u. HERBARII AMBOINENSIS 
Poft meridiem fefe claudunt , atque altero die alter 
fefe aperit flofculus, ac fic porro , pluviofo autem 
tempore bini aliquando fefe fimul aperiunt. "D 
Radix albaeít, mollis, & vilis, ac facile eradicari 
. poteft. Solum amat humidum, & in hortis areas cul- 
tas, item fub arboribus lete crefcit umbrofis ; ubi de- 
clive eft folum, nec Carex adftat, he enim bine herbe 
nunquam fimul crefcunt, fed fibi quafi funt inimica. 
Nomen. Arundinella minor, & Alfine Indica; Malaice 
Sajor bulu kitsjil, h. e. Olus arundinaceum minus, ob 
foliorum fimilitudinem cum tenera arundine , qui- 
dam Malayenfes hanc quoque vocant Gababango , alii 
etiam fed erronee Cancong. utan, quum nullam aliam 
cum Cuncong habeat fimilitudinem , nifi quod per ter- 
ram prorepat; Amboinice Nalur nalul & Het ;, Ter- 
natice Gobbu; Bandice Nalur; Macaflarice Leco buli 
bulu. : 
Locus. Per totam aquofam, Indiam vulgo nota eft 
hzc planta, ubique in hortis crefcens; & areas obte- 
. gens, fi non evellatur, ad ripas fluminum & rivulo- 
rum quoque reperitur, ubi folum eft planum , nec alia 
crefcunt plante, fed fub arborum umbra. . 
Ujus ac Fires. ` Saporem. habet gramineum ; cum 
levi amaritie , ac tota planta quafi viftofa eft prefer- 
tim caules ipfius, mature eft refrigerantis, ac præ- 
tered peculidriter commovet & expellit. 
 Vulgare eft olus , dulcis , & grati faporis , fi cum Ca- 
lappi lympha rite coquatur, gratiusque Sajor bajang: 
Raro folum coquitur, fed cum aliis mixtum oleribus, 
. quam mifcelam Malajenfes vocant Sajor baram-tspa- 
da, feu Sajor canda gondic, h. e. olus. meretricum & 
furum. Gravidis hoc olus.prohibetur , uti illud exhi- 
betur parturientibus, quun nature quafi vincula dis- 
folvit & expellit. Hujus plante mira narratur expe- 
rientia, que fere preftigia emalatur, attamen coram 
judicibus confeffa eft a meretriculis. Tria enim hujus 
frufta feu tres articuli viridium 6. mollium flagello- 
rum molliter inter digitos protraéti, ita ut fuccott fint, 
& fibiadhereänt, inftar Peflarii utero intrufi non tan- 
tum menftrua provocant , fed lochia ac foetus mor- 
tuos extrahunt , quo 
ratrices, quam ille , in quibus hoc inftituitur, poenas 
luere debent. a 
ui fuperftitiofi effe volunt, trium iftorum fruftu- 
lorum unum longius reliquis. eligunt , ac quedam 
etiam pronunciant verba, quum ea diffringunt: In- 
cole porro arcanam norunt artem fruftulum eligendi 
-ad vulnera globulorum, acuminum telarum, vel fru- 
ftulorum ferri confolidanda & partes inherentes ex- 
trahendas, que vulneribus infixa herent, teneri ehim 
ejus cauliculi inter digitos contriti mucum exhibent 
qui expreffus vulneribus infunditur, atque exprefii 
cauliculi fuperinponuntur, quod quotidie repetendum 
eft.. Tali modo intra quinque dies omne , quod vulneri- 
bus inheret, extrahetur, ac fimul ardor exftinguetur. 
Secundo. Sajor bulu befaar , pet terram quoque pro- 
repit, fed non tam ample fefe extendit , magisque 
fefe elevat. Ejus folia multo latiora, majora , & rugo- 
fiora funt, flavefcentia, & per longitudinem maxime 
ftriata, feu coftis donata initar Plantaginis, ipforum- 
que vagine maxime rugofz funt fufcis hirtæ pilis.. 
Flofculi ex fimilibus quoque erumpunt vaginis , fed 
minores funt ceerulei, nee multum eminent, poft hos. 
bina fequuntur capitula in tria divifibilia fegmenta , 
in quibus reconditur femen ex fufco flavum, fere in- 
ftar illius. Fenigreci, fed minus & mollius. In omni- 
bus fuis partibus hec planta rugofior eft & durior 
priore , rarius floret, in ficeis crefcit locis fub atbo- 
ribus in folo flavo argillofo. |. 
Nomen idem gerit cum priore, nifi quod addatur 
majus. im | 
Lus. Silveftris magis ac ficcioris nature habetur 
recedenti, ac proinde non vel raro ad cibum adhi- 
tur, ac femper aliis conmixtum oleribus. 
"Tertio. Sajor bulu ajer, feu Arundinella aquatica, 
minor eft fpecies aquatica, penitus filveftris, ad orás 
rivulorum crefcens, in filvis fub arborum umbris. 
Hujus folia multo breviora, crafiiora, pinguiora, & 
tam arde compacta funt, acfi fibi eflent inpofita, 
flagellis fuis terre incumbens. 
- 3 Flofcali 
licitum eflet experimentum „ 
fed ex confeflionibus porro iftarum meretricularum 
edoéti quoque fumus, conceptus juftos etiam expel- 
lere poffe, feu abortus procreare , cujus rei tám CH. 
brand bluffen. - 
Liber X. Caput XVII. 
Na den middag fluiten zy haar, en des anderen daags 
opent zig bet tweede knopje , en zoo voorts: dog in de re> 
gentyd ziet men ook wel twee t'feffens geopent. 
De wortel is wit , week , en gering, ligt om uit te trek- 
ken. Het waft gaarn op een vogtige grond, of in de tui- 
nen op geboude bedden y als mede onder de boomen, daar ’t 
Jchaduwagtig en laag is „zonder Snygras, welke beide krui- 
den nooit by malkander ftaan. 
Naam. Arundinella minor, en Alfine Indica, in "t 
Maleits Sajor bulu kitsjil, dat is Olus arundinaceum: 
minus, wegens de gelykeni[Je der.bladeren met het jonge 
riet , zommige Maleyers noemen ’t ook Gababango: an- 
dere dog abufivelyk Cancong utan; dewyl’t geen andere 
gelykeniffe met bet Cancong beeft, dan dat bet op de aar- 
de kruipt, Op Amboin Nalur nalulen Heöt, in "t Tera 
natis Gobbu; op Banda Nalur; op Macaffer Leco bulu . 
bulu. + 
Plaats, Het is meeft door, gants Water-Indien bekent, 
overal in de tuinen waffeniie, en de bedden. bedekkende, 
als men "t niet uittrekt. Men wint bet ook aan de oevers 
van de riviertjes , daar’t vlak en zonder andere ruigte is, 
dog met boomen befchaduwt. 
Gebruik en Kragten. Van fmaak is 't grasagtig , met 
een kleine bitterheid, flymerig over "t gebcele gemas 5 in- 
zonderbeid aan de fieelen, van aard is ’t woelende, en 
heeft daar en boven een verborge kragt, om te beroeren en 
te verdryven. 
Het is een gemeen moeskruid , zoet en wel van [maak, 
als *t met Calappus-melk gekookt werd, aangenamer dan 
de boor baang, Men kookt bet zelden alleen;, maar met 
andere moeskruiden gemehgt , welk mengelmöes de Maz , 
leyers Sajor haram tsjada of Sajor canda gondic, dat ` 
is boeren en boevenmoes noemen Swangere vrouwen Werd 
dit moes verboden, gelyk bet den baerende geboden werd, 
om dat bet de banden los maakt en afzet. Hier van heeft . 
men een wonderlyke experientie, die fcbier tovery.gelykt , 
egter in de Regtbanken. door SA van ligte vrouwlui ` 
. voortgebragt werd. Want drie ftukken of drie leden van 
de groene en malfe flengelen dezes kruids y zagtjes door de 
vingerengeftroopt, dat ze fappig werden, en aan malkan- 
deren kleven , van onderen als een Peffaris in.’t lyf gen, 
bragt, verwekken niet alleen de maanftonden , maar trek- 
ken ook de nageboorte en. doode vrugten uit, ^t welk dan 
een geoorloofde bandeling zoude zyn; maar uit de confeffe 
der ligte. vrouwlut bebben wy geleert, dat zy volkomen 
ontfangeniffe daar mede weten af te zetten, waar over 
dan %oo wel de meeftereffe „als die ’t gebruiken, in ftraffe 
vervallen, : 
«Die fuperftitieufer zyn ; willen van de drie foukjes , 
bet: eene langer dan "t. ander bebben , prevelen ook. eenige 
woorden daar by, als zy bet afbreeken. Nog bebben de In- 
landers een fecreet konfiftukje tot gefchoote.wonden der 
kogels, fpitjen van pylen, of Jtukken van yzer, die-daar 
in zyn fleeken gebleeven; want de jonge ‘heelen tuffen de 
vingeren gevreevem, drukt men den Ke uit , -giet dien 
in de vonden , legt boven op ^t dikke van "t uitgeper fte, 
en verbindt ze dagelyks eenmaal. Dit zal in vyf dagen, 
"t geéne in de wonde fleekt , uittrekken , en met eenen den 
Il. Sajor bulu befaat, kruipt ook op de aardé, dog 200 - 
verre niet , en regt zig meer overeind. De bladeren 2yn 
veel breeder, grooter, en ruiger, geel-groen, in de lengte 
merkelyk geftreept „of geribt als een Plantago , bare fche- 
den zyn zeer ruig van bruine bairtjes. : 
De bloempjes komen ook uit diergelyke febeden , dog zjn 
Kleinder „~ ligt-blaauw „ en kyken niet verre uit na de 
bloemen , D. twee langwerpige knopjes , die zig in 
drien laten deelen, en daar in ziet men bruin geel zaad, 
Jebier als Fenum grecum, dog kleinder en weeker. Het 
is in alle zyne deelen ruiger, en grover dan °t eerfte, bloeid 
weinig „ven waft op drooge plaatzen onder de boomen „op 
een geele kleigrond. en Së, BEE 
. Naam. "Her beeft de zelffte naam als ’t vorige, alleen- ` 
lyk met byvoeging van groot. : 
Gebruik. Het werd voor wilder en drooger van aard 
gebouden , en daarom niet of zelden in de koft gebruikt, 
en dan altyd met. andere moeskruiden gemengt. 
II. Sajor bulu ajer, of Arundinella aquatica, is eem 
kleine waterzoorte , gants wild, aan de oevers van de kleine | 
riviertjes in 't bos waffende onder de fchaduwe van boo- * 
men deze blaadjes zyn veel korter , dikker, vetter, en zoo 
digt op malkander gedrongen, als of zy in malkander ge- 
Jtapelt waren, met bare fleclen laag op de aarde Sat? 3 
De 
