o e 
H 
i 
S 
E 
d 
j 
X. Boek. XVII. Hoofdft. 
Flofculi funt uti in prioribus, fed ipforum ftamina 
antheras habent lanuginofas , binique vulgo fimul pro- 
veniunt flofculi aperti, quorum inferior fepe neétitur 
pedunculo fuperioris , atque fub iis tria non aperta ca- 
pitula in femi pellucido facculo obclufa. ` 
Quarta fpecies omnino quoque filveftris eft, fo- 
liaque habet inftar fecundz fpeciei , fed funt longiora, 
acutiora, & tenuiora, loco autem flofculorum {picas 
erit ample extenfas, ex quibus multa dependent pu- 
illa & rugofa capitula inftar feminis graminei, que 
facile decidunt, ac veftibus adhzrent. 
Nullius eft ufus, atque pretereuntium veftibus fa- 
cile adheret magno incommodo , quum multo ma- 
jore labore abftrahitur, quam femen Graminis -acicu- 
lati fupra defcripti. * 
uinta Species in aqua crefcit, vel ad oras aque 
ftagnantis , folia gerit inftar prioris fpeciei , fed paulo 
latiora & longiora. Spicam quoque profert, cui mul- 
ti albi & angufti adcrefcunt flofculi  ar&te fibi adunati , 
interpofitis minoribus foliolis. Ufus trium ultimarum 
plantularum huc usque ignotus eft. 
OBSERVATIO. 
Arundinella hec vera Commeline fpecies eft, atque Commelina 
repens, folio- fubrotundo a me vocatur in Thef. Zeyl. pag. 
70. eftque Commelina foliis ovato lanceolatis, caule pro- 
cumbente, petalis duobus majoribus H. Cliff. p. 21. ubi 
vide reliqua, ut & Dillenii H. Eltham. p. 93 
AMBOINSCH KRUIDBOEK, 35 
De bloempjes zyn als; aan 't voorige , dog hunne draden 
bebben wolagtige noppen, twee bloempjes fiaan gemeenlyk 
teffens open , en ^t onderfte dikwils aan ’t fleeltje van "t 
bovenfte vaft, en daar onder mede drie ongeopende knopjes, 
in een balf doorfchynend zakje befloten. 
` IV. De vierde zoorte is mede gants wilt, beeft blade: 
ren als de tweede zoorte , dog langer , /pit/er, en dunder , 
in plaats van bloemen draagt bet wyd uitge/preide aai- 
ren, daar aan veele kleine en ruige knopjes bangen; als 
eenig graszaad, dat ligt afvalt, en aan de kleeren vaft 
biyft bangen: : 
Het werd tot niets gebruikt , en valt den voorbygaande 
moeijelyk aan de kleeren , daar men't met meer moeite moet 
af balen, dan °t zaad of de luizen van *t voortgaande Gra- 
men aciculatum. 
V. De vyfde zoorte waft in °t water, of aan de kanten 
van flaande avateren , met bladeren als de eerfte zoorte, 
of wat breeder en langer. Het draagt ook een aaîre ‚daar 
aan veele witte en fmalle bloempjes Le; digt op malkan- 
der gedrongen , dog met kleine blaadjes daar tuffen. Het 
gebruik van deze drie laatflen is nog onbekent: 
AANMERKING, 
Deze rietagtige plant is een egte zoort van de Commelina , 
welke de kruipende Commelina met rondagtige bladeren , 
van my wert genaamt in de Thef. Zeyl. pag. 70. en is de 
Commelina met een leggende fteel, en rondagtige fcherpe 
bladeren met twee grooter bloembladen, in de H. Cliffort. 
p. 21. alwaar het overige ziet, als mede in de Hortus Eltba- 
menfis, van Dillenius p. 93. 
CAPUT DECIMUM OCTAVUM. 
Crateogonum Amboimicum. 
rateogoni bine obcurrunt in Amboina fpecies, 
1 minor & major. i 
Primo. Crateogonum minus , feu verum, caules 
quosdam emittit rotundos & tenues unica ex radice, 
qui in multos articulos dift n&i funt, ad digiti lati- 
tudinem diftantes , quorum bini vel tres inferiores 
finuofi funt, & terre quafi incumbunt , & radiculas 
in terram inmittunt, ubi terram tangunt. Cuivis no- 
do bina adftant folia fibi obpofita, quorum quatuor 
fimul crucem formant, non tamen planam uti crux 
vera, fed bina fibi invicem quafi adtrahuntur & eri- 
guntur, illis Rosmarini fimilia, fed anguftiora & te- 
nuiora, in teneris plantis glabra & flaccida, in fenio- 
ribus firma ac parum rugofa, binos digitorum articu- 
los longa, culinumque lata. 
Caules ejus porro in nullos laterales. ramulos di- 
ftin&i funt, fed fimplices eriguntur ad fpithamz cir- 
citer altitudinem , ac prope radicem extenfi, faporis 
acris inftar finapios deoiloris cam levi amaritie. 
Ex foliorum alis flofculi progerminant vix vifibi- 
les, in quatuor albos apices definentes , ftellati , & 
parvo contenti calice, quos infequuntur pufilla, ro- 
tunda, & duriufcula femina arenam craffiorem referen- 
tia, que non admodum acria funt. ; 
Radix fatis longa eft, in terra prorepens, in nullas 
quoque ramificationes diftinéta, fed fibrillis obducta. 
Secundo. Crateogonum majus fimplices quoque ad- 
tollit caules varios unica ex radice, quorum quidam 
aps dires divaricantur, reliqui eriguntur, vel in- 
erioribus articulis, terræ parum incumbunt, in arti- 
culos quoque di(tin&i, binos transverfales digitos di- 
ftantes, pedem alti, culmorum pars fuperior parum 
angulofa eft & rugofa. Folia eodem locantur ordine. 
uti in priore, minorem digitum longa & lata, firma 
& rugofa, nervo crafio intermedio, fuperne obfcure 
virentia , inferne albicantia, faporis acris & Sinapi- 
nacei, fed Tn debilior eft & gramineus quafi. 
Prope folia circa caulem collectio feu congeries 
eft multorum viridium caliculorum , e quibus emi- 
nent flofculi albicantes, ex quatuor parvis & retro- 
flexis apicibus formati, in centro repleti ftaminulis 
brevibus & flavis antheris. 
Poft fiofculos in caliculo quovis rotundum excre- 
fcit femen inftar Sinapios, ex viridi albicans, durum, 
& intus concavuin cum levi acrimonia. 
Tom. VI. cde Radix 
AGTTIENDE HOOFDSTUK. 
Het Amboinfch Kruisgras. 
an Kruisgras bebben wy twee zoorten in Amboina, 
V I. Kleine. TI. Groote. : 
I. Kruisgras het kleine, of bet eigentlyke , fcbiet 
met ettelyke ronde en dunne fleelen uit een wortel op, in 
veele leden verdeelt, een duim breed van malkander ftaan- 
de, waar van de twee of drie onderfte bogtig zyn, en op 
de aarde bukken, ook weder inwortelen, daar xy de aarde 
raken. Aan ieder lid flaan twee bladeren tegens malkan- 
deren, en met bun vieren in ’t kruis, niet regt geopent, 
gelyk een formeel kruis behoort te zyn, maar de twee 
zyn na malkanderen gebogen, de Roosmaryn-bladeren ge- 
lyk, dog fmaller en dunder, aan de jonge ftruikjes g 
en flap, aan de oude flyf en wat ruig , twee leden van 
een vinger lang , een firoobalm breed. 
Voorts is 't in geen zydetakskens verdeelt , maar de 
fteelen ftaan enkelt , omtrent een [pan boog, en by de wor- 
tel uitgebreid, van fmaak fcberp als flappe moftaart, met 
een kleine bitterbeid. 
Uit den fcboot der bladeren komen zeer kleine en pas ` 
kennelyke bloempjes voort , vier/pitfig, wit, gefternt, in 
een kelkje flaande , waar op volgen kleine ronde en hard- 
agtigt, zaatjes als grove zantkorrels, daar weinig fcber- 
in is. _ 
P wortel is redelyk lang , in de aarde kruipende, ook 
in geene takken verdeelt , maar met vazelingen bebangen. ` 
it Groot Kruisgras, febiet ook met enkele fteelen op , 
ver/cheiden uit eene wortel , waar van zommige by de 
wortel zig in tweën verdeelen, de andere flaan overéind, 
of met de onder fte knien een weinig op de aarde ruftende: 
"t is mede in leden verdeelt , twee dwersvingeren van 
malkander ftaande , ruim een oet boog , bet bovenfte der 
fteelen is wat hoekig en ruig, de bladeren Baan in de 
zelffte order als aan "t voorige , een kleine vinger lang en 
breed , ftyf en ruig , met een dikke middel-zenuwe, boven 
donker-groen, van onderen witagtig , mede fcherp , en 
mojfaariagtig van fmaak, dog flapper en grasagtiger. 
By de bladeren rondom den fteel ftaat een vergadering 
of klompje van veele groene kelkjes , daar uit witte 
bloempjes kyken , van vier kleine en omgeboge /pitskens 
gemaakt, in de midden uitgevult met korte draatjes en 
geele nopjes. 
‘Na de bloempjes groeit in ieder kelkje een rond zaad als 
moftaart , uit den groenen witagtig, bard, en binnen bol, 
met cen Da Jcberpigbeid, 
e De 
