18 ; HERBARIIAMBOINENSIS 
ac fervari poffint , licet quotidie deambulentur , fi 
enim per binas feptimanas negligentur , has penitus 
obcupat & obtegit, neque ad latera facilem dat trafi- 
fitum, quum tame+denfe crefcar, & campos obcupet 
per aliquot horas extenfas, in quibus né pedis lati- 
tudo vacua relinquitur. i 
Per totum fere annum caulibus ac femine deftitui- 
tur, fed in medio pluvioforum menfium tempore ex 
centro fafciculorum folioforum longus tenuisque ex- 
crefcit caulis, quatuor vel quinque pedes altus, fu- 
perius compreffam fuftinens plumam feu paniculam , : 
{pithamam vel pedem longam, digitum latam , in 
multos tenues & nodofos cauliculos diftinétam , qui 
alba obteéti funt lanugine, que inftar ferici fplendet, 
& poft aliquot menfium fpatium avolat. Quum fpice 
he lanigere progerminant, tum folia breviora & ra- 
riora funt, quum prima longiora jam perierint. 
Gramen hoc quodammodo convenit cum illo , quod 
in Hollandia Belgice vocatur Helm quoad folia, licet 
'ejus fpica fit brevior & tenuior, floribus vero lanu- 
ginofis convenit fere cum Spartio , berba a Dodon. libr. 
7. caf. 4. defcripta. : 
Nomen. Latine Gramen caricefiims Belgice Indiaans 
Suygras; Malaice & Balaice Lalan; Amboinice We- 
ri; lernatice Cuffu, atque hinc Koeskoes-campi. Quid 
autem Cuffu porro denotet, vide libro nono in capite 
de Cuscuta. 
Locus. Nullibi copiofius crefcit quam in cun&is O- 
rientalibus infulis, quantum novi, tam in planis cam: 
pis, quam in montibus & collibus nudis, fefeque pro- 
pagat in filvis fub arbofibus tam filveftribus quam 
frugiferis magno dominorum tedio, ac praefertim 
iis , qui tenera plantarunt Caryophylla, que cito 
ambit, emaciat, fique non attendatur , éa penitus 
fuffocat. > : ; 
Potiffimum amat folum flavum argillofum in cam- 
pis, ubi tam alte excrefeit, ut virum mediocris fta- 
turg obtegat, & ferarum latebris inferviat: 
Proficuùm tamen eft venatoribus, qui feras poffunt 
inveftigare per depreffum hocce gramen; Apri enim 
fedes fiiis fant & latebras in hoc gramine ex ficcis 
ipfius foliis, ex a tam elegans formant pavimen- 
tum, utfub hoc fa int luviis tang 
Ufus ejus in hifce Orientalibus infülis paucus eft, 
plus tedii gen utilitatis exhibens, quum tam inpu- 
denter fub frugiferis fefe infinuat arboribus, vias ob- 
turat, & pafcentia inpediat pecora , unde quotannis 
per ignem cremari folebat, in areis nempe apricis , 
. ubi nulla fünt domicilia vel arbores frugifere ; Fa- 
cillime ignem concipit per ficca ejus folia, in terra 
procumbentia, unde quam citiffime ignis hic propa- 
gatur, & infignem exhibet flammam magno cum ftre- 
pitu, praefertim fi ventus parum flat; unde & fepe 
geecemmoda periculofum eft, quum non facile ex- 
ingui vel prohiberi poffit, atque ulterius fepe fefe 
propagat, quam defideratur, Si jam femel bisve plu- 
vie ceciderunt in crematis hifce campis, intra breve 
temporis fpatium regerminat hoc gramen, fi vero per 
aliquot continuos incendatur annos, emaciatur, alia- 
.. que inter hoc excrefcunt gramina pecoribus proficua. 
In Java & Baleya, ubi nulle fut Sagus, ex quibus 
Adap conficitur, magnum prebet ufum, quum que- : 
vis plebejorum domus hoc tegantur, fi nempe ejus 
folia in fafciculos conligantur cum tenuibus Gomuto 
filamentis, ^  . 
'Te&a hec fatis denfa fifnt, gravia, ac diutius du- 
rant illis Adap, fed multa generant infe&a & vermes 
praefertim Millepedes. | 
Pauperes Goflypium ejus conligunt fericeum in fpi- 
cis proveniens , quum he fint aperte , quo com- 
plent pulvinaria fua. Radices & acumina ifta acuta, 
primo progerminantia in decoétis adhibentur , que 
ae ad urinas aquofosque humores expel- 
endos. 
Aliis quoque admifcentur rebus, que veneno infe- 
&is exhibentur hominibus, prefertim iis, qui ex ni- . 
mio Opii ufü urine fubpreflione laborant. 
Gramen vulpinum ; Malaice Rompot bulu matta di- 
Gum, prioris fpecies eft, fed humilior, tenuiora & 
anguftiora erens folia, quorum inferiora ulnz lon- 
itudinem habent, & inftar Oryzz foliorum angufta 
unt, fuprema vero palmam longa, atque preterea 
ad inferiorem partem unum alterumve gerunt genicu- 
Jum, quo cauli adcubuerunt. i 
. + n 
tere poffint, ne a pluviis tangäntur. 
B 
Liber X, Caput Xll. 
naauwer-nood de paden vry kan bouden ‚die men dagelyks 
bewandelt, want als men ze maar een paar weeken niet 
gebruikt , zoo bedekt bet dezelve , en ter zyden kan men 
ook kwalyk doorkomen , om dat bet zoo digt flaat, vel 
den van mylen lang beflaande zonder een voet ledige plaats 
te laten. 
Schier "t gebeele jaar door ziet men ’t zonder fleelen of 
zaad , bebalven midden in de regenmaanden komt midden 
uit gemelde vergaderingen der bladeren een lange dunne 
Deel woort, vier en vyf voeten boog , dragende boven op 
een [malle pluim , een [pan of een voet lang, een vinger 
breed; in veele dunne en geknopte fleeltjes verdeelt, die 
bebangen zyn met een witte wolle, als Zyde glimmende, 
dat na eenige maanden verfiuift. Als deze woldragende 
aaiten voortkomen , dan zyn de bladeren korter en ydeler 5 
vermits de eerfte lange vergaan zyn. : 
Dit gras heeft eenige gelykenife met ’t-geene men in 
Holland Helm noemt , aangaande de bladeren , boewel den 
Helm korter en dunder is, maar met *t wolagtige bloeizel 
komt bet naby °t Spartum herba, be/cbreeven by Dodon, 
Libr. 7. Cap. 4. : 
Naam. Jn ’t Latyn Gramen caricofum ; d ^r Duits 
Indiaans Snygras; op °t Maleits en Baleits Lalan; op 
Amboins Nen Ternaten Cuffu ; en daar van Koes: 
koes-velden. at Culu meer beduide , ziet Lib. 9. in 
*t Capittel van Cuscuta. ; 
Plaats: Het waft nergens meer dan overal ,z00 veel my 
bekent is, in alle Oofterje Eilanden , zoo wel op de vlakke 
velden als op bergen en beuvels, daar ’t kaal is, en dringt 
zig ook im de boffen onder de bomen zog wel wilde als 
orugtdragende , tot geen klein verdriet van de eigenaars, 
inzonderbeid die jonge Nagelbomen geplant bebben , die. `t 
met er gauwigbeid omringt , uitmagert , en 200 men daar 
niet op paft , verftikt. . E 
Het bemint biefft den geelen kleigront in de velden, daar ` 
"t zoo boog opfcbiet , dat bet een man vaneen kleine ftatuur 
bedekken , en tot, Lee van *t wilt dienen kan. 
Egter is bet voor de Fagers nog al profytelyk, die * 
zelve konnen nafpeuren door "t neergetrapte gras. De 
wilde verkens maken hare woningen en fpelonken in dit 
gras van deszelfs drooge bladeren, een zulk aardig ver- 
wulfzel makende , dat xy daar onder konnen droog fcbuilen. 
Gebruik. In deze Oofterfe Eilanden beeft bet weinig 
gebruik, meer verdriet dan nuttigheden werfchaffende , om 
dat bet 200 cf age onder de vrugthomen zig indringt, ` 
de wegen toeftopt, en "t weidende vee belet; dierbaloen 
pleegt men’t jaarlyks in den brant te fleeken , te weten in 
een open plein, daar omtrent geen woningen of vrugtbo- - 
men fiaan. Het ontfangt "t vuur zeer ligt wegens de * 
droge bladeren, die op de grond leggen , loopt {nel voort, en . 
vertoont een y/Jelyke brant met een groot geklater , inzon- 
derheid zoo eenige. wind waait, "t welk zomtyts al wat 
zorgelyk is, om dat bet niet te fluiten is, en als dan . 
verder loopt dan men meent. Als "t nu een of twee malen 
op deze afgebrande velden geregent beeft, zoo e ee bet - 
in 't korte wederom op: dog als men dit branden eenige 
jaren continueert , zoo wert bet ydel, en laat ander gras 
daar tuffen opkomen , tot bet weiden van "t vee dienjtig. 
Op Fava en Baly, daar men geen Sagubomen beeft, om 
Adap te maken, beeft bet groot gebruik , want alle ge- 
meene buizen werden daar mede gedekt in bosjes aan mal-. 
kander gebonden , met dunne touwtjes van Goemoeto. 
Deze daken zyn wel digt en zwaar , konnen langer 
duuren dan die van Adap, maar xy genereeren veel onge» 
dierte , wormen inzonderbeid en duizentbeenen. — 
De arme lieden vergaderen bet xydagtige Cattoen aan 
zyne aairen waffende, als die wel geopent zyn , en vullen 
daar mede bunne flaapkuffens. De wortelen en bovenge- 
noemde fcberpe fpitfen , die eerft uitkomen, werden tot de- 
coétien gebruikt „ die men maakt om af te zetten de uryn 
en waterzugtige bumeuren. j 
_ Zy werden ook gemengt onder andere dingen, die men 
ingeeft vergeve menfchen , inzonderbeid die door ’t veel 
gebruik van Ampbioen SE Ee van den Uryn leiden, 
a 
Voffefteerte-gras, in ’t eits Rompot bulu mat- 
ta, is een zoorte van °t voorgaande, maar blyft lager, ` 
onderfte * 
dunder en fmalder van bladeren, waar van 
een elle lang zyn, zoo final als Ryfibladeren: de bovenfte 
een ‚band lang, en bebben daar en boven omtrent bet om- 
dere cen of twee knakken of knietjes, waar mede zy tee 
gen den fleel aan gezeten bebben. ` 
n 
ow iil 
