1o 
Precedens vulgare Rompot carbou femina habetur, 
cujus mas eft fimilis planta in agris crefcens, nec ita 
extenía , fed folummodo binis tribusve inferioribus 
eniculis terre incumbens , ac fubfequentibus fefe 
enfim erigens articulis ad altitudinem binarum trium- 
ve fpithamarum. 
Folia ejus magis quoque extenfa funt quam przce- 
dentis, vulgarisque forme. In vertice atque hic & 
illic ex foliorum alis corymbus excrefcit ex feptem, 
oto, & decem fpicis compofitus , quz inferius tribus 
infident cauliculis inftar fulcri, Hz fpice primo vi- 
rides funt, dein fufcz , omnino granulofz inftar femi- 
nis Phalaris, fed quod multo minus eft, abfcondunt- 
que pufilllum fufcum femen inftar Milii. 
` Cauliculi, quibus folia infident , ex rotundo plani 
feu compreffifunt ; Ternatenfes illud vocant Fartago 
lacki lacki, 
Goddam Frumentum eft, horum graminum formam 
pra fe ferens, non procumbens, fed erectum , quatuor 
pedes altum : Ejus folium cum illo Rompot carbou 
convenit , fed fuperius in vertice culmi quatuor pro» 
ducunt fpicas, transverfaliter cruciatas , uti in fub- 
fequente Gramine repente, que componuntur ex com- 
pactis & fquamofis cellulis, per binos ordines dispo- 
fitis. In hifce pufillum reconditur femen inftar Pani- 
ci minoris, quod duplex eft, album & nigrum, juxta 
binas fpecies. 
In Baleya & Java hoc frumentum plantatur ad oras 
camporum, qui Oryza conferuntur. 
Cum ejus gramine pecudes aluntur, maturumque 
femen cibo infervit, in pultem enim coquitur & edi- 
tur inftar Panici, quo & avicule etiam aluntur. In 
Cormandele ora, aliisque Indoftanz regionibus hoc 
femen Natsjoni vocatur , & ad cibum adhibetur , quod 
tamen nomen proprie Panico convenit. 
Bontius libr; 6. cap. 52. ex Profpero Alpino libr, 1. 
cap: 40. de plantis Agyptiacis hoc vocat Gramen cru- 
ciatum , ejusque decoctum laudat contra Dyfuriam , 
Stranguriam, Renum & vefice dolores & ulcera, item. 
ad excitandos fluxus muliebres ; viditque Jave non 
tantum quatuor, fed fex immo octo producere fpicas; 
uti hic aliquando:quinqueqiofers >à. 
` Tabula Quarta 
Ad Figuram primam Gramen exhibet vaccinum , quod femina 
vulgo dicitur. x Gen 
Figura Secunda ejus marem quinque [picis ornatum reprefentat. 
Figura Tertia Gramen Fumi exhibet. — Gr 
OBSERVATIO. 
Bine be fpecies ad illud gramen pertinent , quod. gramen 
crucis ab. Alpino de plant. ZEgypt. pag. 121. vocatur, cujus 
Figura cum noftra omnino convenit, eftque Gramen Datty- 
. lon fpicis brevibus craffis plerumque quatuor cruciformiter 
dispofitis Sloan. Cat. pl. Fam. p. 33. & Gramen Javanicum 
_ eruciatum Bontii p. 148. & Cavara Pullu H. Malab. p. 12. 
Tab. 69. p. 131. & Gramen. cruciatum Zeylanicum Thef. 
AR PIO Bes O 070 ies 
rg d 
GE E E 
HERBARII AMBOINENSIS 
Caput X. Liber V. 
Het voorgaande gemene Rompot carbou, boud men 
voor 't wyfken; bet manneken daar van is een diergelyk 
gras, meer in "t velt waffende, 200 zeer niet uitgebreid, 
maar alleen met de twee of drie onderfle leden , op de 
aarde bukkende , en met de volgende knien zig allenkskens 
opregtende tut de boogte van twee of drie fpannen. 
De bladeren zyn meer uitgebreid als aan *t vorige, van 
gemene gras fatjoen. Op den top en bier en daar uit den 
Jcboot der bladeren komt een tros voort van even, agt , en 
tien aairen gemaakt , die echter beneden op drie fieelen 
als voetjes vergadert zyn. Deze aairen zyn eerft groen, 
daar na bruinagtig , gants korlig als Phalaris of Canari- 
zaat , dog veel kleinder, en verbergen een klein bruinagtig 
zaat als Hirfe. 
De jteelen, daar de bladeren aan flaan, zyn uit den 
ronden, mede plat of gedrukt. De Ternatanen noemen °t 
Fartago lacki lacki. 
Goddam is een koorn van fatzoen als deze grazen, 
niet leggende, maar overeind flaande , vier voeten boog: 
bet blad gelykt dat van Rompot carbou, maar boven 
den top dragen de fteelen vier aairen, regt over dwers in 
een kruis flaande, gelyk aan*t volgende Gramen repens, 
gemaakt van digte, en in een gedrongen fcbubagtige buis- 
kens, in twee rygen ftaande. Hier in fcbuilt klein zaat 
als. klein Panicum van tweederlei couleur , wit en zwart, 
na zyn twee zoorten, 
Op Baly en Fava werd dit koorn geplant, aan de kan- 
ten van de Ryftvelden. 
Met bet groene gras voeden ze de beeften , en "t. rype 
zaat dient tot de koft: want bet werd tot brey gekookt, 
en gegeten als Panicum, en om kleine vogeltjes te voee 
den. Opde Kuften Cormandel en in de andere landen van 
den Indoftan werd dit zaat Natsjoni genoemt, en. mede 
tot de koft gebruikt ; welke naam egter bet Panicum ti. 
gentlyk toekomt. 
Bontius libr. 6. cap. $2. noemt bet uit Prosper Alpinus 
libr. 1. cap. 40. de plantis Ægyptiacis gramen crucia- 
tum, en roemt zyn Decottum tegens de brand pis en 
koude pis, als mede tegens de pyne van nieren en blazen, 
en derzelver zaveeren , ook om de maand[Londen der vrou= 
wen te verwekken. Hy heeft bet op Java niet aileen met 
vier, maar ook met fes en agt aairen gezien, gelyk bet bier 
zomtyts met vyven is. 
De Vierde Plaat 
Vertoont in de Eerfte Figuur het Koeyengras, het geen het 
Wyfje doorgaans genaamt wert. : 
De Tweede Figuur verbeelt het Mannetje daar van, met vyf 
aalren vergiert, 
De Derde Figuur vertoont het Rookgras, 
AANMERKING, 
Deze twee zoorten hehoren tot dat gras , het welk het kruis- 
gras van Alpinus over de Beer planten pag. 121. ge» 
naamt wert, welke figuur met de Onze geheel overeenkomt, 
en is het Daétylon-gras met korte dikke en doorgaans vier 
gekruifte aairen van Sloan, Cat. pl. Fam. p. 33. en het gee 
kruift Javaanfe gras van Bontius pag. 148. en Cavara Pullu 
van de Hort. Malab. 12. Deel, Tab. 69. p. 131. en het Cey- ` 
loníche gekruift gras, Thef. Zeyl. pag. 106. &c. 
SESDE 
x 
