38 
CAPUT VIGESIMUM SEPTIMUM. 
Agrimonia molucca. Rautsjaga. 
um Europæorum Agrimonia hæc herba maxime 
quoad folia, neutiquam quoad flores , convenit, 
tres plerumque pedes alta eft, fed in hortorum ` 
areis ad quinque fexve pedum altitudinem excrefcit , 
` primo fimplicem adtollens lignofumque ftipitem , qui 
fefe mox dividit in longos rectosque lateralesque ramu- 
los, virides & ftriatos, lentos, ac vix diffringendos , 
primarius vero caulis fimplex eft. — 
Folia longiusculis infident petiolis , quorum quod- 
vis quinquefidum eft , & fibi obpofitum , cum illis 
Agrimonie optime convenientia , bina autem inferiora 
foliola adpendicem quafi gerunt , tanquam peculiare 
foliolum , funtque porro ad oras acute dentata, ob- 
fcure virentia, non fplendentia , fed fubtilibus pilis 
obfita, atque hinc quafi lanuginofa, tenuia & ficca. 
Superiora foliola trifida modo funt, nec cun&aillam 
gerunt adpendicem , que potiffimum in inferioribus ` 
confpicitur caulibus. Caulium vertex viciffim fefe di- 
vidit in binostenuiores cauliculos, atque ad quamvis 
divaricationem fimplex locatur , non diftinétus, & 
anguftior SE , quivis autem cauliculus capitulum 
erit viride & oblongum , ex anguftis apicibus feu 
quamis compofitum, quz fefe aperientes florem ex- 
hibent, ex quinque flavis petalis conftantem , uti in 
Sajor fonga , fed minores & ample diftant hi flores. 
edia hujus floris pars viridis eft & elevata, obte- 
&a quinque angulofis flavisque ftellulis, hanc excipit 
oblongum ac coniforme caput , primo compactum , ex 
viridibus & fugats conftans apicibus, qui maturi fefe 
aperiunt & dehifcunt, nigricant, rugofi & ftriati fere 
inftar feminum Chzrefolii vel inftar minorum acuum, 
quivis autem horum fuperius tres gerit apices, qui ad 
oras quam fubtiliffime, hamati funt retrorfum , uti in 
bee Paftinaca marina di&a. Hzc acuminata femina 
axe locantur in fuis eminentiis, facile decidunt , & 
pretereuntium veftibus firmiter inherent. 
Nullus notabilis percipitur fapor vel odor in foliis 
velfeminibus, immo in hifce potius ingratus eft, fique 
caules abrumpantur , gravis detegitur odor, axillaris 
quafi aut hircinus. ; 
Radix longiffima eft & diftin&a , non profunde in 
terram penetrans , fed transverfaliter prorepens & 
tenax, eundem ingratum habens odorem & faporem. ` 
Quz crefcit in planis collibus & campis , haud dif- 
. fert a priore, nifi quod folia gerat anguftiora , lanu- 
ginofiora, ac fere grifea. Utriusque fuccus eleganter 
viridis eft, chartas tingens. 
Nomen. Latine Agrimonia molucca; apud Malaien- 
fes proprie nullum peculiare obtinuit nomen , excep- 
to quod quidam hanc vocent Daun damar Angus, h. e. 
folium contra uftionem Dammarz , Ternatice Routs- 
jaga € Waruma cuffu ; Amboinice in Hitcea Ayloun 
abuffen toani, h.e. vera herba tuffiaria. In Leytimora 
Hutta lauffa h. e. berba acuum , atque hinc Malaice 
Daun djarong ab acutis feminibus. In Loeheea Meba 
pori re p rn eiu proprie vocatur Routs- 
Jaga gofo , ad diftinétionem Routsjaga gumi, qui funis 
et fllvefüis, folia gerens Ce AES 
Locus. Sponte crefcit in hortorum areis defertis', 
ubi altiffime excrefcit, uti & fponte in locis quondam 
cultis , in vere filveftribus ac nunquam cultis non re- 
peritur, nifi filveftris illa & grifea fpecies. 
-Ufus ejus potiffimum cni hie in foliis ad uftiones 
curandas ex Dammara contraétas , que periculofam 
caufat uftionem , unde facile oriuntur Amboinenfes 
variolz. Folia hzc contrita ipfi inponuntur. Tenere 
ejus plantule aliis mifte Hitcenfibus oleri inferviunt. 
I jus radix cum illa Sajor Babi, Siriboaalba, ac paux- 
illo Zingiberis minoris mafticatur cum Pinanga con- 
tra tuffim , & efficaciffima habetur tri - 
fcriptarum herbarum. M eee RM de 
Foliorum fuccus oculis inftillatus illorum curatgra- . 
miam, mucum enim extrahit, & vifi , 
1 mu [ $ um clarum red- 
dit, cui aliquando additur fuccus Lemon Maes , fique 
GH acer fit, aqua temperatur. Eadem hec radix 
matticatur quoque contra Odontalgiam , atque ctiam 
numeratur inter Oebar falawar , de quo vide infra in 
Daun Jalawar. Nomen 
HERBARII AMBOINENSIS ` Liber X. Caput XXVII. 
SEVEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Moluxe Agrimome. 
overeenkomft aangaande de bladeren , maar niet 
de bloemen , bet waft gemeenlyk drie voeten hoog , 
maar in de tuinen op de bedden wel vyf of zes voeten boog, 
eerft met een enkele boutagtige {tam op/chietende , maar 
die zig ftraks in lange en regte zydetakken verdeelt , 
gras-groen, en diep gejtreept, taai , en kwalyk om te bree- 
ken, om den boofdfteel enkel ftaande. 
De bladeren ftaan aan langagtige fleelen, en ieder in 
oyf mindere verdeelt, verwi/jelz tegens malkander , die 
van Agrimonia beft gelykende , dog de twee agterfte blaad- 
jes bebben een aanbangzel als een byzonder blaadje, en 
zyn voorts aan de kanten fcberp getant , donker-groen, 
zonder glans, maar met fubtiele bairtjes bekleed , en daar 
door wolagtig in ^t aantaften, dun, en droog. De boven- 
fte blaadjes zyn maar in driën verdeelt, en bebben niet 
alle dat aanbangzeltje , °t welk men meeft aan de onder- 
Jie fleelen ziet. Het opperfte der Deelen verdeelt zig met 
beurten in twee dundere fleeltjes, en by ieder fcheidweg 
Staat een enkelt , ongedeelt , en fimalder dan de andere. 
Leder fteeltje draagt een a en langwerpige. knop , 
van fmalle fpitfen of febubben gemaakt, dewelke zig ope- 
nende , vertoonen een bloempje, gemaakt van vyf geele 
blaadjes, gelyk aan Sajor fonga , dog kleinder , en wyd 
van malkander ftaande. 
Het midden dezer bloem is een groen heuveltje, bedekt 
met vyf hoekige geele flerretjes. Hier op volgt een-lang- 
werpige kegelformige knop, eerft t'zamen gepakt van 
groene en ruige fpitfen, dewelke ryp wordende baar ope- 
nende, worden zwartagtig , ruig, en geftreept, febier 
als Kervelzaad of kleine naalden. Jeder beeft boven op drie 
Jpitfen , en dezelve zyn aan de kanten zeer fubriel gebaakt, 
ziende de baakjes rad gelyk aan de pylen van 
den vis pylftaart. Deze fpitfe zaden ftaan loffelyk op baar 
beuveltje, vallen list af, en blyven de voorbygaande in 
de kleeren vaft fieeken. 
Daar is geen merkelyke fmaak en reuk nog in de blade- 
ren nog in de zaden, ja veel meer in de bladeren onaange- 
naam, en als men de jteelen afbreekt, zoo werd men een 
zwaren reuk gewaar , fcbier als van okfelen of van een bok. 
- De wortel is zeer lang , en verdeelt , niet diep in de 
aarde gaande , maar dwers kruipende en vaft boudende , 
van den zelven viezen reuk en fmaak. Het geene op vlak- 
ke beuvelen en in ’t veld waft, verfcbilt niet vant voor- 
gaande , bebalven dat zyne bladeren wat fmalder zyn, 
wolagtiger, en fcbier grys. Het fap van beiden is fcboon, 
groen, en verft op papier. 
Naam. ln ’t Latyn Agrimonia molucca; in "7 Ma- 
leits beeft bet geen eigentlyken naam, bebalven dat bet 
zommige Daun dammar angus noemen, dat is blad te- 
gens verbrantbeid van Dammar; op Ternaten Routsja- 
ga, en Waruma cuflu; in Amboin op Hitoe Ayloun 
ahuffen toani, dat is’ opregte boeftkruid. Op Leytimor 
Hutta lauffa, dat is. Naalde-kruid, en daar vam in 't 
Maleits Daun djarong, van de /pit/e zaden; op Loeboe 
Meha hatole ; in ’t Ternataans werd dit kruid eigentlyk 
Routsjaga goffo genaamt , tor onderfcheid van Routsjaga 
gumi, °t welk is een wild touw., met bladeren als Papari. ` 
Plaats. Het komt van zelfs voort in de tuinen op verla- 
tene bédden , daar ’t zeer boog wert, als mede in't wild, 
op eertyds gebouwde , maar opregt wilde en nooit. gebouwde 
plaatfen vindt men *t niet, bebalven dat wilde gryze. 
Gebruik. Het meefte gebruik van dit kruid bejtaat in 
de bladeren om verbrantheid te geneezen , die van eenige 
Dammer komt , dewelke een zorgelyken brand veroorzaakt, 
waar uit ligtelyk de Amboinfe pokken komen. De bladeren 
M: de Europife Agrimonia beeft dit kruid groote 
„werden gewereven, en daar op gebonden, De jonge plant- 
jes onder andere gemengt, zyn by de Hitoeöjen een moes- 
kruids zyne wortelen met die van Sajor babi, witte Siri- 
boa, en een weinig kleine Gember , werden gekaauwt met 
Pinang , tegens de boeften, en voor "t kragtigfte gebou- 
den onder deze drie naaftbefchreevene. 
Het fap der bladeren in de oogen gedruipt , geneeft de 
leepoogen, trekt den flym uit, en verklaart bet gezigte, 
waar by men zomtyts den fap van Lemon Maes doet, en 
als by te fcberp valt , met water tempert. Dezelve wortel 
werd ook gekaauwt tegens tantpyn, en bet werd mede 
gereekent onder de Oebat falawar, waar van ziet bier na 
in 't Daun falawar. Den 
