X. Boek. XXI. Hoofdft. 
Secundum nomen Aylounia derivatum erit ab hoc 
cafu ex Hitoenfium relatu, qui ipforum tempore acci- 
dit. Vir quidam in filva anguem cederat, ‘ita ut frufta 
poft fe traheret , dein alium videbat ferpentem pro- 
reperttem , & hanc herbam in ore gerentém , quam 
mafticabat , hancque in fauciatum exfpuebat, qui 
brevi poft curatus erat & prorepebat, unde & ab ipfis 
vulgo creditur fauciatos angues fefe hac curare plan- 
ta. Hinc itaque homines.edocti funt, hafce herbas 
effe vulnerarias, atque- virtutem habere confolidan- 
tem, ad quavis enim vulnera carnofa, rubra & alba 
cligitur fpecies, fi aliquid rubri modo huic permixtum 
‚fit, quas ore mafticant cum & etiam fine pauca Zin- 
giberis minoris quantitate , harumque fuccum vulne- 
ribus. inftillant, ac mafticatam fuperinponunt herbam, 
praferünt ore mafticatam, & non inter manus con- 
tritam herbam, quum primum magiftrum, ferpentem 
nempe, fic viderunt praeparare. 
Eadem pafta articulis etiam inponitur luxatis, ac 
fucco totum fricant corpus, fi quis lancinationem vel 
artuum dolores fentiat, quod ipfis fine dubio pro in- 
cantamento babetur. 
In morbillis, qui Malaice vocantur Saramba; Ter. 
natice Sabofo , Bandice More facul , h. e. fcabies 
rubra, fuccus rubre fpeciei propinatur ad illos expel- 
lendos, maturique lavantur decocto foliorum , quod 
non frigide fed tepide fieri oportet, uti quidam male 
id frigide peragunt, unde retroeunt. 
Baleyenfe obtinuit nomen Dindingbay , quia infe- 
riorem feu rubram foliorum partem follicite videtur 
hzc planta fervare & arcere afole, nulla enim rubedo 
in hifce adparet herbis , fi ipfis adftamus , vel quia 
ipfarum fucco facies oblinita, & ejus rubedo. curatur, 
que Germanis pulcbra dicitur, cum alicujus facies - 
quam maxime rubet, vel ab interno ardore vel a So- 
lis zftu. 
Foliorum füccus cum aceto propinatus mulieribus 
enftrua procurat. Rubre fpeciei folia contrita in 
ebribus fronti, pulfui manuum , & fub plantis pe- 
dum inponuntur, addito pauxillo aceto, quod febri- 
citantes refocillat homines, & ardorem adtralıit. 
Hinc itaque patet , cunctas hafce Moluccas Pru- 
nellas in vulnerum & febrium curatione convenire 
tam cum Bugula, quam Europzorum Brunella. Sic 
quoque Amboinenfes nomen Ayloaba inponere vo- 
lunt Brunelle vere feu domeftice , que in precedenti 
defcripta fuit capite, quum hec at 
tum adhibetur , neutiquam autem filveftri , quam modo 
Aulounya vocant. Nomen Ayloun mamulinam , feu in 
Leytimora Mamurin inponitur quoque Gendaru[Je ni- 
gre, quum hec cunctos quoque malignos genios & 
fpectra avertit, prefertim in folitariis filvis. 
Abdul Rackman, prefes quondam Hile narravit 
mihi egregium experimentum hujus filveftris Brunel- 
le, quod vidit in quodam amicorum fuorum, qui a 
Crocodilo morfus fuit in brachio, ita ut fruftum ejus 
abftulerat, quod vulnus curatum fuit foliis albe & ru- 
bre fpeciei fimul contritis & vulneri inpofitis; quavis 
autem vulneris denudatione recens fumenda eft herba. 
s Tom. PT. 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
filorum pigmen- : 
33 
De tweede naam Aylounia , zal 't bier van gekreegen 
bebben na 't werbaal der Hitoefen, t welk in bären tyi 
zal gebeurt zyn: zeker man badde in’t bos een flange ge- 
kapt, dat ze de flukken nafleepte, daar op zag by een an» 
dere flange komen , met dat kruid in de mond, "t welk zy 
kaauwde , en de ge&wet[le flange daar mede befpoog s 
dewelke kort daar na weder bekwam, en weg kroup, en 
*t werd by baarlieden in’t gemeen gelooft, dat de gekwetfte 
Jlangen baar met dit kruid geneezen. Hier-van bebben 
dan de menfchen geleerd, dat dit wondkruiden zyn, en 
een beelende kragt bebben , want tot alle verfe vleeswon- 
den nemen ze de roode zoorte of ook de witte, daar maar 
iets roods aan is, knaauwen ze in de mond met, en ook 
wel zonder een weinig kleine Gember, druipen "t in de 
wonden, en binden bet knaauwzel boven op: xy willen `t 
in de mond geknaauwt, en niet in de banden gewreeven 
bebben, om dat zy den eerften meefter, te weten de flan- 
gen, zulks aldus bebben zien doen. 
Het zelve knaauwzel werd ook gebonden op ver[tuikte 
leden , en den fap firyken ze over 't gebeele lyf, als iemand 
Steekten of weedom in de leden gevoelt, "t welk ze buiten 
ge voor betoveringe bouden. 
n de Mafelen; in °t Maleits Saramba; in Ternaten 
Sahoflo ; op Banda More facul, dat is roode Schurft 
genaamt, geeft men den fap van de roode zoorte te drin- 
ken, om ter deegen uit te dryven, en de rype waft men 
met bet decoctum der bladeren, 't welk niet kout, maar 
laauw moet zyn, gelyk zommige kwalyk doen, en de ma- 
Jelen daar mede weder injagen. 
Den Baleitfen naam Dindinghay beeft bet gekreegen, 
om dat bet zyne onderfte of roode zyde /ebynt zorgvuldig 
voor de zonne te willen bewaren, want men niels roods 
aan deze planten ziet, als men daar voor flaat , of om dat 
den fap op 't aangezigt geftreeken, geneeft de roodigheids 
by de Duitfen de Schoone genaamt ; als iemands aange- 
zigt zeer rood werd, of door een inwendige brand, òf 
door de bitte der zonne, 
"Den fap der bladeren.met azyn gedronken, verwekt de 
vrouwen bunne maanftonden. De ion van de roode 
zoorte gevreeven, werden in de koortfen op het. voorboofd, 
op de pols der banden, en onder de woetzoolen gebonden, 
wat azyn daar by doende, *t welk de koortfige menfchen 
verkwikt, en den brand uittrekt. 
Hier wit blykt dan, dat alle deze Molukfe Bruinellen 
in ’t beelen van wonden , en geneezen der koort(en, gea 
meenfchap bebten , zoo wel met het Senegroen als Euro- 
pile Bruinellen. Zoo willen ook de Amboineefen den naam 
Ayloaha, eigentlyk aan de tamme Bruinelle geven, in 't 
voorgaande Hoofdftuk befchreeven, om dat dezelve tot bet 
gaarn-verwen gebruikt werden, en niet de wilde , die ze 
Jiegts Aylounya noemen. De naam Ayloun mamulin, of 
op Leytimor Mamurin, «verd ook gegeven aan de Genda- 
ruffa nigra, om dat dezelve alle kwade geeften en fpoken 
verdryven zal, zonderlyk als men in eenzame boffen gaar. 
Abdul Rackman, geweze Regent van Hila, verbaal- 
de my een treffelyk experiment van deze wilde Bruinelle 
aan ten van zyne vrienden gezien te bebben, den welke 
de Kayman een ftuk uit zyne arm gebeeten badde , dezel- 
ve zoude geneezen zyn met de bladerem van 't witte en 
roode zoorte , zamen gekneuft en op de eee ? 
Velkens een vers kruid nemende by ieder verband, i 
DRIÉ 
