X. Boek. XIX. Hoofdf. 
Hec denique fpica pedis longitudinem obtinet , in- 
ferius nuda, fed fuperius parva vagaque capitula ex 
ea dependent, que conftant ex parvis ac rubentibus 
apicibus, quorum quivis iterum bifidus eft, magni- 
tudine Viciarum, ad tactum parum rugofi , ac vefti- 
bus facile adherentes, fed laxe, fpica fuperior pars 
inaperta eft, & in rotundum definit apicem. _ 
In quovis capitulo unum alterumve reconditur fe- 
men durum, gilvum, ac fplendens, inftar illius Sajor 
Bajang, fed reniforme. : 
Quz vero crefcit ad vias in locis faxofis planisque , 
brevem profert fpicam , paucis capitulis obduétam. 
Radix ejus alba eft, vilis, fed ample extenfa. 
Secundo. Auricula canis mas majorem format fru- 
ticem, ac craffiores caules , fuperius quoque quadrago- 
nos, fed ore acutiores funt, & articuli late diftant, 
quorum bini tresve inferiores terre quoque incum- 
bunt, funtque virides, ipforumque nodi protuberan- 
tes, qui parum rubent. ur 
Hufus olia majora funt , nec rhomboidea, uti prio- 
ris, fed longiora & acutiora, illis Sajor Bajang fimi- 
liota, obfcure virentia, fine ulla rubedine. Superio- 
res caules fimilem quoque proferunt fpicam , fed 
multo longiorem, unum alterumve pedem longam, 
primo referentem fpicam Plantagiris latifolie , fed 
multo longiorem , que multa angufta & acuta profert 
capitula, retrorfum flexa inftar hami , viridia , rugofa, 
firma, nec facile decidua, ac pungentia , fi fricen- 
tur, ita ut ledere quoque pofiint, veftibusque fortius 
adherent, non decidua. E 
Supremus fpice apex mollis eft, & compactus, uti 
in priore, fed femper viret. In hoc fimile latet reni- 
forme. femen; fed magis oblongum, & ad unam in- 
clinans partem. ET ut 
Radix alba eft, & ample extenfa, uti in priore, fed 
non profunde in terram penetrat , attamen longa eft. 
Nomen. Latine Auris canina femina & Mas; Malai- 
ce Njarang, vulgo Daun matta pannas, h. e. folium 
contra oculos pravos & incantatos feu fafcinantes. 
Ternatice Ray ray, ac femina peculiariter Goffobeka; 
Amboinice “Affotelina , h. e. canis auricula ex folio- 
rum forma, & A/Jo callut, h. e. canis cauda, ex fpi- 
ce forma, quibusdam, Utta aman, h. e. Rompot me- 
gri, quum circa ædes: & in plateis crefcit. Secunda 
pecies peculiariter Malaice vocatur Sanco idong; 
Amboinice Hacca leylu, h.e. nafi hamus, quum pueri 
alios fallunt, fi afperas hafce fpicas nafo alicujus ad- 
movent odoris gratia , quam retrotrahendo talis na- 
fum ledunt. 
In Leytimora vocatur Z//ipouan; Javanice & Baleyi- 
ce Undor undor; praefertim mas, h. e. recede, quum 
retroire quemvis oportet, fi quis ipfi fit intricatus, 
ne veftes ledantur, vel pedes vulnerentur, quidam 
Malayenfes marem ac feminam vocant Lagulu. Sinice 
Tfapitfou, h. e. folium , quod àlicujus nafo adfricetur, 
fed quod mari proprie competit. 
Locus. Prima fpecies ubique crefcit ad aggeres, vias, 
& fluminum oftia, aliisque in faxofis locis , etiam 
fponte in hortis. Altera magis filveftris eft, ac fub 
humilibus crefcit fruticulis circa vicos & defertos hor- 
tos füb arboribus umbrofis , facitque pretereuntibus 
difficilem aditum per fpicas aduncas. Feminam quo- 
qpe inveni in fcopulis maris nudis, quorum fifluris ra- - 
iculas feu fibrillas tam firmiter infixerat , ut extrahi 
non poffet , quidam indigena. Rhizothomus multum 
inpendebat laborem , ut eas diffolveret, ac cum radi- 
cibus plantam extraheret , quuin efficaciorem hanc 
cenfebat contra choleram alia in terra crefcente. 
Ufus. Hee vilis plantula in cibo raro adhibetur, 
fed eo magis. in re Medica, more fummz Creatoris 
fapientie , qui in rebus naturalibus per viles ac fpre- 
tas res plerumque magna exequitur opificia. Primo 
inter herbas numeratur, que Ubat fwangi, h. e. 
Alexiteria, feu fpecifica contra incantationes vocan- 
tur, ac prefertim contra eam fpeciem, que per ma- 
lignos & fafcinantes operatur oculos , ac Malayenfi- 
bus Matta pannas , h. e. Oculus calidus , feu-Fafcinans 
dicitur, ex vulgi enim opinione, quod & etiam non 
, femper fine ratione creditur , quidam enim homines 
“ noxium habent vifum » quo pueros, feminas , aliosque 
inbecilles homines lzdere atque inficere valent, qui 
hinc febricitantes, inquieti, ac demum languentes funt. 
‘ Contra 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. . 27 
Deze fteel werd eindelyk een voet lang , beneden kaal , 
en boven met kleine ydele knoppen bebangen , wit korte 
roodagtige fpitsjes gemaakt, waar van ieder zig weer in 
tween deelt, in de grootte van Vit/en, wat ruig in "t 
aantaften,.en aan de kleeren bangen blyvende, ‘dog flap- 
pelyk; bet bovenfte van de aairen blyft ongeopent , en ein- 
digt in sen ronde fpitfe. ^ 
In ieder knopje fchuilt een of twee zaadjes , bard, 
vaal, en blinkende, als dat van Sajor bajang , dog niere= 
formig. 
Het geene aan de wegen op fteenagtige vlakten waft 
gewind maar een korte aaire , met weinige knopjes. 
De wortel is wit , gering, dog wyd verfpreid. 
U. Hondts-ooren het manneken, werd grooter van 
firuik, en groover van fteelen , die ook boven vierkant 
zyn, dog fcberper van kanten, in wyde leden verdeelt , 
waar van de twee of drie onderfte mede op de aarde buk- 
ken, groen, met uitbuilende knien , daar aan men wat 
roodagtigheid ziet. 
De bladeren zyn grooter , niet ruitformig als ’tvoorige, 
maar langer, en fpitfer , die van Sajor bajang gelyker , 
zwart-groen , zonder eenige roodigbeid. De opperfte ftee= 
len brengen diergelyke aaire voort , die veel langer werd, 
«an een tot twee voeten lang, in "t eerfle de pieke van 
Weegbre gelykende , maar langer werdende , gewind veele 
fmalle en fpitfeknopjes, alleagterwaarts flaande als baak- 
jes, groen, ruig, Zur , niet bgt afvallende , en fteckende, 
als men daar tegens aan firykt, zoo dat men zig ook daar 
aan bezeeren kan, en de kleeren bouden ze vajt% zonder 
afvallen. 
De uiterfte fpitfe van de aaire is zagt, digt in een ge- 
drongen als aan ’t voorige , maar blyft altyd groen. Hier 
in fcbuilt diergelyke niereformig zaad, dog langwerpiger, 
en aan eene zyde omgekromt. 
De wortel is wit, en wyd uitgebreid als aan ’t voorige, 
niet diep in de aarde gaande, egter lang. © ii 
Naam. In ’ Latyn Auris canina femina & Mas; 
in "t Maleits Njarang ; in "t gemeen Daun matta pan- 
nas, dat is blad tegens kwade en betoverde Oogen ; in "t 
Ternataans Ray ray, bet wyfken in "t byzonder Goffo- 
heka; op Amboin Áffotelina , dat is Hondts-coren; na 
de gedaante der bladeren, en Affo callut, dat is Honde- 
ftaart, na de gedaante der aairen; zommige Utta aman, 
dat is Rompot negri, om dat -bet omtrent de buizen en 
op flraten waft. De tweede zoorte werd in "t byzonder 
envemt in’t Maletts Sanco idong ; in " Amboins Hacca 
eylu, dat is Neufe-baker , om dat de jongens malkander 
bedriegen „ latende malkaar aan de fcberpe aairen ruiken , 
en dan onder de neus trekken , dat ze bezeeren. - 
Op Leytimor noemt men t Iffipouan; op "t Javaans 
en Baleits Undor undor, zonderlyk bet manneken; dat 
is , wykt te rugs om dat men te rug moet gaan, als men 
daar aan. vaft raakt, zoo men de kleeren niet fcbeuren, of 
de beenen:kwetzen wil: zommige Maleyers noemen timan- 
neken en wyfken Lagulu. In "t Chinees Tfapitfou, dat 
is blad, dat men iemand onder de neus vryft , bet welk op 
ct mannetje quadreert. 
Plaats. Het eerfte waft overal-op de dyken, aan de wee 
gen, en oevers der rivieren , en andere fteenagtige plaat- 
zen, ook van zelfs in de tuinen. Het rweede is wat wil- 
der, en waft onder. de lage ruigte , omtrent de Negoryen 
en in verlatene tuinen onder de boomen , daar "t fcbaduw- 
agtig is, makende den voorbyganger de paffagie moejelyk , 
met zyne bakelige aairen. Het wyfken beb ik ook gevon- 
den , op de bloote zeeklippen gewaffen, met zyne wortels 
zoo vaft. in deszelfs fcheuren , dat bet niet mogelyk «was 
uit te trekken: een zeker Inlands Wortelman dede veel 
moeite., om bet zelve los en met. wortel en al wit te-kry- 
gen, dewyl by ’t zelve kragtiger agtte tegens bet: bord, 
dan "t andere op land groejende. 
Gebruik. Dit veragte kruidje werd in de koft weinig 
gebruikt , maar te meer in de Medicynen gepreezen , na de 
gewoonte van des Scheppers wysbeid, die in de natuur 
door kleine en veragte dingen, altyd meeft groote dingen 
werkt. Voor eerft werd bet onder die kruiden gerekent , 
die ze Ubat fwangi, dat is Alexiteria , of baat tegens 
Tovery noemen; inzonderbeid tegens die zoorte, dewelke 
door booze, nydige , en geinfecteerde oogen gefcbiedt s in 't 
Maleits Matta pannas, dat is Oculus calidus of Fafci- 
nans genoemt: want na 't gemeene gevoelen, ^t welk niet 
overal. zonder reden is , bebben de menfcben een fcbade= 
lyk gezigt , waar mede zy de kinderen , vrouwen, en an- 
dere teere menfchen konnen infecteeren , die daar van koorts 
fig, onruftig, en ten laatflen kwynende werden. 
Da Hier 
