mr 
X. Boek. XXXVI, Hoff. ` AMBOINSCH KRUIDBOEK. EN 
Ufus ejus nullus peculiaris huc usque innotuit ; 
excepto quod folia contrita capiti inliniantur contra 
Cephalalgiam. Odor enim ac fapor fatis declarant, 
adfines eife Gendaru(je parampean , & precedenti 
Daun benang , uti & binisfubfequentibusherbis, unde 
& etiam ad levia vulnera adhibentur in filvis , eque 
ac priores, inftillato nempe ipfis foliorum fucco ; 
ipfisque inpofitis foliis. 
N. B. Bungi maris & femine icones notata funt Tabula vige- 
fima prima & vigefima fecunda. i 
Gcbruik. Hier van is nog niet zonderlyks bekent , be- 
balven dat men de bladeren vryft , en op ’t boofd fmeert 
tegens boofdpyn. Want reuk en fimaak bewy/t genoeg- 
zaam, dat ze uit de maagfchap zyn van ’t Gendarufla 
parampoean, en ’t voorgaande Daun benang , als mede 
de twee volgende kruiden , dierbalven: werden. zy ook tot 
ligte kwetzuren gebruikt in ’t bos , zoo wel als "t voor- 
gaande , den fap der bladeren daar in gedaan , en °t blad 
daar over gebonden. 
N. B. De Afbeeldingen van de Bunge-plant het mannetje en 
wyfje , komen voor op de een en twintigíle en twee en 
twintigfte Plaat. e 
CAPUT TRIGESIMUM OCTAVUM. 
Moretiana. Daun moreto. 
quodammodo convenit cum Afclepiade. Cau- 
liculos emittit tenuiffimos ,. longos , teretes, 
& quadragonos , vix culmum craffos, tres pedes lon- 
gos, non erectos, fed ad terram inclinantes , = 
non tamen facile fibrillas in terram inmittunt. In 
amplos articulos diftinéti funt, quatuor & quinque pol- 
lices diftantes, incurvi & inregulares , extremitatibus 
fefe fenfim. adtollentes ,. frondem gerentes raram. Ad 
H* quoque prioribus adfinis eft, ac praterea 
nodos bina locantur folia, ad unam vergentia partem . 
uti in Afclepiade, cum fübfequenti autem pari obli- 
quam formant crucem , rarosque emittunt laterales 
ràmulos,-ita ut fimplicia. tantum fint plerumque fla- 
ella. oben > are 9m atte da, Eat 
2: Folia-optime cum illis Scbili conveniunt, fed infe- 
rius rotundiora funt, paucas gerencia obliquas coftas,.. 
obfcure virentia, & ad tactum parum rugofa, nullum  . 
peculiarem faporem pr&bentia cum levi amaritie , 
H 
vel Gendarufe. Horum caulium extremum longum 
format quafi-racemum ex brevibus articulis & pufil- 
lis foliis formatum,-in quorum finu bina alia minora 
& angúttiora locantur foliola inftar vaginz conniven- 
tid, & capitula turgida. Hzc dehifcentia flofculum 
exhibent tubo brevi & crafliufeulo conftantem , fu- 
perius in quinque rotundos apices diftin&um , colo- 
ris lgte purpurei, Caffidis formam prebentem. 
-Poit hunc. capitula confpiciuntur viridia , brevibus. 
craffisque inpofita pedunculis , iftudque capitulum 
apicem er brevem & firmum, matura fefe aperiunt. 
& dehifcunt in quatuor fegmenta, ac femina ejiciunt: 
Hic & illic unicum modo confpicitur tale capitulum 
petiolo fuo infidens , tardeque maturefcunt. Radix 
parva eft, & gracilis. i 
Nomer. Latine Moretiana ; Malaice-& Ternatice 
Daun moreto, item T/cbili utan , h. e. Capficum agrefte, 
ex forma fructuum & foliorum , licet qualitate fua 
penitus ab hoc differat , ac fupra libro fexto aliud 
Capficum filveftre defcriptum eft. 
. Locus, Uti priores herbe crefcit fub fruticulis in 
agris, & circa arbores in locis nudis, fed potiffimum 
ad fluminum oftia, uti in Amboina ad flumina rubri 
montis, & ad ripas fiuminis Weytommo. 
- Uus. Foliorum fuccus. rubris & conniventibus in- 
ftillatur oculis, quos maxime refrigerat , deterget, & 
claros reddit, quam artem a veterano didici Sinenfi , 
qui quotidie hanc in fe ipfo inftituebat , dicebatque 
hanc herbam in fua patria noviffe , fed verum ejus 
nomen. mihi indicare non. poterat, addens aves cer- 
tas in füa patria illum quoque adhibere ad oculos 
claros.reddendos , undc concludi poteft cum noftra 
quoque convenire Afclepiade. 
Anno.1678 Amboinz in frequentiorem venit ufum , 
quum przter morbillos & febres inter homines gras- 
fabatur anxietas certa pectoris apud Moluccenfes Mo- 
reto diéta , Amboinice Habayr, cui juncta erat tuffis 
ficca & difficilis, faucium pruritus, pectoris anheli- 
tus, & convulfio mufculorum peétoris, uti in mortu- 
rientibus confpicitur , contra hos morbos exhibent 
fuccum totius hujus plante, contritum cum pauxillo 
Cepe & fucco Limonis fwangi, qui tali modo. propi- 
natur , atque ab illo tempore iftud obtinuit nomen. 
Tsjeru 
ingratum fpirantia odorem, fere inftar aque turbide ` 
AGT EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Moerete-plant. 
enboven nog eenige overeenkom/t met de Afclepias , 
of Swaluwe wortel. Het beeft zeer dunne, lange 
ranken , en vierkante fteeltjes , (baart een flroobalm dik, 
drie voeten lang, niet opgeregt, maar ter aarden leggen- 
des dog niet hgt inavortelende. Zy zyn in wyde leden 
verdeelt., vier en yf duimen van malkander fiaande , en 
daar en hoven krom en ongefchikt loopende, met de einden, 
haar allengskens opregtende , en ydel van loof. Aan de 
knien. flaan ook twee bladeren aan malkander , beide na 
een zyde gebogen y. gelyk die aan de Swaluwe wortel, dog 
met bet volgende paar maken ze een [cheef kruis , en ge- 
ven weinige zydetakken uit „ zoo dat bet meeft uit enkele 
ranken bag a uba ian pobi cis situm 
De bladeren gelyken beft na ’t Schili bladeren, dog 
agter lopenze ronder, met weinige fchuinze ribben , doods- 
groen , en wal ruig in ’t aantaften , van geen zonderly- 
ken fmaak , met een kleine bitterbeid , maar vies van reuk 
als fpoelwater; of Gendaruffa. Het uiterfle van deze 
Seelen, formeert een lange tros van korte leden, en klein- 
dere bladeren gemaakt , tn welkers [choot twee andere nog 
kleindere , en fmaller blaadjes fiaan, t'zamen luikende als 
een [cheede, en met een knopje bezwangert. Deze vam. 
malkander gaande, vertoonen een bloempje , met een kor- 
ten dikagtigen bals , en vooren in vyf ronde boeken ver- 
deelt , -ligt-peerfch van couleur , van fatzoen mede belm- 
agtig. 
Hier na vind men groene knopjes , op korte dikke fteel- 
tjes, en bet knopje beeft een kort ftyf Jpitsken, ryp zyn- 
de openenze ben in wier deelen , en laten bet zaad uit- 
wallen. Men ziet maar bier en daar een knopje op zyn 
fleeltje , en men vind ze langzaam ryp. De wortel is 
klein, en rank. 
D it is nog al wit de voorige maag/chap, en heeft daar- 
Naam. In ’t Latyn Moretiana; in't Maleits en Ter- 
nataans Daun moreto ; als mede Tfchili utan , dat 
is Capficum agrefte , na de gedaante der vrugten en bla». 
deren, hoewel in eigenfcbap gants daar van verfchilt y en 
boven Lib. 6. is een ander Capficum filveftre be/chreevem 
Plaats. Het waft als de voorgaande onder laage ruigte 
in "t velt ontrent geboomte , daar "t kaal is , maar lief) 
aan de uitgangen van de revieren, gelyk op Amboina aan 
de revieren van den rooden berg , en aan de kanten van 
de Weytommo. 
Gebruik. Het fap van de bladeren werd in de roode en 
lopende oogen gedaan, die.’t merkelyk verkoelt , afvaagt ; 
en verklaart. Een konft , die ik van een ouden Sinees ge- 
leert bebbe , die bet dagelyks zelfs aan zig probeerde , eu. 
zeide dit kruid in Ee gekent te bebben, dog wifte 
my den regten naam niet te zeggen, daar nog by Ass $ 
dat zekere Vogelen in zyn land bet ook gebruikten, om °t 
gezigte te verklaren, «vaar uit men befluiten kan, dat bet 
met onze Asclepias moet. over een komen... e 
Anno 1678. is bet in Amboina in meerder gebruik ge- 
komen , wanneer nevens de mazelen en koortzen onder de 
menfchen regeerden, een zeeker benauwtbeid van de borft, 
op Molux Moreto genaamt , op Amboin Hahayr, waar 
by een drooge moeiely&e hoeft is, jeuken in de keel y ruche-, 
len in de borft , en trekkinge van de, bor fl-fpieren ; gelyk. 
de fiervende maken, tegens dezelve gebreeken gevenze dem 
Jap van dit gebeele gewas, met cen weinig. Ajuin en fap 
van Lemon fwangi gevreeven, en uitgedrukt te drinken, 
en van die tyd af beeft bet den voornoemden naam behouden. 
et Tsjeru 
