42 
Radix longa eft, in multas divaricationes diftinéta, 
fed non multum fibrillofa. Quasdam videtur hzc 
planta habere varietates , quidam enim fruticuli tan- 
* tum pedis vel ulnz altitudinem adtingunt , ipforum- 
que laterales ramuli fefe in alios minores diftingunt , 
unde fatis denfam format plantam , ipforumque pin- 
nule foliofz digiti longitudinem habent. Alie trium 
pedum altitudinem adquirunt , ftipesque nullos alios 
nifi fimplices emittit laterales ramulos, transverfales, 
& ab imo ad fummum alternatos & ample ambientes 
primarium ftipitem , oéto decemque pollices longos, 
viginti foliolorum paribus ornatos , que rariora & 
majora funt quam in priore ramofa fpecie. Folióla 
tenerrima funt , atque in abruptis ramulis mox fefe 
claudunt, parum fupra as elevata & contracta, ` 
quod etiam peragunt poft folis obcafum , perque totam 
Aoctem fic claufa manent , fed per diem expanfa funt , 
nec alterantur , fi tangantur, uti in Herba fentiente. Si 
jam Solisoccafu clauía fit hec planta, videtut mefta 
effe de Solisabfentia, atque hinc nomenobtinuit fuum. 
Secundo. Daum tsjinta rubra humilior eft priore , 
palmam circiter alta, denfiores & breviores gerens 
ramulos , ex rotundo planos , feu compreffos , & ru- 
bentes. Foliola ejus minora funt , anguftiora, magis 
ádunata , ac fuperius acutiora , in teneris plantulis 
rubra ora ornata, ceterum fuperne viridia , inferne 
ifea, venas gerentia magis protuberantes, Cuivis 
olio adpendet quoque capitulum viride infra nempe 
Ze petiolum , qu ya & rugofius eft, intus 
milia gerens granula. Poft horum capitulorum lap- 
fum apices remanent breves & hamati, pungentes 
quodammodo inftar fpinularum. Plurima foliorum pars 
ab erucis & vermiculis comefta eft, ita ut nudi fzpe 
ipforum petioli cum iftis hamatis caliculis tantum fu- 
. perfint. Radix ejus non tam ample fefe extendit, at- 
que gogo iculariter in terram penetrat. Exftirpata 
planta fua. qu^e claudit foliola furfum fupra pin- 
nam , quo modo etiam per totam noctem fefe con- 
i Sapor amatus eft, & leguminofus uti prioris, 
Nomen. Latine Herba meroris; Malaice Daum tsjin- 
tah. e. berba mefta; Ternatice Yvo 320 femina , ad di- 
ftinctionem Maris; que eft Herba fentiens , fic eciam: 
quidam Amboinenfes eam vocant Hyloun mabay, h.e. 
berba viva ob communem ac fimilem formam, fed 
non ob qualitatem , que cum Herba fentiente neuti- 
quam convenit. Alii eam melius Ternatice vocant 
Goff miskyn., h. e. herba pauperafeu mefta. Bandice 
Daún kitsjil. ; i 
Locus. Prima fpecies nullibi crefcit nifi in horto- 
rum areis defertis , ut & circa ædes. Rubra magis 
filveftris eft, & in locis crefcit planis, ubi dem e 
€refcunt frutices, ut & circa hominum zdificia , at 
que ibi adeo dente , ut campiis videatur hac planta 
éonfitus. a maxime enim ac brevi multiplicatur 
per femen deciduum. e : 
Ufus. Vulgo numeratur inter Oebaf goena, h.e. 
amoris herba, qua muliercüle utuntur, ut grate fit 
"viris, vel aticilke , ut favorem fibi concilient domina- 
zum. Rotunda granula fub petiolis dependentia cum 
Oryzz farina cónteruntur in pultém , qua faciem öbli- 
niunt, qui inde fplendet & elegantem adquirit elo. 
rem, fed ramulós poft aures gerunt, qui primo afla- 
mine éthiopico facratifunt, que ars in Moluccis max: 
, ime ufitata eft. Qui hanc meeftam effe dicunt herbam, 
ramulis utuntur, quos alicui mittant , quum indicare 
velint, fefe effe meftos, vel quadam cura o 
5 anxios, ver; ue derivare volunt ex herbe nomine 
£0 yg», quod dormietem denotat , vel aliquem multa 
ctra Tollickum & fommolentum. ^ dut 
In re Medica quendam etidm habet ufum , radix 
enim cum Pinanga mafticatur contra abdominis tor. 
mina & lateris dolores. Contra Epilepfiam & puero- 
rum convulfiones fecunda fumitur fpecies pre- 
cedenti Aure canina mate , que fimul conteruntür in 
aqua, que "as propinatur fed cavendum eft, ne 
Acorus adcedat, qui forti fuo odore noxius eft Huic 
- málo. Folia fimul cum Marrubio albo, in Banda Daun 
cambing ditto, contrita , füccusque ipforum üs 
propinatur pueris contra Epilepfiam & convul iones, 
item contra Colicam adultorum etiam hominum ^ 
quem folia Pancage & Oleris fcrofarii adduntur. 
Radix 
bpreffos, ` 
HERBARIIAMBOINENSIS ` Liber X. Caput XXX. 
De wortel is lang, in veele takken verdeelt , dog met 
weinige vazelingen behangen. Het /chynt eenige verande- 
ringen te bebben, want zommige [iruikjes werden maar 
sen voet of een elle hoog , en bare zydetakken verdeelen 
haar in andere mindere , die bet redelyk det maken, en 
bare bladdragende ryskens zyn een vinger lang. Andere 
werden wel drie voeten boog , en den [lam heeft geen 
andere dan enkele zydefteelen , over dwers en van onder 
tot boven met beurten en wyd van malkander den boofd- 
feel omgevende, agt en tien duimen lang , met twintig 
paar blaadjes bezet, die ydeler ftaan, en grooter zyn dan 
aan de eerfte getakte zoorte. De blaadjes zyn zeer teer, 
en de afgebroken fluiten haar firaks een weinig boven den 
fleeiregt na vooren toe te zamen, "t welk zy ook doen na 
zounenondergang , blyoende de geheele nagt over gefloten, 
maar over dag jiaan ze uitgebreid , en ontflellen baar 
niet, als men ze aanraakt , gelyk de Herba fentiens. Als 
"t nu by zonnenondergang aidus gefioten fixat, zoo [chynt 
de geheele plante treurig over des zons afwezentbeid, en 
daar van beeft ze baren naam. : 
II. Root Daun tsjinta blyfs lager van gewas don't 
voorige, omtrent een palm boog, is digter van takken, 
die korter zyn , uit den ronden plat of gedruks, en roodagtig. 
De blaadjes zyn kleinder , fimalder , digter op malkander , 
en vooren [piter , uan de jonge plantjes met een rood 
Joompje, anders boven groen, en beneden grys, met uit- 
Jtekender aderen. By ieder blaadje bangt ook een groen 
knopje, mede beneden den fleel, maar dit is wat drieboe- 
kig, en ruiger, binnen met diergelyke zadekens. Na’t 
afvallen van de knopjes blyven eenige korte en gehaakte 
Jpitsjes Baan, eenigzints fteckende als doorentjes. De mee: 
Ste bladeren zyn van de wormen afgevreeten , zoo dat "er 
de bloote fleelen met die flekelige kelkjes over blyven, De 
wortel is zoo ver niet ver/preid, en gaat regt neer. Het 
vitgetrokke flutt zyne blaadjes mede na vooren toe boven 
den fleel , gelyk bet' ook de gebeele nagt dus geflooten 
Nu, . De fmaak is bitter , en pluk-orugtagtig gelyk bet 
voorige. 
Naam. Zn 't Latyn Herba moeroris ; in "t" Maleits 
Daun tsjinta, dat is droevig kruitje; in Ternaten Ven 
ygo, bet Wyfken, tot onderfcbeid van 't Manneken, 
"t welk is de Herba fentiens , want zy willen kortom 
deze kruiden voor een geflagt bouden , zoo noemen "t ook 
zommige Amboinefen Áyloun mahay , dat is levend 
kruid, ma bare gemeene gedaante, maar niet na de eigen- 
Jcbap , die met de Herba fentiens geenzints overeen komt. 
Andere noemen "t beter in ’t Ternataans Goffo miskyn, 
dat is arm of nederflagtig kruidje; op Banda Daun kitsjil. 
Plaats. De eerfte zoort waft nergens dan in de tuinen 
> verlatene bedden , en in de erven rond aan de buizen, 
e roode is wat wilder, en waft op vlakke pleinen, daar 
geen groote Dt Jtaat , ook omtrent de woningen der 
menfchen, en aldaar zoo digt, dat men’t voor een gezuait 
veld zoude aanzien , want bet vermenigvuldigt zig zeer s 
en in korte door bet uitgewalle zaad. 
Gebruik. In ' gemeen wert bet onder de Oebat goe- . 
Da, dat is liefdekens-kruid gerekent , die de vrouwen ge- 
bruiken om aangenaam by de mannen te worden 3 of de 
dienftboden als zy de gunft van bunne Meefters zoeken. 
De ronde korrels onder de jtelen bangende , vryven ze met 
wat ryfimeel tot cen papje , waar mede zy bet aangezigt 
befmeren, "t welk daar van belder en klaar wort, maar 
` de takskens dragen ze agter de ooren, die eerft door een 
Moorfe äer? belezen zyn , een konflje in de Moluccos 
meeft gel yk. Die bet voor droef-kruid rekenen , ge- 
bruiken de takskens om aan malkander te zenden, als xy 
willen zeggen, dat zy bedroeft of met zorge beladen zjn s 
en willen zulks deriveeren uit des kruids naam Y go YEO» 
"I welk een flaper beduid, of iemand die met seele zorgen” 
beladen zit, en dut. 2 
In de Medicynen heeft bet ook eenig gebruik, want de 
wortel wert met Pinang gekaauwt tegens bet krimp/el des 
buiks en xydefteeken. Tegens de vallende ziekte en Jruip- 
jes der kinderen , neemt de tweede zoorte met bet voor- 
gaande Auris canina, "t manneken, vryft bet in water, 
en geeft bet den Patient te drinken, en wagtende; dat "er 
geen Acorus omtrent bem kome, dewelke met zyn flerke 
reuk. binderlyk is in deze ziekte. De bladeren te zamen 
met Marrubium album , in Banda Daun cambing ge- 
noemt, geftoten,. en den fap witgedrukt , geeft men de kin- 
deren te drinken tegens de. vallende ziekte en klem, "t 
zelve tegens kolyk ook aan de oude menfchen , als men de 
bladeren wan, Pancaga en. Qus ferofarum daar by doet. 
De 
