X. Boek. XXXIV. Hoofdf. 
CAPUT TRIGESIMUM QUARTUM. 
Urtica mortua. Dann gattal matti. 
rotundum caulem, ulnam altum, pallide vi- 
rentem, ac fuperius parum lanuginofum. Fo- 
lia ejus folitaria locantur , atque ex ipforum inferio- 
rum alis laterales excrefcunt ramuli, ex fuperiorum 
vero alis capitula ac flores. 1 E 
Folia ipía longis infident pedunculis , illis Urtice 
noftratis vulgaris fimilia, inferius latiffima & rotunda, 
oreque ipforum aréte & fubtiliter ferratz funt, in lon- 
gum terminantia apicem, binos cum dimidio ac tres 
pollices longa , vix binos lata , fuperne obfcure yi- 
rentia, ac pilis hirta, inferne rugofa per multas cos- 
tas, quarum quinque inferius concurrunt „ faporis fa- 
tui, ficci, & herbacei, ipforum petioli longitudinem 
fere habent ipfius falii, molles , parumque lanugi- 
nofi, ex reliquorum foliolorum alis racemi excre- 
fcunt , viridibus, & ex rotundo trigonis capitulis 
onufti, quz compatta funt, & quorum quodvis pecu- 
liari infidet caliculo , nullum vero notabilem exhibent 
florem, inque iis fubrotundum ac pufillum latet femen. 
Totius plante nulla pars urit , fed ad tactum mol- 
lis, nec gravem prebet odorem faporemve , uti in 
" Europeorum mortuis Urticis. 
Radix in multas, breves, & intricatas divaricatio- 
nes diftin&a eft, que nodofz videntur. Vetufta folia 
rubent inftar Cancrorum coctorum. 
Nomen. Latine Urtica molucca mortua ; Malaice 
Daun gattal matti; Ternatice Soforu bobuto , h; e. Ur- 
tica alba. e : a 
Locus. In defertis crefcit hortis, nec tam copiofe 
reperitur, quam vera feu Urtica urens. Hac Urtica 
in aliis quoque crefcit Malaienfibus regionibus, fed 
detegere non potui, ibi in ufu efle, uti in Moluccis 
& hifce in matie, unde & multos novi Malaienfes , 
qui in, Amboinam venientes mirati funt vulgarem 
hujus herbe ufüm , qui ipfis ignotus erat. 
Ur mortua fimplicem erigit , lignofumque, ac 
. Ufus. Ternatenfes hanc ad olus exhibent, eft enim 
. ficcà & fatui faporis; contrita ejus folia Apofthema- 
tibus & Anthracibus inponuntur, quas matürant, ape- 
tiunt, inque apertis pus extrahunt. Sr ur 
e iso Di 
CAPUT TRIGESIMUM QUINTUM. 
ec herbaLy/imachie fimilis eft, caulemque eri- 
git fimplicem, maxime ftriatum , ac fere pen- 
tagonum, gramineum;: ac quatuor vel quinqué 
pedes altum, quique fefe dividitan Bei hun u 
ramulos, eodem modo usque-ad extremum: ffriatos. 
Folia folitaria & ample diftantia locantur, illis Sa- ` 
licis fimilia; fed non dentata,-& zqualia, fuperne 
glabra « viridia, inferne pallida & contráéta per co- 
piofas coftas maxime protuberantes , quz juxta oras 
im finus concurrunt , ac peeüliarem formant limbum ; 
quequeád lateralium ramorum ortum locáfitur ; quin- 
gue & fex pollices longa funt, ac transverfalem digi- 
tum lata? Reliqua minora fant, flaccida, & facile mar- 
cefcentia, faporis fatui cu fübtili oris pruritu.  _ 
In ramorum fummo inter. foliola multi excrefcunt 
nodi, longinfculis infidentes pedunculis, illi vero fefe 
aperiunt in flores luteos, ex quinque viridibus petalis 
compofitos , fuperne rotundos & hiantes, calici infi- 
dentes tetrapetalo & pallide virenti. 
Flores ipfi facile decidunt , tumque ipforum pedun- 
culus longior excrefcit, craffior eft, & pentagonus , 
binos longus pollices, ultra pennam craflus , ach aci- 
nax effet, fuperne retinens tetrapetalum calicem feu 
ftellulam , qua coronatus eft hic fructus, & quodam- 
modo Caryophyllum refert , tandem hi fructus fu- 
meum conquirunt colorem , ac dehifcunt, quum in 
quinque longis cellulis Bue ruffumque confpici- 
1 > 
tur femen arenaceum quafi, feu inftar illius Tabaci, 
Tom. VI, quod 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
49 
VIER EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. ` 
De doove Netel. 
rtica mortua /chiet met een enkele , boutagtige, en 
ronden fleel op , een elle boog, bleek-groen, bo- 
ven wat «volagtig , de bladeren ftaan enkelt , en 
uit den fcboot der onderfien komen zydefteelen , wit de. 
bovenfte knopjes en bloemen. ; 
De bladeren zelfs fiaan op lange fteelen, onze gemeene 
Netelen gelyk , agter breed en rond , en de kanten digt 
en fyn gezaagt , met een lange fpitze , derdebalf en drie 
duimen lang , fchaars twee breed, boven doods-groen, en 
met bairtjes bezet , beneden rimpelig van veele ribben , 
waar van agter vyf t’zamen flooten , van fmaak laf , 
droog 5 en moeskruidagtig , baare elen zyn fcbier zoo 
lang als 't blad, zagt, en een weinig wolagtig , uit den 
Jeboot der refteerende blaadjes komen trosjes voort , van 
groen uit den ronden drieboekige knopjes gemaakt , in een gee 
drongen, en ieder op een bordje flaande , daar men geen 
kennelyk bloeizel aanziet, daar in fchuilt klein roodagtig 
zaad. 
. Aan de gebeele plante is niets brandens , maar zagt om 
te bandelen , en geen: fwaaren reuk, nog fmaak., gelykaan 
a'Europife doove netelen. ; 2:1 ff 
De wortel is in veele korte en gekrinkelde takken ver- 
deelt , die knobbelagtig febynen , de oude bladeren werden 
root als een gekookte kreeft. yori 
Naam. Jn ’t Zoe Urtica molucca mortua ; in ’t 
Maleits Daun gattal matti ; in ’t Ternataans Soforu. ` 
.bobuto; dat is witte Netelen. 
„Plaats. Zy waft in verlatene tuinen, enis zoo veel niet 
te vinden.als de regte of brandende Netel., ` Deze Urtica 
waft ook wel in andere Maleit{che Landen y maar ik beb- 
be niet konnen vernemen , dat ze aldaar gebruikt werd, 
gelyk in de Molukfe en deze Eilanden, wesbalven. ik veel 
Maleyers gekent bebbe „die in Amboina komende zig vera 
swonderden , over den gemeenen gebruik van dit kruid , dat 
by ben onbekent was. 55 eu 
Gebruik. De Ternatanen nemen ze onder Moeskruid , 
want zeis droog, en ganfch laf van fmaak, degewreeve 
bladeren werden op apoftemen en bloedvinnen gelegt , die 
ze rypen en optrekken , maar in de geopende trekken xy 
den, etter wit. howe! eet 
H 
icH 
i 
VYF EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. ` 
eg Plekke-Kruid. — 
2 hoekige fleel , die. grasagtig is, vier en €f. Voeten 
D ier yh SE SE E ée e 
TNT 
De bloemen zelfs wallen ligt af, en dan wert den fleel, 
daar ze op geftaan hebben, langer en dikker , vyfkantig , 
twee duimen lang , ruim een fchaft dik, als of "t een 
bouwer wilde worden, beboudende boven op bet vierbla- 
dige bort of fterretje , als een kroontje , waar door deze 
vrugt eenigzints een Garioffel-nagel gelykt , eindelyk wer- 
den deze vrugten rookverwig, en ontfluiten zig , daar men 
dan in vyf lange celletjes veel ros zaad ziet , als zand, 
of Tabakszaad , 't welk uitvalt, en de plante vermenig- 
rutas vuldigt. 
