^ -HERBARII AMBOINENSIS 
CAPUT DECIMUM QUINTUM. 
Carex Amboinica. Late. 
Eta in binas fpecies, in majorem & minorem, 
preter quasdam glabras varietates. 
Primo. Late major tres quatuorve emittit caules 
ex transverfali radice, que dura & nodofa eft inftar 
Zingiberis, fed in articulos non diftinéta , multisque 
obfita fibrillis. 
Caules ejus quatuor pedes alti funt, trigoni, tribus 
nempe acutis oris obfiti , quorum bini fulcati funt 
feu excavati, ad tattum acuti, inferne ad binorum 
cum dimidio pedum altitudinem nudi, dein tria qua- 
tuorve folia in circulo excrefcunt, per pedis fpatium 
fupra hzc elevata quatuor alia, tria nempe in trian- 
gulo, & quartum ex ala iftorum quorundam, talesque 
quatuor vel quinque conleétiones foliorum fupra fefe 
invicem numerantur. Quodvis vero folium pedem 
lengum eft, in longum tenuemque apicem definens, 
in medio profunde fulcatum , ad oras acutum & fcan- 
dens, coloris obfcure virentis. Suprema caulium pars 
circa ftipitis medium ad oras tribus tenuibus & acute 
fcindentibus pelliculis alata eft, nec fefe dividit in 
laterales ramulos, licet caules aliquando fex pedüm 
altitudinem adtingant. 
Semen generatur tam. in vertice quam ex alis fu- 
periorum foliorum , brevibus in paniculis, uti im Li- 
guftro, fed breviores funt laterales corymbi, quibus 
majora infident capitula, paulo majora femine Sina- 
pios, primo alba ac mollia , dein cinerea & dura, 
quodvis autem rugofa continetur gluma. 
Inter & proxime fub paniculis folia quedam viri- 
dia, & prioribus breviora locantur, tota planta vix 
tractari poteft, quum ubique tam acuta fit & lancinans , 
fed nullum prebet incommodum, fi non fricetur fur- 
fum vel deorfum. 
Radices hic & illic furculos emittunt. sagis 
Secundo. Late minor binorum triumye pedum alti- 
tudinem modo adtingit; trigonos quoque & erectos 
gerit caules culmum circiter craffos , circa medium 
alatos. Quibus folia infident folitaria, multo minora 
& anguftiora quam in priore fpecie, palmam longa, 
nec latiora illis graminis, fcindentia quoque , fed non 
tam acuta quam priofis. 
^; Semen ejus provenit brevibus in paniculis, quibus 
capitula infident folitaria ejusdem forme cum illis 
prioris, album, glabrum, ac fplendens, fique mafti- 
cetur, plerumque vacuum eft. : 
Radix transverfaliter quoque prorepit „ & lignofa 
eft: multi fimul locantur caules ubique foliis obli, 
que fafciculum foliofum formant, uti in gramine. 
_ Nomen. Latine Carex Amboinica; Malaice Late di- 
ftin@tione Befaar feu majus, € Kitsjil feu minus jux- 
ta binas fpecies. Ternatice Tsjacca magoli h. €, gla- 
dius magi, Báleice Padang pangiris, h. e. gramen fcin- 
dens; Amb. . . . Javanice Criffan. 
` Locus. Non copiofe fimul provenit, fed hic & illic 
„una alterave ejus confpicitur fub fruticulis planta, tam 
in litore quam ad oras filvarum. Minor fpecies cre- 
feit fub precedenti Gramine caric?fo , ad montium pe- 
des nudos, uti & copiofe fub Calappis, ubi non mul- 
tum ambulatur.  - xot 
U/us. Nullum eft animal, quod ejus depafeit folia, 
ünde nec etiam copiofe natura hanc prodücit plantam. 
` 'Teneri ejus caules contundüntur, in aqua percolan- 
tur, que oculis inftillatur ad illos claros reddendos 
& nubeculam tollendam. Radices & caules aquz in- 
coquuntür & propihantur contra inpotentiam venc- 
ream, expellitque malignos in Gonorrhea humores. 
L5 eft vera Caricis fpecies, in hifce infulis diftin- 
Tallan tallan, "Tertia Caricis fpecies Baleyice dici- 
tur Tallan tallan, que magnos producit fimul folio- 
rum longorum fafciculos, quz fimul ex radice pro- 
pullulant inftar illorum Acori vel Sirce , fcindentia 
uodammodo. Ex horum centro trigonus excrefcit 
altus caulis, in fummo cororam fuftinens inftar Cy- 
peri maris, fed illa multo major eft, queque palea- 
ceum ac pungens continet femen , coloris pallide ruffi. 
Ple- 
Liber X. Caput XV. 
VYFTIENDE HOOFDSTUK. 
Het Amboinfche Sny-gras. 
twee zoorten groote en kleine, behalven nog eenige 
: ladde. 
E Bato , bet groote geeft drie en vier fleelen, wit een 
dwerswortel , die bart en geknopt is als Gengber, dog 
in geene klaauwen verdeelt, en met veele vazelingen be- 
bangen. , ; ; 
e fleclen zjn vier voeten hoog, driezydig , met drie 
fcberpe kanten, en twee van die zyde zyn gevorent of 
uitgebolt, zeer fcherp in "t aantaften van onderen, der- 
debalve voeten hoog bloot , daar na ftaan drie of vier bla- 
deren in een kring , en een voet of meer boven dezelve vier 
andere y te weten drie in een drieboek , en bet wierde wit 
den {choot van eene derzelver tot vier en vyf zulke ver- 
gaderingen boven malkander : ieder blad is een voet lang, 
met een lange dunne fpitfe voor aan, in de midden diep 
gegeut, en aan de kanten fnydende , donker- groen van 
couleur. Het opperfte deel van de fleelen omtrent de mid- 
den des ftams, is aan de kanten met drie dunne en fcberp- 
Jnydende vellekens als vlerken bezet, en verdeelt zig in 
pene zydetakken , hoewel de fleelen zomtyts zes voeten 
oog werden. 
I ate is een regte Carex in deze Eilanden, verdeelt in 
Het zaad komt woort zoo wel op den top als uit den 
Schoot der bovenfte bladeren , aan korte rolleng, gelyk aan 
*t Liguftrum, dog in kortere zydetakjes verdeelt, daat 
aan ftaan veele knopjes wat grooter als Moftaartzaat , 
eerft wit en week, daar na graauwagtig en bard, ieder 
in een ruig kelkje flaande. o ._. . 
Tuffen en naaft onder dé trosjes ftaan nog eenige groene 
bladeren korter dam de vorige, bet gebeele gewas is kwa- 
lyk te bandelen , dewyl bet overal zoo fcberp en fnydend is, 
ft nood, als men zonder voor of agterwaarts 
ieee * zelve aanvat. 
De wortelen fchieten bier en daar jonge fcheuten uit. 
Il. Late, bet kleine werd maar twee of drie voeter 
boog y beeft ook driekantige en regte [leelen , omtrent een 
balm dik, en omtrent de midden met vlerkjes, aan de zy- 
den bekleed. Daar aan ftaan de bladeren enkel, veel kleins 
der en fmalder dan de vorige , een band lang , en niet 
breeder dan die van ’t gras , mede fnydende 5 dog zoo zeer 
niet dan de vorige, 
Het zaad komt voort in korte trosjes, daar aan ydele 
knopjes zyn , van bet zelfde fatzoen als "t vorige, wit 5 
glad, en blinkende , als men daar in byt 4 meeft bol. 
De wortel is ook dwers kruipende , en boutagtig. Daar 
ftaan veele Deelen by malkander , tot beneden toe met bla- 
. deren bezet „en maken een bosje op de manier als gras, 
Naam.’ In ’t Latyn Carex Amboinica; in ’t Maleits 
Late ‚met byvoeging van Befaar en Kitsjil, na de twee 
zoorten; in’t Ternataans Tsjacca magoli, dat is ’t zwaert 
vaneen Tovenaar; Baleits Padang pangiris, dat is /ny- 
dent gras; in’t Amboins ... . y Javaans Criffan. 
Plaats. Het waft niet veel by malkander „ maar bier 
en daar ziet men een firuik onder ander ligt kreupelbos , 
zoo op ftrant als aan de randen van °t boícb, bet kleine 
waft onder "7 voorgaande Gramen caricofum , aan ’t 
bangen van’t gebergte, daar °t kaal is , ook veel onder de 
Calappus-bomen y daar niet veel gewandelt wert. — 
Gebruik. Daar is geen beet, ^t welk van deze bladeren. 
eet’, daarom bet ook de natuur in geen overvloet voortbrengt. 
De jonge fteelen werden geftoten, in water zuiver door- 
` gekleinfts en daar van in de oogen gedrukt om dezeloe te 
verklaren; en van nevelagtigbeid te zuiveren, De wore 
telen en fleelen werden in water gekookt , en gedronken 
tegens de betoveringen, en betzet af de kwade buméuren 
in Gonorrhea. 
TIL Tallan tallan. Hen derde zoorte van Carex, in 
"t Baleits Tallan tallan genoemt, waftmet groote boffen y 
en lange bladeren uit de wortelen , in een klomp [Laande , 
als die van Acorus of Siree, mede cenigzints fnydende. 
Uit de midden komt een driekante booge fteel , op zyn 
top een kroone dragende , gelyk den Cyperus mas, dog 
veel grooter , en daar aan fchubagtig en fleekelig zaad , 
ligt ros van couleur. ` 
Het 
