16 HERBARII AMBOINENSIS ZiberX, Caput XI 
CAPUT UNDECIMUM. 
Calamagroftis. Werthiffa. 
alamagroftis ambigit feu media eft inter Arundi- 
( nem farctam fupra libr. 6. cap. 19. defcriptam, 
& Gramen , unde & eque bene ibi quam hic 
defcribi poteft , fed ob adfinitatem precedentis Ta- 
galenane hic locum ipfi dedimus, cum arundine Cubu 
Jäla convenit , & gluma ac femine cum Tagalgnana , 
cujus filveftris putatur effe fpecies , atque praterea 
aliquo modo convenit cum Sirio. 
Ejus arundo altitudinem habet decem, duodecim , 
ac tredecim pedum, & digiti craffitiem , ex rotundo 
compreffa eft, feu binas habet oras laterales , in amplos 
articulos diftinéta, & intus repleta eft fubftantia fun- 
gofa ac fibrofa, inftar Tubu fala. Articuli ad pedem 
vel quatuordecim pollices diftant, ipforumque nodi 
maxime protuberant , unde & culmi non recti, fed 
párum obliqui & finuofi funt. 
Cuivis articulo adponitur folium longum & angus- 
tum eodem modo , quo Arundo faccbarifera habet , 
feu uti in Tcebe fala , fed multo anguftius eft , eft 
enim tres cum dunidio pedes longum, vix digitum 
latum, & plurimis coftis donatum , firmo nervo do- 
natum, cum Sirii foliis conveniens. 
Inferius culmi alis quibusdam donati funt , quarum 
quavis tres quatuorve digitos lata ac plana eft, & ad 
internam partem parum concava, inferius anguftata, 
ac fuperius fefe dividens in fex octove longa folia , 
ultra ` quinque pedes longa, quz inferius fere nil 
nifi firmum exhibent nervum , ac parum convoluta 
funt, fuperius vix minimum digitum lata, in acutum 
excurrentia apicem. 
. Hz ale optime illas referúnt , quz in Sirii foliis 
obfervantur, unde & ab incolis pro Sirio filveftri ha- 
betur, fuperiora folia aréte culmo adcumbunt , ita ta- 
men , ut ex ipforum alis una alterave panicula arundi- 
nacea excrefcat , qua fulcum in majori formant cul- 
mo, in quo locatz fuere. ue 
Quzvis pluma magnam refert fpicam , fexdecim 
& octodecim pollices longa , inque plures minores 
paniculas diftinéta , harum quedam oblonga gerunt 
capitula, quz ex fimplicibus paleaceis componuntur 
fquamis , & ex pallide viridi & fufco colore mixta funt, 
ad tactum rugofa , apicibus antrorfum elevatis, & 
terminantur in ariflam brevem, uti in Avena & pre- 
cedenti Ein c , fed que multo majora funt, ac ` 
plurimum decidunt. 
GE plante longiora & graciliora gerunt ca- 
itula fine multis fquamis , fed Tonga gerunt fpinu- 
ofasque ariftas, uti in vera Tagalgnana. 
Intus latet fufcum ac tenue femen paleaceum ac 
vacuum. 
Radix ex fimplicibus craffis & firmis conftat fibrillis , 
uarum quzdam oblique decurrunt , ubi arundo excre- 
fcit, reliquz directe in terram penetrant. Ale ifte 
aliquando tam amplum formant ftolonem, ut fub eo 
latere quis poffet, & culmi femper ex fafciculis ori- 
untur. 
` Noen, Latine Calamagroftis. Amboinice in Leyti- 
mora Weribijfa h. e. Rompt firee. In Loeehoea Welibiffa, 
que nomina gramen denotant Sirio fimile, multi au- 
tem hoc quoque vocant Tatepal, feu Tatepar , & Ta- 
tupele feminam , ad diftinétionem Tatepal maris , qui 
eft Cano cano , fed puto effe erroneum , ambz enim 
he plante nullam inter fefe habent fumilitudinem. 
Melius vocatur Tagalgnana utan. Ternatice Lauiau 
tomma wanga, : 
Locus; Ubique crefcit in campis in locis apricis , 
tam ad fluminum ripas , quam ad montium pedes, ubi 
tam denfos format ftipites, ut ferz fub iis abfcondere 
fefe poffint. 
Ujus. Ex hac planta nulla Pancava formari poteft, 
& nulli fere infervitufüi, excepto quod panicule feu 
majores fpicz arcus feftales in nuptiis ornent. Semen 
longis iftis ariftis armatum alicui etiam mittitur fimili 
in cafu, ficuti fupra de Tagalgnana fuit di&um. 
NB. Hac planta proxime convenire videtur.cum illa , que 
mihi dicitur Ixia foliis ad radicem nervofis , gramineis, 
floribus ac fru&u parvo convolutis in Decad, plant, Afric. . 
fept. pag. 191, Tab. 7c. Fig. 2. 
CAPUT 
ELFDE HOOFDSTUK. 
Het Riet-gras. 
van Arundo far&a, boven in "t fesde Boek Capit- 
tel 19. befcbreeven , en 't gras, daarom 't zoo wel 
op dezelve plaats als bier kan befchreeven werden , dog we- 
gens de maag [cbap van "t voorgaande Tagalgnana , beb- 
ben wy ’t bier gezet , aan riet komt bet met de Cubu fala 
overeen, en aan de pluim of zaat met de gemelde T'agalg- 
nana, voor welkers wilde zoorte bet gebouden wert, beb- 
bende daar en boven iets met de Siree gemeen. 
Het riet zelfs is van tien tot tavaalf en dertien voeten 
boog , een vinger dik, wit den ronden gedrukt , of met 
twee. kanten aan de zyden , in wyde leden verdeelt, en 
binnen gevult met een voofe dradige fubftantie , gelyk 
Tubu fala. De leden flaan een woet of veertien duimen 
van malkander , en bare knien builen merkelyk uit , waar 
Ke) ook de`fteelen niet regt, maar wat fcbeef en bogtig 
oopen. 
Aan ieder lid ftaat een lang fmal blad, op de manier 
als aan "t Suiker-riet of Toeboe fala , dog veel fmalder, 
namentlyk derdebalve voeten lang , fchaars een vinger 
breed, en zeer geribt , met een fiyve zenuwe gelyk ben 
zem[Lokjes, met de bladeren van Siree overeenkomende. 
C alamagroftis of Rietgras, wyfelt tuffen de zoorte 
Beneden zyn deze fleelen met eenige vlerken omgeven, 
waar van ieder drie of vier vingeren breed, en vlak is, 
of aan de binnenfte zyde wat bol, beneden pits toeloo- 
pende, en boven zig verdeelende in zes of agt lange bla- 
deren, ruim vyf voeten lang , beneden fcbier anders niet 
dan een flyve zenuwe, of een weinig gevouwen, boven 
fcbaars een pink breed, met een lange /pits. : 
Deze vlerken gelyken zeer wel die geenen, die men aan 
de Siree ziet, daarom bet ook van de Inlanders voor een 
wilde Siree gebouden wort. De bovenfte bladeren leggen 
wat digt pe den fteel aan , zoo nogtans ‚dat uit baren 
` feboot een of twee rietpluimen uitkomen , dewelke een keep 
in den booftfteel maken, daar in zy gelegen bebben. 
Teder pluim gelykt een groote aaire, zestien en agttien 
duimen lang, en in veele mindere fleelen verdeelt, var 
deze dragen zommige langwerpige knopen , uit enkele kaf- 
agtige fcbubben gemaakt , uit den bleek-groenen en bruinen 
gemengt, ruig in °t handelen, met de fpitfen na vooren 
Vea en eindigende in een korte baard, gelyk aan de 
aver of voorgaande Tagalgnana, dog veel grooter , en 
aan de meefte afgevallen. 
Zommige dragen fmaldere en magere knoppen zonder 
veele fcbubben , maar met lange fteckelige baarden als aan 
"t regte Tagalgnana. 
Binnen jcbuilt een bruinagtig en wit zaat , "t welk 
mede ydel of bol is. 
De wortel beftaat uit enkel dikke en flyve vazelingen , 
waar van zommige dwers loopen, daar’t riet wit fpruit , 
de andere gaan regt in de aarde. De voornoemde vlerken 
maken zomtyts zulken breeden ftoel , dat men daar agter 
Schuilen kan, en de fteelen komen altyd wit die vergade- 
ringen voort, = 
aam. In‘’t Latyn Calamagroftis ; op Amboina en 
Leytimor Werihiffa ; dat is Rompot firee; op Loeboe 
Welihiffa ; alle beduidende gras, dat na Siree gelykt; 
dog veele noemen "t ook Tatepal of Tatepar, en Tatu- 
pele bet wyfken, tot onderfcbeid van Tatepal bet man- 
neken , welk de Cano cano is: dog dit boude ik voor een 
abuis , want die beide planten geen gemeen[cbap met mal-` 
kander bebben. Beter noemt men "7 Tagalgnana utan; in 
"t Ternatis Laulau tomma wanga. e 
Plaats. Het waft overal in't veld op opene plaatzen, 
zoo wel langs de rivierkanten als aan de voeten der ber- 
gen, daar * zoo digte ftruiken maakt , dat zig ‘t wilt daar 
agter verbergen kan. . | 
Gebruik. Men kan bier van geen Pancawa maken » 
en bet dient fcbier tot niets , bebalven dat men met zyne 
rietpluimen of groote aairen de Feeftboogen op Bruiloften 
vergiert. Het langgebaarde zaad word ook overgezonden in 
diergelyken voorval , als boven van Tagalgnana gezegt is. 
NB. Deze plant fchynt het naafte overeen te komen met die 
geene, welke ik genaamt heb Ixia, met bladeren aan de 
wortel, die zenuwagtig en grasagtig zyn, en de bloemen 
E: Dei in Zu dons ges e op Decas van 
€ Caapje gewa/Jen, pag. 191. Lab. 70. Fig. 2. 
Ex TW AALF- 
