52 
Depurata ifta Rune folia eodem macerantur modo 
er binos tresve dies in contufis foliis , fed loco 
Nena Sappan Lignum fi fumatur, coquuntur, & ad 
ventum exficcantur. 
Tabula Vigefima fecunda 
Ad Figuram primam exhibet -Folium tinttorum. 
Figura fecunda Bungum exhibet marem. 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber X. Caput XXXVII, 
De voornoemde fcboon gemaakte Rune bladeren , weekt 
men op de zelve manier , tavee of drie dagen in de geftamp- 
te bladeren , dog in plaatze van Nenu bet Sappanbout 
nemende, kooktze.daar na op, ‚en droogze in de wind. 
De twee en Twintig fie Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur het Verwers blad. 
De tweede Figuur wyft aan de Bunge-plant het mannetje. 
CAPUT TRIGESIMUM SEPTIMUM. 
Bungum. Bango bungo. 
femine fupra libro fexto defcriptee , cum qua 
fepe confunditur, dividiturque in marem & fe- 
minam. ems , 
Primo. Bungum mas proxime foliis fuis convenit 
cum Sajor bajang , hec vero funt anguftiora, acutiora , 
glabriora, & firmiora, bina fibi obpofita, caules emit- 
tit virides & quadragonos , in articulos diftinétos, quo- 
rum ‘ore parum acute funt. d 
Folia fubtus gerunt plures protuberantes & obliquas 
parallelas coftas, atque inferius illa anguftata funt, 
ongiufculis infidentia petiolis, cruciatim pofita. Ju- 
. niora folia quinque pollices longa funt, binos lata, 
feniora anguftiora funt & craffiora , oris zqualibus, 
caules in vertice gerunt quadragonas & acuminatas 
fpicas pyramidatas, binas ac tres fimul provenientes, 
media autem femper longiffima eft, atque compofi- 
tz. funt ex fimplicibus, pallide virentibus foliolis 
fea fquamulis, ar&e fibi inpofitis, qua fenfim de- 
hifcuut , & flofculos. exhibent albos & concavos , 
candem tota fpica fumeum:contrahit colorem, ac de- 
cidit, “in «qua femen aliquando reperitur pufillum, 
Inferiores caules terre parum incumbunt , ac fibril- 
das emittunt , reliqua vero pars fefe erigit , ae fruti- 
culum format elegantem , u circiter altum. > 
Secundo. Bungum femina: altior fruticulus ett, 
multos emittens tenues, & ample extenfos laterales 
ramos,’ tres.quatuorque pedes altos, infra rotundos , 
fupra.ad bina latera Íulcatos.;: in:amplos articulos:di- 
ftin&os, dignofos , «& culmum craffos. yj 
Folia bina fibi obpofita funt & cruciata, er alis 
fuis alia-minora., vel laterales ramulos emittentia , 
inequalis magnitudinis, fed. .cun&a funt fimilia illis 
Bajang. Jnferiora quetuor & quinque pollices longa 
func; tres transverfales disitoslata ; longis infidentia 
petiolis, Ipforüm cofte rariores funt quam in prioribus, 
& magis oblique decurrunt: fantque illa porro te- 
nuia, flaccida, intenfe viridia, & fuperiore parte pa- 
rum: rugofa, feu. vagis ac vix notabilibus pilis hirta. 
Contrita ingratum przbent odorem ac faporem inftar 
Gendaruff2.. Rami ejus quam inregulares crefeunt, -& 
«per flagella aliis incumbunt fruticulis. ' 0: 
. Flos folitarius brevi infidet pedunculo ex alis fo- 
liorum proveniens , feu parum in. ipforum finu de- 
cumbens, breviflimo in pedunculo viridi infidens ca- 
liculo barbato, cui flos longo tubo inftruétus infidet, 
Alli.Jasmini fimilis „fuperius in quinque petala .di- 
Stinétus , quorum tria inferius, & bina fuperius locata 
funt, albicantia, in inferioribus vero ad internam 
pen aliquid purpurei confpicitur , .& in. centro 
ongum erigitur albumque filamentum, quod poft flo- 
ris lapfum capitulo feu fru&ui infidet , qui magnitu- 
„dinem obtinet fruétus Capfici minoris , cymbali for- 
‚mis, ex rotundo nempe planiufculus, ac bifidus, cu- 
: jus Å perior pars latiffima eff, atque ab utraque parte 
inea diftin&tus, juxta quam maturus 
«in quatuor cellulis longiufculum locatur femen , ac 
quodvis fegmentum hamum gerit , quo alteri neétitur, 
fere uti fupra dictum fuit de Opbiocolia altera. ‘Radix 
tenuis eft, ample fefe difpergens. 
Nomen. Ambas has herbas Latine voco Bungum 
marem, ac feminam ; Malaice & Maccaflarice Bungo 
‘bungo, primam Lackilacki, alteram Parampuan; Am- 
boinice in Leytimora Aylouba puti, nomen commu- 
ne cum Brunelia alba. wë 
Locus, Ambz crefcunt in defertis hortis > ad ripas 
fluminum planas, vel in ficcis Sagus filvis. 
pa Ujus 
B adfine eft etiam priori, ut & Gendaruffe 
dehifcit, intus - 
SEVEN EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Bunge-plant. 
ungo Bungo beeft ook gemeenfchap met bet voors 
aande , als ook met Gendaru[Ja bet wyfken, boven 
' Lib. 6. befcbreeven, waar mede bet dikwils gecon- 
. fundeert wort, men verdeelt bet in manneken en wyfken. 
L Bungo bungo bet manneken komt met bladeren , de 
Sajor Bajang naajt , dog deeze zyn finalder, fpitzer , glad- 
der ‚en fbyver , tweeen twee tegens malkander , bet [cbies 
op met groene vierkante fleelen , ook in leden verdeelt , en 
de kanten zyn wat fcberp. 
. De bladeren bebben van onderen veele uitftekende, en 
fchuinze paralelle ribben: en naar agter loopen ze ook fmal 
toe, op langagtige freelen in ’t kruis. De jonge zyn vyf 
imen lang , twee breed, aan de enden zyn ze fmalder 
en dikker , metrevene kanten, de fteelen op bunnen top 
dragen vierkantige en toegefpitfle aairen , als Pirami- 
den, tweeen drie by malkander , dog de middelfte is al- 
tyd de lang fie, van enkel ligt-groene blaadjes of fcbub- 
bekens gemaakt , digt op malkander fluitende , dog met 
ter týd gapenze wat , en dan kykender kleine witte bolle 
bloempjes uit , eindelyk werd de gebeele aaire rook-ver- 
wigen valt af , daar men zomtyts kleen zaad in vind. 
r range A fleelen leggen ook wat op de aarde en wor- 
telen in , dog de reft regt zig op , en maakt een welge- : 
Sebikt feruikje , omtrent een elle boog. 
IL Bungo:bungo *twyfken , wert een boogere ftruik, 
met veele dunne „en wyd uitgebreide zyde-takken opfcbie- 
tende, tot. drie en vier voeten boog, beneden rond , boven 
aan de twee zyden gevorent , in wyde leden verdeelt , 
boutagtig , en een firoobalm dik. 
De bladeren Daag ook twee en twee tegens malkande- 
ren, en in bet kruis, uit baaren {choot andere kleinder of ` 
zydetakken uitgevende van ongelyke grootte, dog alle die 
van Sajor Bajang gelyk. De onderfie zyn vier en vyf dui- 
men lang „ drie dwersvingeren breed, op lange Gei zig 
verdeelende. Hunneribben zyn weiniger dan aan *t voorige, 
en lopen fcbuinzer , voorts dun, flap , boog-groen , en aan 
de bovenfte zyde wat ruig’, of met ydele, en pas kennelyke 
bairtjes bezet. De gevreeven bebben ook een onlieffelyke 
fimaak y; en reuk als Gendaruffa. Deeze takken waffen 
zeer omgefchikt , en’wegens baare ranken leunen op de 
naafte ruigte. b 
De bloem flaat enkeld op een kort fteeltje, wit den fcboot 
der bladeren , of een weinig in der zelver geute ruftende , 
op een zeer kort fleeltje, in.een groen kelkje van baarden 
gemaakt „ daar.op ftaat een langbalzige bloem, als een 
Fasmyn , boven in vyf blaadjes verdeelt y waar van drie 
aan de onderfie, en twee aan de bovenfte zyde flaan, ale 
le wit, dog aan de onderfte ziet men binnen iets purper 5 
ep dp de midden flaat een langen witten draad , die na 
"t afvallen van de bloem op den knop ftaan blyft. Hier 
uit wert een vrugt , in de grootte als een Hein Ritsje, ge- 
fataioneert als een veedel, te weten , uit de ronde plat- 
agtig: in tween verdeelt , waar van bet bovenfte deel 
bet breedfte is, en ter weerzyden over den buik een ribbe , 
of linie, langs de welke zy ryp zynde in tween fplyt , bin. 
nen in vier celletjes ziet men een langagtig zaad , en ie- 
der belft-beeft een krom baakje of tand, waar mede betin 
devandere helft fcbiet, febier gelyk boven gezegt is van de 
Ophiocolla altera. Dewortel is dun, en wyd ver/preidt. 
Naam. Beide deeze Kruiden noem ik in”? Latyn Bûn- 
um mas €” Foemina ; in "t Maleits en Macaffer Bungo 
bungo bet eerfte Lacki lacki. Het tweede Parampuan; 
in "t Amboins op Leytimor Aylouha puti , gemeen met de 
witte Bruynelle. 8 
Plaats. Beide wa/Jenze in verlatene tuinen , en aan 
vlakke oevers van rivieren , of in dreoge Sageboffen. 
; , Gebruik. 
