22 HERBARII AMBOINENSIS 
Ex ipforum centro alius excrefcit culmus rotundus, 
culmum craflus, tres quoque pedes altus, in vertice 
gerens oblongam & fpinulofam paniculam, que gra- 
hula profert rotunda, magnitudine feminis Catjang, 
fuperius acuto & duro apice , inferius tribus pilis hirta, 
inter ifta granula proveniunt tria quatuorve fimilia an- 
fta folia, fed muito minora, & ad latera extenfa. 
- Radix componitur ex duris & finuofis fibrillis, que 
juxta terram prorepunt. Invenitur circa Amahoefloe , 
& ornamento hortorum infervire poteft. 
Tabula Octava 
Ad Figuram primam Caricem exhibet Ambeinicam, que cum 
Tsjolap Pullu H. Malab. Tom. 12. Tab. 67. convenit. 
Figura fecunda Caricem denotat arboream. 
Liber X. Caput XVI. 
Uit de midden komt een andere fleel , rond , en een 
ftroobalm dik, mede drie voeten boog, dragende op zyn 
top een langwerpige en fleekelige tros , gemaakt van kleine 
roode korrels, in de grootte van een Catjang , boven op 
met een barde fpits , en agter op drie bairtjes flaande. 
Tuffen deze korrels komen nog drie of vier diergelyke fmal- 
le bladeren voort, dog veel korter , en ter zyde uitfiaande. 
De wortel beftaat uit barde en bogtige vazelingen , de- 
welke langs de aarde kruipen. Men vint bet omtrent Ama- 
boe/Joe , en men kan bet tot een cieraad in de tuinen zetten. 
De Astfte Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur den Amboinfebe Carex , het welk 
met de Tsjolap Pullu A. Malab. Tom. i2. Tab. 67. over- 
eenkomt. 
De tweede Figuur wyft aan den boomagtige Carex. 
CAPUT DECIMUM SEXTUM. 
Lithofpermum Amboinicum. Salee utan. 
I itbofpermi fpecies in Amboina reperitur, multos 
tit fibrillas uti Salee ,: horum quzdam fefe terra: infi+ 
nt. In arenofis & gracilibus locis multo anguftiora 
c acutiora profert folia. “Transplantata quoque plàn- 
ta non tam alte excrefcit quam quz fponte provenit: : 
„Nomen. Latine Lithofpermum {eu Milium. folis. Am- 
boinicum z Malaice Salee utan , verum. enim Sale, eft 
Lacbryma. Fobi, fupra libro octavo. defcripta , vocatur 
etiam Rompos manni manni sb, e. Rofaria berba ;. Ama 
boinice 4yboit.. |... vers con Eta. 
Locus. In campis reperitur. poft 
arenofis locis , attamen ubi nullae. 
ante , uti fo 
n hortis transplantata latiora & 
in amplum excrefcens fruticulum , multos adtollens 
rectos caules,.fed non tam altos quam in filveftri. … 
Ufus ejus apud Amboinenfes.in Medicina nondum 
notus eft, fed matura ejus officula eliguntur , acubus. 
perforantur, & amentis adligantur, que Amboinen- 
fes mulieres & pueri collis & brachiis adpendent loco 
amuletorum, hujus enim granula nullas habent fqua- 
mas uti Salee domefticum „ fed funt glabra vel prope. 
apices parum ftriata , fplendentia, & offea , nihilo-, 
minus tamen facile perforari poffunt, quum natura. 
ad fuperiorem & inferiorem partem rudimentum quafi 
foraminis effecit. - ; 
Bon- 
sis fere crefcunt 
b Calappis ,. uua altis arboribus. 
glabriora gerit folia, 
SESTIENDE HOOFDSTUK. 
Het Ambomfche Steenzaat. 
+ 
ran Lithofpermum hebben wy een gedaante in Am- 
f boina, met veele regte fleelen uit eene wortel op- 
‚febietende , de fteelen zyn drie of vier voeten boog, 
zonder zydetakken, fchaars een pink dik, en van onder 
op wel de helft bloot, en met knien afgedeelt, niet regt 
rond, maar wat geftreept en gedrukt „ daar na flaan de 
bladeren digt boven malkanderen , digt aan de fieel by de 
` knien zittende, 
De bladeren gelyken die van Lachryma Jobi of Salee, 
Droe en meer overeind flaande, agttien en twintig dui- 
men lang , ruim twee vingeren breed , niet f/mydende , 
maar meeft gioi; boog-groen, boven met een doorgaande — 
eut s :beneden met een-[cberpe rugge, en voren een Dr, 
ES Spitfe. . Uit den fcboot = rish bladeren ët 
ander fteeltje mede overeind: ftaande, daar aan twee of 
drie-kleine bladeren ftaan , fcberper en meer geribt dan 
de andere. bladeren. Boven dezelve verdeelt zig den tros 
in verfcheide andere dunne fleeltjes, ieder dragende een 
enkele korrel in de grootte van een eravete ,, dog voren meer 
toegefpitfk , ook aan zommige wat boekig. Ferf groen; 
daar na asgraauw, ten laatften bruinagtig „en fleen- 
hart, «De draat, daar ze op zitten, gaat niet door, maar 
maakt van onderen een kuiltje, en boven op flaat-weder 
een andere draat, dragende een fchubagtig geel bloeixel y 
"t welk met twee of drie droppen afhangt en nooit: geheet 
afvalt. Wanneer de korrels asgraauw zyn, zoo:kan men 
ze met. een naald ligt doorboren , en aan fnoeren rygen. 
De wortel beftaat uit veel boutagtige en flyve vazelin- 
gens. zig wyd ver/preidende , en veele regte fieclen uitge- 
vende, waar door dit gewas een digten firuik maakt, met 
de wortelen, aan malkander vaft. De hoofdfleel omtrent 
de wortel. fchiet ook ter zyden dikke vazelingen gelyk bet 
Salee, waar van zommige zig in de aarde- vaft maken. 
Aan zandige en magere plaatzen gewind bet veel fmalder 
en fcherper bladeren. Het verplantte wil ook zoo boog niet 
opfchieten als °t, geene in ’t wild groeit. — a! 
Naam. dn’t Latyn Lithofpermum of Milium folis 
Amboinicum , in ’t Maleits Salee utan, want de regte 
Salee is Lachryma Jobi, boven in "t agtfle boek befchree- 
ven. Men noemt bet ook Rompot manni manni, dat is 
Paternofter-kruid; op Amboin Ayhoit. = . 
. Plaats. Men windt bet in ^t velt agter de Negoryen op 
droge en zandige: plaatzen, evenwel daar geen veel ruig- 
te fiaat , gelyk onder Calappus en andere heoge booniem. 
In de tuinen geplant gewind het breeder en. gladder bla- 
deren, wert een breede ftruik „met veele regte fieelen op= 
Jchieteride „dog zoo hoog niet als bet wilde. 
Gebruik. By deze Amboinezen is daar van. nog, nists 
bekent in de Medicynen, maar zyne rype. korrels werden 
genomen , met naalden geftoken., en aan fnoeren geregen, 
die de Amhoinfe vrouwen. en kinderen aan de halfen en 
armen dragen in plaais van brafiletten , want de korrels 
bebben geene fchilferen gelyk tamme Salee , maar zyn 
glad, of by de Jpitfen.een weinig geftreept, blinkende én 
een-bard , niet te min konnen ligt doorboort werden, 
dewyl van natuur onder en boven een beginfel van cen 
gaatje 15. 
. Bons 
