46 HERBARII AMBOINENSIS 
quoque inftar foliorum Urtice , obfcure virentia, 
ejusdemque faporis. : a 
Flores ejus eandem obtinent formam & magnitu- 
dinem , coloris albicantis , intermixto urpureo pallido - 
colore, raro in frutice confpiciuntur , & ante meridiem 
modo aperti funt. Semen cjus eft uti in prima fpecie , 
fed cafeoli planioresfunt. Radix prorepit magis divifa. 
Nomen. Latine Silagurium; juxta Malaienfe, Java- 
nicum, & Baleyenfe Silaguri & Silagobi, prius Batbyr- 
rizım id vocavi, h. e. radicem profundam. Prima fpe- 
cies a quibusdam Thee Ambon, h. e. Thee Amboinen- 
fium vocatur, quum folia prefertim agreftis fpeciei 
maxime' conveniant cum foliis Sinenfis herbe Thee 
diáte. Ex Sinenfium enim relatu ipforumque libris 
conperi, Thee plantam maxime convenire forma fua 
cum fecunda fpecie, neutiquam vero dico unas eas- 
demque efle plantas. Secunda fpecies peculiariter vo- 
catur Daun Safappo feu Scoparia, Amboinice, in Hi- 
tæa Tallabebo , h. e. difficilis eradicatu, item Tubi 
poccol, h. é. capitulum flavum, quum plurimo tem- 
ore flores claufi funt, «que ac capitula effent flava, 
Ternatice Tigo, ` 
Locus. Prima fpecies in planis crefcit locis, in pla- 
teis nempe & areis, ubi folum eft durum argillofum- 
que, aliquando etiam circa edes. Altera fpecies fo- 
lum amat arenofum, quale eft in levibus Sagus filvis, 
atque etiam circa domus, ubi adeo multiplicatur per 
deciduum femen, ut difficile fit exftirpatu, quin tota 
cum radicibus eradicanda fit planta, quod in adultis 
Ítipitibus vix effici poteft. Tertia fpecies raro obcur- 
rit in defertis filveftribus hortis. 
Ujus. Cunéte hz herbe emollientem & maturan- 
tem habent virtutem. Radix cum Zingibere minore 
mafticata, Emplaftri modo adplicatur tumoribus fcir- 
rofis, fed fine Zingibere Eryfipelae manuum , inco- 
lis Hisme ditte, h.e. incantamento. Folia cum vel 
fine Curcuma inter manus fricata Anthracibus ínpo- 
nuntur, ut emolliantur & maturentur, fed tarde illa 
operantur, & aperiuntur he , nifi efficacius addatur 
remedium , fique in initio applicentur, has totas dis- 
fipant refolutione. ; 
Radix cum Zingibere mafticata, ejusque deglutitus 
fuccus abdominis tormina curat, eadem quoque re- 
centibus inponitur vulneribus, prefertim que a fclo- 
petorum globis caufata funt , emollit enim, ardorem 
extrahit , & curat. Prime feu rubre fpeciei fuccus 
oculis inftillatus, quum inflammat funt, eos refrige- 
rat, & humidos reddit. 
Contufa radix ore etiam retinetur contra Odontal- 
pes Secunde fpeciei longa ac flexilia vimina con- 
igantur, que quotidianis inferviunt fcopis. Recens 
radix quam vifcofiffima ore maíticatur, ejusque de- 
glutitus fuccus prodeft iis, quibus in faucibus h&ret 
piícis pinna vel fpina. 
Si quis fit in campo, nec audiat campanam , ex 
harum plantarum floribus horz determinari poflunt, 
quamdiu enim prime fpeciei flores fint aperti, quis 
certo concludere poteft nondum effe poft meridiem, 
ac fecundz fpeciei flos claufus indicat poft decimam 
effe horam , faltem fic in Amboina hoc obfervavi , 
nec certior factus fum , an tali modo etiam in aliis 
id obfervetur regionibus. i 
. Kurundoti H. Malab, part. 10. fig. 18. quodammo- 
do convenit cum prima Silaguri fupra defcripta fpe- 
cie, ipfius vero defcriptio fobria eft & manca; non 
enim indicatur fruticem:efle lignofum , cortice ob- 
du&um vifcofo & fatuo , nec precifa etiam indicatur 
floris hora, qua nempe fefe aperit & claudit. Ibi adhi- 
betur contra ardorem peétoris& abdominis » fi forma 
decocti propinetur , plureque alie ibi obcurrunt res. 
- Optimum veró remedium eft, fi cortex ejus cum 
Carega pullu, butyro , & lacte feminarum contritus 
inliniatur temporibus & vulneratis nervis, unde cura- 
tur fpasmus ex gravibus ortus vulneribus. 
Cum fecunda feu anguftifolia fpecie convenit Tsje- 
1u parva Hort. Malab. part. 10. fig, 53- defcripta , ejus- 
que vires ibi memorantur, folia nempe ejus cum Ca- 
lappi lympha in pulticulam vel hauftulum preparata 
inlinita vel propinata curare renum dolores. Radix 
ejus. cum aqua contrita & inlinita Eryfipelam curat. 
Ci I SERERE cam comparat cum herbula Curaffavica 
rortita diéta, & defcripta a Breynio Prodr. odo fub 
nomine Gratiola affinis Americana. } 
Tabula 
Liber X. Caput XXXII. 
mede getant als Netelblaadjes , doods-groen, en van de 
zelffte finaak. 
De bloemen zyn van de voorige gedaante en grootte, 
witagtig met ligt-peers gemengt , werden weinig aan den 
flok gezien, en ook maar des voor de middags geopent. Het 
zaad is als aan de eerfte zoorte , dog xyne kaakskens zyn 
platter, de wortel is kruipende , en meer verdeelt. 
Naam. In ’t Latyn Silagurium ; na "t Maleits , Fa- 
vaans, en Baleits Silaguri en Silagohi , eerftmaal beb ik ze 
Bathyriza genaamt , dat is diep-wortel. De eerfte'zoora 
te wert ook van zommige Thee Ambon, dat is Ambonfe 
Thee genaamt , om dat de bladeren inzonderbeid van de 
weltzoorten , groote gelykeniffe bebben met dat Chineefe 
kruid Thee. Zeker uit bet verbaal der Cbineefen, en uit 
binne boeken beb ik bemerkt, dat de Theeplante.meejt van 
gedaante zy, als de tweede zoorte van dit Kruid, dog ik zegge 
geenzints, dat bet eenderlei kruiden zjn. De tweede zoorte 
avert in ’t byzonder Daun Safappo , of Scoparia, dat is 
Befemkruid genaamt. In Amboin te Hitoe Tallahoho , 
dat is fterk om uit te trekken, item "Tubi poccol, dat is 
geel knop, om dat men den meeften tyd de bloeme daar aan 
geflooten ziet als geele knoppen. [n Ternaten beet bet Tigo. 
Plaats. De eerfle zoorte waft op vlakke plaat/en, op 
flraten en op pleinen , daar een barde- kleigrond is , en 
zomtyts ook in de erven by de buizen. De tweede zoorte 
wil een zandige grond bebbem , gelyk in ligte Sagebo/Jen 
en ook ontrent de buizen , daar ’t zoo vermenigvuldigt, 
door °t wit gevalle zaad, dat bet moeilyk wit te roejents, of 
men moet bet met wortelen en al uittrekken , °t welk aan 
de volwaffene ftruiken kwalik te doen is. De derde zoor- 
te wert zelden gevonden in verlatene veldtuinen. 
Gebruik. Alle deze kruiden bebben een vermuravende 
en rypmakende kragt. 
kauwt , en pleifters-gewyze gebonden op harde gefavellen, 
maar zonder Gember , werd ze gebonden op de roozen aan 
de banden, by de Inlanders Hismoe , dat is toverfche be- 
lefing genoemt , de bladeren met of zonder Curcuma tuffen 
de banden gevreeven , werden gelegt op bloedvinnen om die 
te vermurwen en terypen , maar ze doen ze langzaam op- 
breken , of men moet wat fterker middel daar by doen „en als 
dezelve eerft uitkomen , zoo doen xy die geheel verdwynen. 
De wortel met Gember gekaauwt , en den zap ingezwol- 
gen, geneeft bet krimpzel des buiks, "t zelve wert ook op 
ver/che wonden gebonden , onder andere, die door kogels 
gemaakt zyn, want bet verzagt, trekt den brand uit, en 
geneeft. Het fap van de eerfte of ronde zoorte in de oogen 
gedaan , als de zelve te zeer verdroogt zyn, verkoelen de 
zelve, en brengen vogtigbeid daar in. 
De gekneusde wortel wert ook in de mond gehouden te- 
gens bet tandpyn. De tweede zoorte wegens haare lange 
buigzame ryskens te zamen gebonden, dient tot dagelykze 
beefemen. De verfche wortel , die op ?t flymerig ft is, inde 
mond gekaauwt , en daar van den fap ingezwolgen „helpt die 
geenen,den welken eenvifchgraad in de keel is blyven fleeken. 
Als men in *t veld is , en geene klokken boort , kan men 
zig na deze bloemen rigten , want zoo lange de bloeme van 
de eerfle zoorte openftaan, is men verzeekert, dat bet nog 
niet over de middag is, en de bloeme van de tweede zoor= 
te gefloten, bewyft , dat bet later is dan tien uuren. Im- 
mers zoo beb ik "t in Amboina, gevonden, en nog geen nas 
der berigt , of "t op andere plaatzen ook zoo is. 
Kurundoti in hort. Malab. part. ro. fig. 18. befebree- 
ven, beeft eenige gebykeniffe met de eerfle zoorte , van bet 
bovenflaande Silaguri , dog de befcbryving van bet zelfde 
is wat zober , zynde uitgelaten, dat bet een bouzagtig fbruik- 
jeis, fmeerig en fmets van (hors, en de preciefe uur 
van bet opgaan. en fluiten der bloemen, Het wert aldaar 
gebruikt tegens den brand van de borft en buik , als men 
een drank daar van maakt , en nog andere dingen meer. 
Dog bet befte is, dat de febor[je daar van met Carega" 
pullu , booter en zog gewreewen en gefmeerd werd op den 
Jlaap , en voor gekwetfte zenuwen, welke den kramp ge- 
neezen, die van zware wonden komt. 
Met de tweede of fimalbladige komt overeen Tsjeru par- 
va in Hort. Malab. part. 10. fig. 53. befebreeven, zyne 
kragten aldaar zjn , dat zyne bladeren gewreeven met 
Calappus-melk , en tot een papj? of drankje gemaakt , ge- 
-dronken of overgefmeerd , geneezen bet nigre-pyn. De 
wortel met water gewreeven, en overgefmeerd , geneelt 
de roofe. Den Anmotator vergelykt bet met bet kruidje 
van Curacau , Cabritten-kruid genoemt, bY Doétor Breyne 
befchreeven, in Prodomo fecundo, onder de naam van 
Gratiolz affinis Americana. 
" De 
De wortel met kleine. Gember ge- ` 
