X. Boek. XV. Hof. AMBOINSCH KRUIDBOEK. at 
Plerumque crefcit ad fluminum ripas, ubi folum 
eft humile & paludofum , maxime ad aquas flagnantes. 
Vacca ejus femina depafcunt, fed folia a nullo co- 
meduntur animali. Nudis pedibus quis per hanc pro- 
cedere poteft fine lefione , quod de binis prioribus 
fpeciebus non verum eft. à : 
Licet he tres herbe non omnino conveniant cum 
illa, quam Europzi libri pro Carice antiquorum de- 
fcribunt ; immo auétores ipfi inter fefe non qua- 
drent, quanam vera fuerit Carex, ad nullum tamen 
genus propius adcedunt quam ad Caricem feu Buto- 
mum Tbeopbrafti, licet etiam referri poflint ad binas 
Platanarie fpecies á Dodoneo defcriptas, quibus om- 
nibus longa Cyperi folia tribuuntur, funt quoque gla- 
bra quzdam Caricis fpecies, non acute nec fcinden- 
tés, ac proinde zque ad Caricis fpeciés quam ad Cy- 
peros floridos referri poflunt , quarum binas tantum 
commemorabo fpecies, primo majorem, fecundo mi- 
norem. 
Primo. Carex levis major longa anguftaque gerit 
folia, tres quatuorque pedes longa, digitum lata, in 
medio profunde fulcata, fulco trigono fubtus acutum 
dorfum conftituente, ceterum omnino glabra, funt- 
que fere feffilia & fafciculatim e radice propullulan- 
tia, ubi fefe ambiunt , ac trigonam formant conlectio- 
nem, ex centro hujus conlectionis fimplex erigitur 
caulis, ulnam altus, vix pennam craffus, acutus & 
trigonus, cui infident bina ternave longa folia, prio 
ribus fimilia, 
Ipfius fummo tria infuper fimilia increfcunt folia, 
breviora, & in triangulo extenfa , cum quibusdam 
aliis minoribus interpofitis. In medio umbella feu pani- 
cula locatur , ex fpinulofis compofita capitulis, que 
brevibus infident petiolis. Quodvis capitulum compo- 
nitur ex multis duris , acutis, & fufcis granulis, que 
{femini Phalaris fimilia funt , que facile decidunt, fi 
tractentur. 
Nullam gerit transverfalem primariam radicem , fed 
fefe dividit mox in multas longas , duras & fufcas 
fibrillas, que transverfaliter ac profunde per terram 
fefe difpergunt. Minor haberi poffet fpecies Pandani 
caricofi, de quo ad finem libri fexti. 
In uliginofis crefcit filvis. ad montium pedes , nul- 
lusque ejus.mihi huc usque innotuit ufus; ob elegan- 
tem foliorum formam in hortis quoque plantari po- 
teft. 
Secundo. Carex levis minor, ex parte defcripta eft 
fupra in adpendice primi hujus libri capitis. Ejus fo- 
lia anguftiora & tenuiora funt illis prioris, nec tam 
profunde fulcata , fed ad illa Caricis magis adcedunt, 
nullo quoque modo fcindentia. 
Caulis ex foliorum conlectione ortum ducit, binos- 
que cum dimidio pedes-altus eft, trigonus quoque, 
ac tria folia in triangulo locantur, inter quz alia mi- 
nora excrefcunt. E 
Panicula amplius fefe extendit priori , multis ornata 
etiolis inequalis longitudinis, quorum quivis fingu- 
arem gerit paniculam , transverfalem vel obliquam , 
que fquamofum feu paleaceum profert femen , que 
multo minora funt granula illis prioris, fufca & fapo- 
ris graminei. wi 22% = 
Radix ex fimplicibus quoque componitur tenuibus 
fibrillis. Reliqua poffunt fupra examinari. 
Carex arborea mixtam habet formam Paridani & Ca- 
ricis, lorigis adfcendit flagellis arbores, parvis fefé 
figens fibrillis hic & illic ipfarum corticibus. Ejus 
cortex lentiffimus eft ac lignofus , fefe dividens in 
multas laterales ramificationes Dä undique obfeffz - 
i 
funt anguftis longisque foliis , illis Pandani quam fimil- 
limis, fed quz nullum gerunt protuberans dorfum , 
ut füperius femi excavata funt inftar canalis plani, 
oftodecim & viginti pollices longa, vix digitum 
lata, ad oras acute dentata, fed parum pungentia. 
In ramorum hórum extremo fru&us excrefcunt inftar 
binorum incurvorum digitorum coriniventium , quo- 
dammodo referentes Sinhpan vel Piper longum, ex- 
terne parum rugofi & virides, quique interne medul- 
lam continent lentiffimam non diffringendam, 
Carex culmaris, in Leytimora Hutta dome diéta, fru- 
ticulus eft, cujus inferior ftipes mufcofus eft, fefe- 
que dividit in longa anguftaque folia, que tres qua- 
tuorque pedes longa funt, culmum lata, féd femper ` 
convoluta, ita ut rotunda effe videantur, «ad oras 
acuta, fi retro fricentur. AS 
Ex 
Het waft gemeenlyk aan de kanten van de vivieren , 
* daar "t laag en moerasfig is, en liefft aan ftaande wates 
ren. De koeibeeften weiden "t zaat af, maar de bladeren 
werden van geen vee gegeten. Men kan onbejcbadigt met 
bloote beenen daar door gaan, "t welk men by de twee vo~ 
rige zoorten niet doen kan. 
Hoewel deze drie kruiden niet ten vollen overeen ko- 
men met die geenen, die de Europife boeken voor baar Ca- 
rex antiquorum be/chryven, ja de Autheurs zelfs niet ` 
eenig zyn, wat de regte Carex geweeft zy, zoo kan ik ze 
egter tot geen ander geflagt nader brengen , dan onder de 
Carex of Butomus T'heophraíti: boewel ze ook konnen 
gebragt werden onder de twee zoorten van Platanaria, 
by Dodonzus be/cbreeven: welke alle men lange bladeren 
van Cyperus toe/chryft. Daar zyn nog eenige gladde 
zoorten van Carex , niet fcherp nog /nydende, en konnen 
dierbalven zoo wel onder de geflagten van Carex als onder 
Cyperus floridus gebragt werden , waar van ik maar 
twee zoorten aanteekenen zal, 1. groote, 2. kleine. 
I. Carex levis major , beeft lange fmalle bladeren, 
drie of vier voeten lang , een vinger breed, in de midden 
diep gegeut , met een driezydige voorn, van onderen een 
Jcberpe rugge makende, anders gants glad: zy ftaan by- 
kans zonder Deel met bosjes uit de wortel, daar ze mal- 
kander omvatten, en een driezydige vergadering maken ; 
uit bet midden dezer vergaderingen ryft een enkele fteel op, 
een el boog, [cbaars een fcbaft dik, [cberp , en driekantig , 
daar aan nog twee of drie lange bladeren flaan, de vos 
rige gelyk. 
Op zyn top flaan nog drie diergelyke bladeren, dog 
korter , en in een driehoek uitgebreid, met nog eenige klet 
nere daar tufjen. In de midden ziet men een dolle of bos, 
en van ftekelige knopen, op korte fteeltjes ftaande. 
eder knop beftaat uit veele barde , fcberpe en bruinagtige 
korrels, bet Canary-zaat gelyk y dewelke ligt afvallen , als 
men ze bandelt. ; 
«Het beeft ps daver[Je boofd&bortel ; maar verdeelt zig 
Straks in veele lange, bardé en bruinagtige vazelingen, 
die bun dwers en verre inde garde ver/preiden. Men zou- 
de bet voor een kleine zoorte van Pandanus caricofus 
mogen bouden , waar van in "t fesde boek gefproken is. 
Het groeit in vogtige boffen aan ’t bangen van bergen, 
en daar van is my nog geen gebruik bekent ; wegens de 
fraaije gedaante der bladeren kan men `t ook in de tuinen 
planten. 
II. Carex levis minor, is ten deele befcbreeven boven 
in "t byvoegzel van ’t eerfte Hoofüfluk dezes boeks. Zyne 
bladeren zyn fmalder en dunder dan "t voorgaande, en 
zoo diep niet gegeut , maar °t Snygras gelyker, mede zon- 
der eenige [cberpbeid. i 
De fteel is uit de vergaderinge voortkomende, twee 
voeten boog, mede driekantig op een ftok , drie lange bla- 
deren in een driehoek ftaande; en daar tuffen andere kor- 
bared. dm 
De dolle breid zig verder uit dan de vorige, met veele 
Steelen van ongelyke lengte, ieder draagt een byzondere 
dolle, dwers of [chuins ades en daar aan fcbubagtig 
of &afagtig zaad, zynde «eel kleindere korrels dan aan't 
voriges hgt-bruin en grasagtig van fmaak: ` 
De wortel. beftaat mede wit enkele dunne vazelingen. 
Der ziet boven. > = 
^ Carex arborea, is ebn gemengde fatzoen van Pandang 
en Snygras; bet loopt met [malle ranken de boomen op; 
met kleine vezeltjes zig bier en daar begtende , de fcbor[Je 
is zeer taai en boutagtig , zig in veele korte zydetakken 
verdeelende , dezelve zyn digt bekleed met fmalle lange 
bladeren bet Pandang naaftkomende, met geen üitolerken- 
de rugge, maar half bol, aan de bovenzyde als een vlakke 
geut , agttien en twintig duimen lang, fcbaars een vina 
er breeds aan de kanten fyn gexaagt , dog weinig ftee- 
lig: aan 't-uiterfte dezer takken komen de vrugten voort; 
als twee kromme vingers na malkanderen gekeerd, eenig- 
zínts een Siriboa of lange Peper gelykende, van buiten 
Wat Fuig en groen, van binnen is een zeer taai pit, "t 
welk niet te breeken is. ` 
kleine firuik , «viens onderfte [lam mosagtig is, en ver. 
deelt zig in lange en fmalle bladeren, dewelke een biefe- 
rysken gelyken, drie en wier voeten lang, een flroobalm 
breed , dog altyd zamengerolt, zoo dat ze rond fcbynen: aan 
de kanten /cherp, en fnydende, als men ze agterwaarts firykt. 
C3 Uit 
Carex culmaris, op ere ia Hütta dore , is een 
