X. Boek. XVII. Hoofdf. 
` Bóntius libr. 6. cap. 56. Milium folis circa Bataviam 
in Ee quoque obfervavit, licet hoc mihi ex ejus 
defcriptione non conftet, nullam enim ejus exhibet 
formam , fed ex ufu ejus declarat ad vitia renum & 
vefice conducere , atque plebejos ex ipfius granis 
rofaria formare , unde & a Porcagallis Herta do rofa- 
rio vocatur, quum vero-addie ex ejus officulis fari- 
nam edulem preparari poffe ; puto, binas confundere 
iterum plantas, atque banc conmifcere eum Salee 
frumentaceo fupra libro octavo defcripto. 
Tabula Nona 
Ad Figurani primam Litbofpermum exhibet Amboinicum, 
‘Figura fecunda Arundinéllam denotat berbam. 
OBSERVAT IO. 
Litbofpermum hoc proprie Lacbryme Fobi filve(tris fpecies eft, 
cujus domeftica fupra libro oëtavo cap. 28. fuit defcripta & 
exhibita, ubi vide notas & 7 bel Zeyl. p. 138. nec non H. 
Cliff. p. 437 & 438. ubi hoc genus Coix vocatur, cujus una 
fpecies annua, altera perennis ibi recenfetur. 
AMBOINSCH KRUIDBOEK: a3 
Bontius lib. 6. cap. $6. heeft bet Milium folis om- 
trent Batavia op Fava ook gevonden, hoewel ik ir uit 
zyne befebryving niet befpeure , want by geene gedaante 
daar van geeft , maar uit bet gebruik, zeggende dat bet 
tot de gebreeken van de nieren en blaze dienftig zy, en 
om dat de flegte lieden wit zyne korrels Paternofters ma- 
ken; daarom "t by de Portugeefen Herba do rofario ge- 
naamt wert; maar als by daar by doet, dat men wit de 
korrels een eetbaar meel kan bebben; zoo gis ik, dat by als 
wederom vweederlei kruiden onder een mengt „en dit gewas 
confundeere met bet koren Salee , boven lib. 8. be/chreeven: 
De Negende Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur het Amboirfcbe Litbofpermum. 
De tweede Figuur wyft aan de Arundinellen plant. 
AANMERKING. 
Dit Litbofpermum is eigentlyk een wild zoort van obs tranen, ` 
waar van een tam zoort boven in het agt/le boek cap. 28. 
is befchreeven en afgebeelt ; alwaar ziet de Aanmerking, als 
mede de Thef. Zeyl. p. 138. en ook de H. Cliffort p. 437 
& 438: alwaar dit geflagt Coix genaamt wert, waat van twee 
zoorte, de eene jaarlyks, de andere overblyvende, aldaar 
vermeld werden. 
CAPUT DECIMUM SEPTIMUM. 
Arundinella, Sajor bula 
A rundinella fpeciem rhentitur Alfines ¿él 
domefticas fpecies , & quasdam etiam*filveftres. 
Domeftice funt minor & major. 
Primo. Sayor bulu minor primo commemoratur , 
quum fit herba vulgatiffima & ufitatifima. Non eri: 
gitur, fed viridibus, mollibus , & rotundis flagellis 
terre incumbit, que in fenioribus plantis parum li- 
gnofa funt, atquein amplos articulos diftinéta. Cui- 
' vis autem geniculo fimplex adftat folium , vagina am- 
biens petiolum fine ordine uti in Arundine. 
Ipfum quoque folium quodammodo emulatur illud 
arundinis tenere, fed multo minus eft, in medio per 
longitudinem tenuiter ftriatum , & ad tactum quodam- 
modo rugofum , & circa vaginam pilofum, digitum 
longum & latum, viridis pemitus coloris, cum illo 
Alfinis conveniens, fed majus. Subftantiam habent 
mollem, ac facile in mucum conteri poflunt , exce- 
Leger interpofitis, Flagellorum extremum. parum 
efe erigit, poftquam in laterales ramos extenfa funt, 
atque intra breve temporis fpatium magnum obcu- 
pant locum , fi fuo relinquantur genio, ac genicula 
terram tangentia radiculas emittant. ` : 
Ex alis fuperiorum foliolotum enor ME cau- 
liculus, ultra articulum longús , qui peculiare fuftinet 
foliolum tenuius ac pallidius reliquis , inftar femi 
cordis formatum , ac complicatum inftar acuti facculi 
vel burfule , fuperius fefe aperiens, ex quo flofculi 
eminent, quorum unicus tantum fimul apertus eft, - 
reliqui quatuor claufi dependent fub eo im peculiari 
burfüla; funtque capitula deorfum flexa forma acino- 
rum Uvarum. ; i 
Flofculus ifte elevatus longiusculo infidet petiolo 
in vaginz parte pofteriore fixo, atque ex tribus cæ- 
ruleis petalis conftat, forma lridis minoris, que in 
triangulo locantur collis anguftis, fuperius latiora. * 
In ejus cetitro.fex cceruleasconfpiciuntur ftamina, 
tria nempa breviora fine antheris , ac tria longiora 
cum antheris flavis, fub flofculo tria locantur albi- 
cantia foliola, que vaginam conftituerunt , cui in- 
clufus fuit See 
Plurimi fine femine pereunt ac‘marcefcunt, fed ali- 
quando cellula acuta excrefcit, in qua tenue ac fla- 
vefcens inftar arene reconditur femen. 
Matutino tempore flofculi ifti vigent & gpa funt, 
refertim fi poft pluviofam nottem radii folares hos 
inluminent, quum terram eleganti colorant fplendore 
ceeruleo, lete viridi intermixta foliatura, atque hinc 
etiam pluviofis menfibus frequentiores funt hi eer 
10) / 
jue ber, 
ba repens & terre incumbens , in binas diftinéta: 
i me zyn, I. kleine, 
SEVENTÍENDE HOOFDSTUK. 
De Arundmelle-plant. 
rundinella wil een geflagt van Alfine zyn, een 
` kruipent en op de aarde leggende plant, verdeelt in 
wee tamme zoorten , en ook eenige wilde. De tam- 
4 en AS roote, "e 
I u, bet k wert gezet, om dat bet 
gemeenfte en gebruikelykfle is Het RE we overeind; ` 
maar legt met zyne groene, weeke, en ronde fteelen op de 
aarde , dewelke aan de oudjte ftruikjes wat boutagtig wer- 
den, en zyn verdeelt in wyde leden. Aan ieder lid Staat 
een blad met een fcbede , zyn fteel zonder ordre omvat: 
tende , gelyk die aan "t riet doen. 
Het blad zelfs gelykt ook eenigzints na "t jonge riet, 
dog is veel kleinder 5 te weten in de lengte fyn gejtreept , 
wat ruig in "t aantaflen , en omtrent de fchede bairig , 
een vinger lang en breed, regt grasgroen , met die van 
piod overeenkomende, dog grooter. Zy zyn week van 
Jubftantie, en laten baar ligt tot een flym vryven, bes 
balven de tuffenloopende zenuwen. Het uiterfte der flee- 
len regt zig wat overeind, na dat ze baar in zydetakken 
uitgebreid bebben, en in kort een groote plaats beflaan, 
als men ze begaan laat „en de knietjes , die de aarde raken; 
wortelen wederom in. 
Uit den fcboot der bovenfte bladertjes komt een dum 
Jteeltje voort, ruim een lid lang, ’t welk draagt een by 
zonder blaadje ; dunder en bleeker dan de vorige, als een 
baif bert geformeert, en t'zamen gevouwen als een fpits 
zakje of beursje, aan de bovenzyde zig openende, waar 
uit de bloempjes kyken; altyd maar eene tfeffens geopent y 
de andere tot vier fluks toe bangen nog gefloten, daar 
onder in een byzonder beursje , zynde neerwaarts geboge 
knopjes, in de gedaante van druive-fteenen. 
et bloempje nu flaat werbeven op een lang fleeltje 
e in de /chede, en beftaat uit drie fchoone i 
blaauwe blaadjes ‚in de gedaante van kleine Iris of Swer- 
_ telbloemen , te weten in een drieboek flaande, met fmalle _ 
balsjes , en voren breed. ` 
de midden ziet men zes blaauwe draden, te weten 
drie kortere zonder noppen, en drie langere met geele nop- 
pen: onder?t b je ftaan drie witagtige blaadjes , zyn- 
de de fcbede geweeft , daar bet in lag. 
Zy vergaan meeft alle zonder zaad, dog bier en daar 
komt een klein fpits buisken voort, daar in een fyn geel- 
agtig zaad legt als zant, ; 
In de morgenftont ftaan ze weeldrig geopent , zonder- 
lyk als na een regenagtige nagt een zonnefchyn volgt y 
wanneer ze den grond fchoon fcbilderen, met baar levend 
blaauw onder dat jeugdig groen, en daarom zyn ze in de 
regenmaanden rykelyker te zien, A 
a 
