26 
Radix mox fefe dividit in quasdam ramificationes, 
«que oblique terram petunt , ac fatis longe funt. - 
Hec fecunda fpecies quoad rugofa folia, flores, & 
femina , quodammodo convenit cum Parietaria. 
Nomen. Latine Crateogonum Amboinicum ; Belgice 
¿Kruisgras ; Malaice & Amboinice nullum gerit no- 
men, nifi quod vocavimus Rosmaryn Ambon, quum 
‘in Hitoea factum fuit, quod quidam incole videntes, 
«me adeo follicite colere in horto meo verum Rosma- 
rinum , dixerint, fatis copiofe. nos iftam tibi adporta- 
bimus herbam , quum fatis luxuriofe circa noftros cre- 
fcatpagos, quà adlata detexi præcedens effe Crate- 
ogonum minus , quod ex ipforum arbitrio meo adpo- 
nebam Rosmarino, vocabamque Rosmaryn Ambon. - 
Locus. In ventofis crefcit collibus, minor fpecies 
quoque in hortis, major femper fponte in nudis mon- 
tibus, & levibus filvis. E aet 2 
Ufus ejus huc usque ignotus eft, licet viderim , Si- 
nentes illud petere in ufum Medicum, argumento in 
ipforum patria quoque effe notum. ` 
Memoratione precedentis herbe indicare me quo- 
ue oportét, verum Rosmarinum in Sina quoque cre- 
iore circa urbem Tsjantsjui fponte in litore vel non 
¿procul ab eo, in folo fterili falfo , ac lapillis permixto. 
." Vocatur ibi Puo; ac duplicem habet formam, ma- 
jorem & minorem, neque ultrà binorum pedum alti- 
“tudinem adtingit, denfam habens frondem & elegan- 
“tem comam, unde & a magnatibus delectationis gra- 
tia in fictilibus plantatur. 
Ipfis in nullo vel pauco ‘eft ufu medico, ac multo 
minus in cibo, quum nimis ibi amara fit herba, ex- 
cepto quod pauca ejus copia adhibeatur in unguento 
Bobori ditto pro pueris. 
. Tabula. Decima 
Crateogonum exhibet Amboinicum majus. 
€ 
MERBARII AMBOINENSIS LiberX. Caput XIX, 
De wortel verdeelt zig flraks in eenige takken, die 
Jchuins in de aarde gaan, en redelyk lang zyn. 
Deze tweede zoorte beeft aangaande de ruige bladeren, 
bloempjes , en zaden eenige gemeenfchap met bet glaskruid 
of Parietaria. Z : 
Naam. In ’t Latyn Crateogonum Amboinicum ; 
in't Duits Kruis-gras ; in °t Muleits en Amboins wete 
ik nog geen naam , behalven dat zy °t genoemt bebben 
Rosmaryn Amboin, vermits bet op Hitoé gebeurde, dat 
zommige Inlanders ziende, dat ik den regten Rosmaryn 
zoo zorgvuldig opkweekte in myne tuin, zeiden, wy zul- 
len u genoegzaam van dat kruid brengen , want bet waft 
rondom onze Negoryen ; *t zeive dan aangebragt zynde, 
wierd bevonden "t voorfchreeve kleine Kruisgras te zyn, 
"t welk ik dan ben ten gevalle by nisynen Rosmaryn plant- 
te, en liet bet voortaan Rosmaryn Ambon noemen. 
Plaats. Het waft op lugtige beuvels, de kleine zoorte 
ook in de tuinen, de groote altyd in”: wild, op kale ber- 
gen, en in ligte boffen. 
Gebruik. Zyn gebruik is nog onbekent , hoewel ik "t 
de Chineefen beb zien halen, om tot eenig medicyn te ge- 
bruiken; een bewys dat bet in bun land ook moet bekent zyn. 
By occafie van *t voorfchreeve kruid , moet ik bier nog 
aanbalen , dat de regte Rofemaryn mede in. China waft, 
omtrent de ftad Tjantsjui, van zelfs op flrand, of niet ver 
“daar af , opeen ziltige magere grond, met fleentjes gemengt. 
Het beet aldaar a is van tweederlei zoorte, Klein - 
en groot , die niet boven twee voeten hoog groeit , digt 
van loof , en fraai van kruin, daarom van de groote Hee- 
ren tot plaifier in potten geplant wert. 
Het heeft by bunlieden geen of weinig gebruik in de 
medicynen, en veel min in de koft, om dat by te bitter 
valt, bebalven een weinig wert tot de Bobori-zalve voor 
de kinderen gebruikt. 
De Tiende Plaat 
Vertoont het groote Amboinfche Kruisgras. 
EAS ds 
CAPUT DECIMUM NONUM. 
Auris canina adfinis eft Verbene, ac dividitur in 
" feminam ac marem. 
A Primo. Auris canina femina , feu vulgatiffima, 
‘eft herbaquoque procumbens, varios unica ex radice 
¿emittens caules, qui geniculati funt, & in amplos ar- 
ticulos diftin&ti , per quatuor vel quinque transverfales 
digitos diftantes, horum inferiores nodi maxime pro- 
po ac terre incumbunt „cui per fubtiles fibril- 
Jas fefe infigunt, inferius rotundi, fuperius quadra- 
onis. firmi, -& ftriati , non erecti, fed parum finuofi 
efe adtollentes. Cuivis nodo bina adftant folia fibi 
-obpofita; illis Bliti feu Sajor Bajang fimilia, fed mul- 
to breviora, ac fere Rhomboidea, inferius nempe 
Jongen & angufta , dein fubito fefe explicantia „ac mox 
-iterum contracta, unde quodammodo triangularia funt; 
eu pendentibus minorum canum auriculis fimilia. 
In medio hzc pallide: virent „ ad oras rubent-, ac 
fubtus purpurafcunt, quoque hzc folia magis rubent, 
‚eo efficaciora.cenfentur, — , 
Tota hee. planta, uti & fólia non unius funt ma- 
.gnitudinis ac forme, que enim in locis crefcit plà- 
mis, faxofis, ac fterilibus, uti ad vias & ad aggeres, 
humilis eft herba , cauliculos ad terram explicans, 
«nec ultra Wie N ee 
… Ejus folia fubrotunda funt, feu iftis auriculis fimi- 
Tia, .binos vel binos cum dimidio pollices longa, bi- 
nos digitos lata, ad oras ac fubtus maxime rubentia. 
Quz vero fub fepibus crefcit, ac locis umbrofis , 
ad quinque pedum altitudinem excrefcit, multo lon- 
giora ac majora proferens folia, parumque rubentia. 
Cauliculi etiam fefe erigere non valent, fed adftanti- : 
bus adcumbunt fruticulis. : 
Sapor fatuus eft & infipidus ; cauliculorum fummo 
longa anguítaque increfcit fpica, primo digitum lon- 
ga, ac culmum crafla , ex parvis fquamofis foliolis 
compofita , inferius pallide virens, fuperius rubens 
feu purpurea, fere inftar fpice Amaranti, quz cauda 
felis vocatur, fed illa multo anguftior eft, AES 
Hec 
„naamt, dog veel fmalder, 
NEGENTIENDE HOOFDSTUK. 
Hondts-ooren, j 
ondts-ooren is wit bet maag fcbap van Verbena, . 
verdeeld in wyfken en manneken. 
I. Hondts-ooren het wyfken, of gemeenfte , is 
mede een bukkend kruid, met verfcheide fleelen , uit eene 
wortel voortkomende, met knietjes , in wyde leden ver- 
„deelt, vier en vyf dwersvingeren van malkander , waar 
van de ondérfle knien merkelyk uitbuilen , op de aarde 
‚ruften, en met fubtiele worteltjes daar in zig kegten , 
beneden rond , boven vierkantig, flyf , en geftreept, niet 
yo maar wat bogtig overeind flaande, Aan ieder knie 
aan twee blaadjes tegens malkander, die van Blitum 
of Sajor Bajang gelyk, dog veel korter, en febier ruite- 
JSormig , te weten, agter lang en final, daar na Sebielyk 
zig uitbreidende, en ook weer fchielyk toelopende, waar 
door ze D Ha driezydig worden, of de bangende ooren 
van fchootbondekens gelyk. In de midden zyn ze ligt- 
groen, aan. de kanten roodagtig , van onderen ligt-rood 
of purperagtig , en boe meer rood deze bladeren bebben, 
boe kragtiger men ze agt. 
Het gebeele kruid en bladeren zyn niet van een grootte 
nog fatzoen, want ’t geene op vlakke, fteenige, en dorre 
Plaatzen groeit, gelyk aan de wegen en op dyken, blyft 
laag van gewas , met zyne Deelen op de aarde uitgebreid , 
"s ect A palm boog. * 
~ Gyne bladeren zyn rondagtig , of gemelde ooren gelyk 
“twee of derdebalve duimen IE à Ki vingeren Breed. d 
veel roodigbeid aan de kanten en onderfte zyden. 
.. Maar `t geene onder de heggen en fchaduwagtige plaat- 
zen waft, wert wel vyf voeten boog , met grooter en lan- 
ger bladeren, en daar men weinig roodigheid aan ziet. 
Ook konnen de fteelen op baar zelfs geenzints Jaan , maar 
leunen tegens de omflaande ruigte, 
De fmaak is laf en onfmakelyk, aan^t opperfte der flee- 
Ten Komt een lange fmalle anire voort, in ’t Gert een vin- 
‚ger lang , een fchaft dik, uit kleine febubagtize blaadies 
gemaakt 5 beneden bleek-groen y boven rood of Gë ^ feller 
“als de anire van de Amarantus zoorte , Cauda felis ge- 
Deze 
