- 
bunt, atque in medio patinam quafi formant, feu 
plagam nudam, que ex albicantibus formatur culmis. 
Nomen. Gramen vaccinum, juxta Malaienfe Rompot 
carbou, h.e. Vacce Gramen, item Rompot cras , h. e. 
Gramen tenax , juxta Amboinenfe Hobotu aman. Ter- 
natice Fartago & Fortago ; Balice Padangb bilulangb 
feu Balulangb , quum duritiem habeat pellis: Vacca. 
Locus. Molefta funt Zizania in areis undique circa 
edes, ut & in areis hortorum, ubi per femina quam 
maxime multiplicatur, ita ut intra breve temporis - 
fpatium ingentem obcupet locum. 
mam fenior facta fit hec planta, difficile cum ra- 
dicibus evelli poteft, culmique prius diffringuntur , 
. quam quod radices extrahantur,. unde effodere eas 
oportet, folum amat argillofum durasque vias. 
_Ujus. Vacca hoc depafcunt in viis & plateis, quam- 
diu tenerum eft, vetuftum enim a cunétis fpernitur 
animalibus & jumentis. Radix cum Calappi rafura 
mixta, vel fola in aqua contrita, capiti inlinita, ita 
ut per aliquod tempus adhereat, dein abluta aqua, 
cui eadem incoéta fuit radix, capillorum profluvium 
inpedit, efficitque, ut denuo excrefcant. 
Capilli autem inde duri, craffi, & circinnati funt, 
unde dein cum rafura Calappi, vel aliis mollibus fo- 
liis, uti illis Convolvuli minoris abluendi funt. 
Hujus radicis deco&tum, five folum, five cum illa 
Tabaliffe coctum & Gem quasvis fiftit Diar- 
rhzas; in Malaienfi Grammatica ramulus hujus plan- 
te miffus denotat illum, qui hunc mittit, propofiti 
tenacem effe, uti amator in amoribus. . 
Tom, VI. . Pre- 
VYFDE HOOFDSTUK 
Het Koei-gras , en andere 
200rten van Gras. 
it is een Gramen fupinum en Geniculatum , niet 
D om dat bet langs de aarde kruipt, maar om dat bet 
met zyn oudfie Deelen plat op de aarde legt, want 
"er komen veele wit eene wortel, beneden fmal , maar bo- 
ven breed, als gedrukt , en bier en daar in tween zig ver- 
deelende, waar van de onder[le en oudfte plat ter aarde 
leggen, als of ze daar aan geplakt waren, zeer taai en 
febier onverbreekelyk: haar voorfte verdeelt zig iu veele 
bladeren, die van een gemene gras-fatzoen zyn , glad, en 
te zamen gevouwen ; op't. meefte een band of pan lang s 
maar de meefte korter. De fteelen zyn zoodanig met bla- 
deren bezet , dat men ze niet wel bekennen kan; en egter 
in leden verdeelt; binnen biefig „ en grasagtig van fmaak.. 
De uiterfte fleel ftaat wat overeind , ront en dun als 
een zeilgaarn , dragende op zyn top vier aairen , niet dwers 
uitgebreid , maar wat fchuins fiaande , en xomtyts de 
vyfde wat beneden: de andere tweeleden van een vinger 
lang , niet breed , bezet met twee rygen, ruige en bleek= 
groene buisjens of fchubben, naar onderen bun openende , 
en inhoudende eenig fyn zaat. 
De wortel is een groote bo[fe van fyne vazelingen , zeer 
vaft in de aarde boudende , zoo dat men ze niet dan met 
geweld uittrekken kan. De jonge flruiken ftaan meeft over- 
eind, maar de ouden leggen rontom,de wortel. uitgebreid s 
en formeeren in de midden fcbier een fchotelken , of kalen 
plek van de witagtige fieclen gemaakt. 
Naam. Gramen vaccinum ; ná ’t Maleits Rompot 
carbou, dat is koeigras , item Rompot cras , dat is bard- 
boudent gras; na °t Amboinfe Hohotu aman; in "t Ter- 
nataans Fartago en, Fortago ; op Baleyts Padangh bilu- 
langh , of Balulangh, om dat bet zoo bard wan gewas is ' 
CAMA: an de^ Rr a 
‘Plaats. Het is een moejelyk onkruid in de etven rontom 
de buizen, en op de paden in de tuinen, daar bet zig met 
zyn zaat zeer vermenigvuldigt , en inkorten tyd een groote 
plaats beflaat, 
Als bet oud geworden is , laat bet zig moejelyk uittrek- 
ken met de wortelen, en de Deelen breeken eer af , dan men 
die wortelen uitkrygt, dies men ze uitgraven moet 5 bet 
bemind een kleyagtige grond en barde wegen. 
Gebruik. De Koebeefben weiden dat af langs de ftra- 
ten en wegen, zoo lang bet jorg is, want het oude wert 
van alle beeften veragt. De wortel met Calappus-raspel 
of flegts in enkel water gewreven , op 't hooft gefmeert , 
en een tyd lang daar op gelaten, daar ma gewaffen met 
"t water, daar in dezelve wortelen gekookt zyn, belet bet 
uitvallen van t bair, en doet het zelve waffen. 
_ Dog bet bair wert bier van wat grof, bard, en gekrult, 
dies men °t daar na met Calappus-raspel , of andere weeke 
bladeren , als die van Convolvulus minor moet afwafJen. 
Het afziedzel van de wortel, bet zy alleen, of met die 
van ‘Tabaliffa gekookt eu gedronken , flopt alderbande 
buikloopen. In de Maleitfe Letterkonft een takje van dit 
gras gezonden, beduid dat den zender ftandvaftig by zyn 
ees wil blyven, gelyk de minnaar in °t e. 
eb 
