X. Boek. XXIV. Hoofd/?. 
üsque ad folii medium, ubi ab aliis fubplentur, cras- 
fiuícula, fed flaccida, ac mox fplendorem amitten- 
tia, fi fuerint decerpta. Inferiora cum petiolis, qua- 
tuor & quatuor cum dimidio pollices longa funt, & 
tres lata, fed in lateralibus ramulis dimidio minora, 
faporis Bliti cum notabili amaritie ad nucleos officu- 
lorum Pruni adcedentia. Caulis fumma pars femper 
bifida eft, atque hec iterum in binas alias minores, 
qua fimul umbellam formant, quivis vero cauliculus 
viride fuftinet capitulum, ex parvis apicibus & fqua- 
mulis compofitum, quod fefe aperiens multa exhibet 
brevia , denfa, & alba ftaminula loco ipfius floris , 
qualia in Senecione confpiciuntur , hzc filamenta fem- 
per gemina funt, atque in medio locantur rotundo in 
germine. Poft ftaminum lapfum hoc format capitu- 
jum rotundum, ex multis tenuibus , oblongis, & for- 
dide álbicantibus feminibus compofitum , illis Cumi- 
ni fimilibus, fed gracilioribus, ejusdemque coloris , 
quodvis vero fuperius diftinguitur in tres fubtiles api- 
ces, inter quos vifcofus quafi locaturros, unde facile 
veftibus & manibus adherent. Radix ex multis com- 
onitur albisque fibrillis, que denfam formant gle- 
bi , fed que non profunde in terram penetrant. 
Secundo, rubra fpecies maxime differt a priore, 
ejus enim caules tenuiores funt & rectiores. Folia 
tenuiora & anguftiora, ac fimplicia, faporis amaris- 
fimi. Flofculi purpurei funt, nec vifcofum generant 
femen, fed in pappos abeunt, unde propius ad Sene- 
cionem hzc fpecies adcedit. 
Tertio , lutea fpecies humilioreft, latiora, rotundio- 
ra, & obfcurius dentata gerens folia, inferius con- 
tracta quoque, fuperius glabra. Flofculi funt capitula 
lutea, in papposabeuntia. Alii hanc dividunt in ma- 
rem, feu luteam rotundioribus foliis, & feminam al- 
bis floribus & longioribus foliis. eee 
Nomen. Latine Olus /crofarum; Malaice Sajor babi; 
Baleyice & Javanice Boejoe boejoe, & Bidac bancong , 
quod idem denotat; Amboinice in Hitoea: Aylaun 
abuffen, h. e. Tuffiaria, item Aylaun peu peu, h. e. 
Herba papilionum ; in Leytimora Ayloun febu, h. e. 
folium flaccidum, & Aylaun ua maffarti, h. e. Malaice 
Daun mucca fackit, feu folium contra faciem dolen- 
tem. Maccaffarice Langa langa; quidam hanc quoque 
Malaice vocant Daun biffol a fubfequente ejus ufu ; 
Bandice Lida andjing, h. e. Lingua canina, 
Locus. Amat crefcere circa ædes , ubi folum eft 
humidum & umbrofum, uti & in plateis juxta cana- 
les, ubi arena humida eft, ac potiffimum in locis, 
ubi porci, galline, ac fimilia animalia domeftica fi- 
mum fuum exonerant. 
Ufus. Apud Baleienfes vulgare eft olus, ad quod 
folummodo füpremi ac molle vertices eliguntur , 
antequam flofculi fefe aperiunt, fed aliis mifcendum 
eft oleribus, quum folum coétum nimis amarum eft 
& ingrati faporis. Folium ejus parum calefactum , ita 
ut flaccefcat , cunétis inponitur ulceribus & Anthra- 
cibus, unde cito maturantur & aperiuntur , unde & 
Daun biffol cognominatum eft. 
Porci hanc quoque amant & comedunt plantam, 
unde primum obtinuit nomen. Quibus caput fervet, 
& qui capillitii fuxui obnoxii funt, hifce fefe lavent 
foliis, caput enim refrigerant, & novos capillos ex- 
crefcere faciunt , licet priores neutiquam corroborent. 
Hitoenfes ejus radicem mafticant cum Pinanga & 
auxillo Zingiberis minoris contra tuffim gravem. 
edem hz radices cum Pinanga mafticate, & herba 
ipfa comefta Diarrhzam fiftunt. : 
N. 8. Hzc omnia de prima intelligenda funt fpe- 
cie, bine enim alie a me nondum explorate funt, 
Primum Leytimorenfe nomen, flaccidum nempe fo- 
lium inde derivatum eft, quum plerumque flaccidum 
& emarcidum quafi dependet, fi a fole vel vento tan- 
atur. Alterum nomen obtinuit, quum contritum 
olium inliniatur ferventibus & dolentibus faciebus, 
five folis eftu five aliis ardoribus cauffatis. Contra 
Colicam hzc fumuntur folia cum Pancaga & Herba 
meroris, quz fimul contunduntur, fuccusque expri- 
mitur & propinatur. 
Tabula Decima Quarta 
Ad Figuram primam exhibet Olus ferofarum, ac quidem pri- 
mam ejus fpeciem, Tr cum Nari patsja A. Malab Tom. 10. 
Tab. 12. convenit; & Conyza Malabarica Lamii folio, flore 
purpureo a Commel, in Fl, Malab. pag. 22. vocatur. 
Figura fecunda Senecionem fiftit Amboinicum, 
CAPUT 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 3f 
de belft van't blad, daar ze van andere vervangen wer- 
den, wel dikagtig „dog flap, en ftraks flenzende ‚als men 
ze afbreekt. De onderfte zyn met bare fteelen vier en vyf- 
debalve duimen lang , en drie breed, maar die aan de zyde- 
takken wel de belft kleinder , van fmaak als Blitum, met 
een merkelyke bitterbeid , na de keeften van pruimenftee- 
nen trekkende. Het opperfte van de fleel verdeelt zig al- 
tyd in twee, en dezelve weder in tavee andere mindere , 
makende t'2amen een kleine dolle. leder feel draagt een 
groen knopje , van kleine fpitsjes of [cbubbetjes gemaakt , 
"2 welk zig openende , vertoont veele korte, digte, en witte 
draadjes in plaats van een bloeme , gelyk men aan "t Se- 
necio ziet, Deze draadjes zyn altyd twee en twee aan 
malkander , en flaan in de midden op een rond beuvelken. 
Na 't afvallen van die draadjes formeert bet voornoemde 
heuveltje een rond bolletje , van veele dunne, langwerpige, 
en vuil-witte zaden gemaakt , den Comyn gelyk, dog ran- 
ker, en van de zelfde couleur , ieder boven verdeelt in 
drie Jubtiele fpìtsjes , waar tu[fen men een kleeverigen 
daauw ziet bangen, waar mede bet ligtelyk aan de kleeren 
en banden blyft kleeven. De wortel beftaat uit veele wit- 
te vazelingen, die een digten klomp maken, maar niet diep 
in de aarde gaande, 
I]. De roode zoorte verfchilt merkelyk van de voorgaan- 
de, want de fleelen zyn dunder en flyver. De bladeren 
dunder en fmalder, en flaan enkelt , zeer bitter van 
Jmaak. De bloempjes zyn peers, en formeeren geen kleen 
verig zaad, maar vergaan tot fluif kens, waar mede bet 
met Senecio nader overeen komt. 
III. De geele zoorte blyft lager van gewas , beeft bree- 
der, ronder, en donker getande bladeren, van onderen 
mede rimpelig , boven pA De bloempjes zyn geele knop- 
jes, die in fiuiftens vergaan. Andere verdeelen bet in 
manneken , of bet geele met rondere bladeren, en wyfken 
met witte bloemen, en langere bladeren. 
. Naam. Jn ’t Latyn Olus fcrofarum; in 't Maleits 
Sajor babi; in’: Baleits en Favaans Boejoe boejoe, en 
Bidac bancong, van dezelf fie beduideniffe; in Amboin o, 
Hitoe Aylaun ahuflen, dat is luffiaria, of Hoeftiruid, 
en Aylaun peu peu, dat is Herba papilionum ; op Ley- 
timor Ayloun fehu, dat is flap blad, en Aylaun ua mas- 
farii, dat is in’t Maleits Daun mucca fackit , of blad 
tegens zeere aangezigten. Op Maca/Jer Langa langa; zom- 
mige noemen ’t ook in °t Maleits Daun biffol van zyn vol- 
gende gebruik; op Banda Lida andjing, datis Hontstongen. 
Plaats. Het waft gaarn omtrent de buizen, daar’t jeba- 
duwagtig en vogtig is, als mede op flraten langs de geu- 
ten, daar een vogtig zand is, maar allerliefft op plaat- 
zen, daar verkens , boenders , en diergelyke buisvee bare 
meft benen leggen. 
` Gebruik. By de Balyers is bet een gemeen moeskruid, 
waar toe men alleenelyk zyne eet? en malfe toppen 
neemt, eer de bloemen open gaan, dog men moet het ook 
onder ander Sajor mengen, want alleen gekookt is’t wat 
bitter, en vies van maak. Het blad een weinig warm 
gemaakt, dat bet flenfe , werd op allerbande zweeren en 
bloedvinnen gelegt , doet dezelve baaftig rypen , en ops 
breeken, waur van "t Daun biffol bygenoemt is. 
De verkens eeten "took gaarn, waar van 't den eerften 
naam beeft. Die een beet hoofd bebben , en met bet uitval- 
len van bairen gekwelt zyn , zullen zig met deze bladeren 
waffen, want zy verkoelen bet hoofd , en maken dat nieu- 
we bairen waffen , boewel ze bet oude geenzints bevefligen. 
De Hitoefen kaauwen de wortel met Pinang en een wei- 
nig kleine Gember , tegens den zwaren boeft. Dezelve wor-- 
telen met Pinang gekaauwt , en °t kruid gegeeten, {top- 
pen den buikloop. 
N.B. Alle bet voorgaande is te verftaan van de .eerfle 
zoorte, want de twee andere zyn van my nog niet onderzogt. 
De eerfte Leytimorfe naam, flap blad., komt daar van 
daan , om dat bet meeft flap, en als verwelkt bangt, als 't 
van de zon en Wind geraakt werd. De andere naam heeft 
bet gekreegen , om dat men bet gewreeven blad fmeert op 
verbitte en pynelyke aangezigten , "t zy door zonne-brand 
of andere bitte veroorzaakt. Tegens Colyk neemt deze bla- 
deren t'zamen met Pancaga en Herta meroris , floot ze, 
drukt den fap uit, en geeft bet te drinken. 
De Veertiende Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur het Sogge-blad , en wel de eerfte 
zoort, welke met de Nari patsja van de H. Malab. Tom. 10. 
Tab. 12. overeenkomt,, en Malabaarfche Conyza met het 
blad van het Lamium, en een purpere bloem van Commel. 
in de Fl. Malab. pag. 22. genaamt wert. 
De tweede Figuur wyft aan het Amboinfcbe Senecio. 
Y 2 VYF 
