D 
54 
Tsjeru tardavel Hort. Malab. part. 10. fg. 94. de- 
fcriptum quodammodo convenit cum hac Moretiana, 
fed in ifto horto nulli ejus notantur fruétus. Ipfi au- 
tem virtutes tribuuntur , quod folia in Canja feu Ory- 
ze aqua contrita & inlinita curent ictus vesparum & 
bomborum. 
Tabula Vigefima tertia 
Ad Figuram primam Moretianam exhibet. 
Figura fecunda Efulam exhibet efculentam Cap 40. defcrip- 
tam, quz convenire videtur cum illo, qui Tithymalus Zey- 
lanicus Botryoides, cauliculis villofis. 7 bef. Zeyl. pag. 223. 
Tab. 104. dicitur, ac licet figure non quadrent , hic tamen 
pertinet, diverfo forte natalis loco varians, vel ejus varie- 
tas habenda &c, 
HERBARII AMBOINENSIS Liber X. Caput XXXIX. XL, 
Tsjeru tardavel in hort. Malab. part. 1o. dh. 94. be- 
Jcbreeven-, heeft eenige gelykenifJe met deeze Moretiaan , 
dog inde Hortus zyn geene vrugten daar van bekent. Hem 
werden de kragten toegefchreeven , dat debladeren in Can- 
jaof ryftwater gevreeven en op gefineerd, geneezen de flee- 
ken van Wespen en Hommelen. 
De drie en Twintigfte Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur de Morete-plant. 
De tweede Figuur wyft aan de eetbare Efula ofte Melk-plant ; 
in het 40. Hoofd/tuk befchreeven, welke fchynt overeen te 
komen met die geene, welke de Ceylonfche, getrofte Ti- 
_thymalus met ruige fteeltjes genaamt wert in de Thef. Zeyl, 
pag. 223. Tab. 109, en fchoon de Figuren niet veel accor- 
deeren, hier egter toe behoort, mogelyk door de verfchei- 
de geboorte plaats verfchillende, of daar van een verande- 
ring zynde &c. 
CAPUT TRIGESIMUM NONUM. 
Olus Caprinum. 
tens binos cum dimidio pedes altum, ac fimpli: 
cem, inque raros ramos diftinétum. Folia op- 
time conveniunt cum illis precedentis Bungi, fed 
longiora funt, glabra, & flaccidiffima, mox emarci- 
da, quum exftirpetur hec planta. Flos etiam cum 
illo Bungi femine convenit, fed longior eft & cras- 
fior , coloris lete ccerulei, aliquando etiam albicantis. 
|! E quoque adfinis eft prioribus, caulem emit- 
Fru&us funt virides nodi inftar tenerorum Capfici: 
fructuum nigricantium , dehifcunt autem inftar 
prio- 
rum. Radix vilis eft, alba, & difperfa. 
` Nomen. Latine Olus caprinum; Malaice Sajor cam- ` 
bing. 
Picks Potiffimum amat crefcere fub Calappis , 
aliisque in umbrofis locis, humidis nempe fub $ 
culis & gramine. ; kc 
Ufus. Capre hanc amant depafcere herbam , unde 
faum obtinuit nomen, fic quoque olus eft bonum ho- 
minibus, prefertim in filvis & exercitu, ubi quon- 
dam noftri milites nomen ipfi dederunt oleris Caprini. 
N. B. Huic capiti nulla adjea fuit icon. 
uti- 
t 
NEGEN EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. . 
Het Geite-moes. 
de, bet fcbiet op derdebalve voet boog , met eene en- 
kelde Deel, in weinige takken verdeeld. De blade- 
ren gelyken beft na *t voorgaande Bungum ’t svyfken , dog 
zy zyn langer, glad , en zeer flap, Bes Jlenzende , als 
men *t kruid uittrekt. De bloemen gelyken ook na Bun- 
gum bet wyfken , dog langer en dikker van bals , ligt- 
laauw, en zomtyts witagtig. De vrugten zyn groene 
knoppen , als jonge Ritsjes , die zwartagtig werden , en 
open berften, gelyk bet voorige. De wortel is gering , wit , 
en verfpreid. à; 
Naam. In bet Latyn Olus caprinum , i» ’t Maleits 
Sajor cambing. . ^. 
Plaats. Het waft liefft onder Calappus-boomen , enan- 
dere fcbaduwagtige plaatzen , daar °t wat vogtig is , onder 
lage ruigten en gras. 
. Gebruik. De Bokken weiden dit kruid geern af, waar 
van bet den naame beeft, zoo is ’t ook een goet kook Sajor 
voor menfchen , inzonderbeid als men in "t bofcb is, en in 
"t leger , daar eertyds onze Soldaten bet den naam van bok- 
ken Sajor gegeeven hebben. 
N og al bangt dit aan de maag fcbap van de voorgaan- 
N. B. By dit Hoofdftuk is geen Figuur van de plant geweeft, 
CAPUT QUADRAGESIMUM. 
-Efula eftulenta. Daun bidji catjang. 
"7f &c peregrina feu exotica Efule' fpecies eft, 
boues noxia, caulem emittens fimplicem, 
in nullos vel raros laterales ramos diftinétum, 
rotundum & rugofum, plerumque pedem altum, fi 
vero inter alias crefcat herbas, trium pedum altitu- 
dinem obtinet. 
Folia bina fibi funt obpofita, aliquando cruciata 
plerumque tamen binos formant ordines usque ad fom- 
mum, illis Menthe fimilia, craffiufcula, ad oras ob- 
tufe ferrata ab utraque parte ec pilofa, paucis 
obliquis coftis pertexta, binos pollices longa, digitum 
lata, obfcure virentia, fuperne 
poris oleracei, cum levi adftritione & aciditate 
non tamen ingrata. Quum abrumpuntur , paucum ex- 
ftillat album, fpiffumque lac, non acre. Ex una folii 
ala brevis excrefcit petiolus , umbellam fuftinens, ex 
multis virentibus & rugofis capitulis compofitam 
magnitudine feminis Sinapios , quz aliquando aliquid 
rubri gerunt. 
Hi flores cum umbella optime referunt fores Ti- 
tbymali beliofcopit , excepto quod granula fint minora 
& rugofiora, fimilis um 
tur folio, fed femper in obpofito, ac fic alternatim. 
In iftis capitulis ruffum quoddam detegitur femen. 
Radix tenuis eft, fed dura, & ample extenfa. 
UNS rubentia, fa- 
Nomen. 
la in fubfequenti confpici- 
VEERTIGSTE HOOFDSTUK. 
De eetbaare E/ula. 
it is een vreemde zoorte van Efu]a , dog ganfch niet 
Jcbadelyk , bet fcbiet met een enkelen fteel op, in 
e geene of weinige zydetakken verdeelt , rond en ruig, 
in't gemeen een voet hoog , maar tu[Jcben andere krui- 
den opfcbietende , wert bet drie voeten boog. 
De bladeren Doan twee en twee tegens malkander , zome: 
tyds in °t kruis, dog meeft twee rygen uitmakende tot bo- 
ven toe, die van Mentha gelyk, dikagtig , aan de kanten 
donker gezaagt , ter weerzyden ruig en bairig, met wei- 
nige fcbuinze ribben , twee duimen lang „ een vinger 
breed, doods-groen, aan de bovenfte zyde met wat roods 
gemengt, van fmaak moeskruidagtig , met een kleine ad- 
Jtriëtie en zuurte, dog niet onaangenaam în ’t eeten. Als 
men ze afbreekt, loopt "er een weinig witte en dikke melk 
uit, zonder eenige fcberpte , uit den {choot van "t eene blad 
komt een kort fteeltje voort , dragende een kleine dolle van 
veele vuil-groene en ruige knopjes gemaakt, in de grootte 
van Moftaartzaat , daar men zomtyds wat roods op ziet.. 
Dit bloeizel , en de dolle gelyken zeer wel bet bloeizel van 
Tithymalus helioscopius, behalven dat bet kleinder van 
korrel, en ruiger is, diergelyke dolle flaat ook aan ^t vol- 
gende blad, dog altyd aan de tegen overftaande zyde, en 
%00 Voorts met beurten. In de voornoemde knopjes vint 
men eenig ros zaad. De wortel is dun, deg bart, en wyd 
verfpreid. 
Naam. 
