58 
Foliorum fuccus cum illo Mamme unguentum ex- 
hibet contra Hemorrhoides , fuccus ejus cum Ca- 
lappi lympha propinatus inteftinorum tormina tollit. 
Tabula Vigefima quarta 
Ad Figuram primam Conyzam exhibet odoratam, que eft Co- 
nyza arbor Helenoides, five infuleSt. Helene , Salviz cre- 
natis foliis, prona parte alba lanugine incanis, Balfamifera 
Plukn. Manif pag. 56, ubi vide reliqua, ut & Thef- Zeyl. 
pag 74. : : 
Figura fecunda Halicacabum exhibet peregrinum Cap. 44. de- 
- fcriptum, Cardiofpermnm Linneo dictum. 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber X. Caput XLII. 
Den fap der bladeren met die van Mamma geven een 
zalve tegens de Ambayen. Den fap met Calappus-melk in- 
genomen verdryft bet krimpen der darmen, 
De vier en Twintigfte Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur de ruikende Conyza, welke is de 
Conyza een boom , van het Eiland St, Heleen, met gefneede 
bladeren als aan de Salie, aan de agteríte zyde met een 
. witte wol, een balfem gevende, van P/ukn. Manti[], pag. 56. 
alwaar het overige ziet, als mede de T'bef. Zeyl. pag. 74. - 
De tweede Figuur vertoont de vreemde Halicacabus , in het 
44. Hoofdfiuk befchreeven, welke is het Cardiofpermum yan 
Lineus, 
CAPUT QUADRAGESIMUM SECUNDUM. 
Adulterina. Daun falawar, 
aun falawar Conyze quoque adfinis videtur, 
D modo autem creicendi convenit cum Nicotia- 
na anguftifolia. Inftar fruticis excrefcit ftipite 
lignofo, fex octove pedes alta, fefeque dividit in plu- 
Timos rotundos , & firmos laterales ramos, aliquando 
quam latiffime extenfos inftar arbufcule. 
Folia folitaria funt , & fuperius compacta, longius- - 
culis infidentia petiolis, anguftifolie Nicotianz fimi- 
lia, fed minora, ab utraque parte acuminata, oris 
equalibus, feptem & novem pollices longa, quatuor. 
& quinque lata , fed fuperiora in vetuftis ftipitibus 
minorafunt, fuperne intenfe virentia, fed non fplen- 
dentia, inferne cinerea, ad tactum rugofa, ac præ- 
terea vifcofa quafi arena confperfa, qualis & tota herba 
eft, fique conterantur, gravem fpirant odorem fere 
inftar fru&us Bate, qui foetet, fapor non admodum 
acris eft, licet fit amarus & penetrans. d 
` Superiores caules multa gerunt capitula obfcure vi- 
rentia & arenofa , in umbellam quafi conlecta , que 
fefe aperiunt in flofculos fordide albicantes, qui infi- 
dent calici barbato, & conftant ex viridi piftillo , & 
acm quinque primo ere&is , dein retroflexis cum 
minibus brevibus antheras flavas gerentibus , poft 
illos fructus excrefcunt rotundi , globulos fclopeti ma- 
nualis feu minoris referentes, arenofi quoque, primo 
virides , dein flavefcentes , intusque repleti granulis 
;planis, in fuccofa medulla reconditis. 
“ Folia peculiarem habent characterem, fed potiffi- 
mum vetuftiora , quod una nempe ipforum dimidia 
ars ad tony longior fit altera. Radix ample di- 
perfa eft & lignofa. 
Nomen. Latine Adulterina , five Folium zelotypie , 
vel proprie Remedium contra noxam adulterii, Malaice 
Daun jalawar eadem fignificatione, Amboinice Ay- 
loun puti. Salawar autem vocant Malaienfes vitium , 
quod pueris feu infantibus fupervenit, quum unus pa- 
rentum , ac prefertim pater adulterii fit reus, feu uxori 
fufpicionem ejus criminis prebet, unde mater fufpi- 
cax & iracunda lac fuum adulterat, & illud infanti 
'exhibens, ut puto, inde damnum contrahit, mulier- 
cule enim fibi perfuadent, infectionem parentis apud 
alias mulieres contractam, la¢tantibus fupervenire, un- - 
` de hi emaciantur & languent, non autem viris per- 
fuadent, fimilia vitia ab ipfis peracta infantibus fuis 
efe noxia | 
Nonne hee jufta eft fides, feu potius credulitas, 
quam fine dubio puto ortam effe a quodam genio Sa- 
lambar dicto , quem Arabes & JEthiopes dicunt effe 
-diabolum quendam, cujus officium eft folum , odium 
. &fufpicionem excitare & cauffare inter nuptos. Qua 
autem ratione hoc melius peragere is potuit ,- quàm 
"mulierculis perfuadere , fi infantes ipfarum forte ema- 
Ciántur , tum parentem adulterii effe reum. Hinc 
rixe & ire moventur, unde mox petunt fagas, quz 
infantem incantatione, & fuffimigiis ab hac infectione 
liberant. 
Atque hinc hee Herba zelotypie vocari poteft, & 
genius feu Diabolus ifte Salambar demon zelotypie. 
Ceterum meliore jure hee vocatur Tabaco utan feu 
Nicotiana filveftris , quod nomen huic herbz magis 
ptoprium eft precedente quarta Sombong fpecic. 
` Locus: Crefcit in gracilibus folis, in locis incultis 
in agris, & poft edes pagorum. : 
Ufus. 
TWEE EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK, 
Het Overfpels-kruid. 
aun falawar wil ook uit de maag fcbap van Conyza 
D zyn, dog aan wasdom komt bet met den fmalblaa- 
digen Tabak over een. Het fchiet op als een beer, 
ter met een boutagtige flam , zes en agt voeten boog , die 
zig in veele ronde en fiyve zydetakken verdeeld , zomtyds 
zeer wyd uitge/preid als een formeel boompje. __ 
De bladeren fbaan enkeld, en na vooren toe digt op mal- 
kander op langagtige fleelen, den fmalblaadige Tabak ge= 
lyk, dog kleinder „agteren vooren toegefpitft , met evene kan- 
ten, zeven en negen duimen lang , vier en vyf breed, dog 
de voorfte aan de oude flokken zjn kleinder , boven boog- 
groen, dog doods, van onderen wat graauw, ruig in't 
aantaften , en daar en boven met een kleeverig zand be- 
ftrooit , gelyk ook "t gebeele kruid is, als men ze uryft, 
van een zwaaren reuk , fchier als de vrugten van Bate 
die flinken , de fmaakis niet zonderlyk fcherp , boewel wat 
bitter en doordringende. 
De bovenfte fleelen dragen veele doods-groene en zandige 
knopjes by een geboopt in een dolle, Waar uit werden klei- 
ne vuil-witte bloempjes , met een groen middel-ribhetje 
van vyf overeind flaande , daar na agterwaarts gebooge 
blaadjes gemaakt , in een diep geboord kelkje , in de midden 
met korte draadjes , en daar op veele geele noppen met nog een 
langer ftyltje blood , na dezelven volgen ronde vrugten als 
Piftool-kogels mede img! , eerfi groen , daar na bleeke 
geel, binnen vol kleine platte korrels in een fappig merg, 
De bladeren-bebben tot een byzonder merkteken, dog meeft 
deoude , dat zy de eene zyde agter aan den Deel langer beb- 
ben als de andere. Dewortelis wyd verfpreid, en boutagtig. 
Naam. In ’t Latyn Adulterina; five Folium zeloty- 
pie ; of eigentlyk Remedium contra noxam adulterii; 
in ’t Maleits Daun falawar met dezelve mn He, in’t 
Amboins Ayloun puti. Salawarnu noemen de Maleiers 
‚bet kwaad , dat de kleine kinderen over komt, als eem 
‚van de ouders, inzonderbeid de vader zig in overfpel ver- 
loopt , of immers de moeder fufpicie daar toe geeft , waar 
door de faloerze moeder ontfleeken zynde met buar zog , 200 
ik giffe, bet'kind ook ontftelt , want de vrouwtjes maken’t 
malkanderen zoo wys , dat de fmettinge door den vader by 
andere vrouwen bebaald , aan de zuigende kinderen over- 
gaat, waar door dezelve ongedaan , mager en ziekelyk wer- 
den, maar xy willen de mannen niet wyzer maken, dat 
diergelyke fouten by baarbegaan,baare kinderen fcbadelykzy. 
Is dat niet een fraay geloove , "t welk ik vaftelyk zufli- 
neer zyn oor/pronk te bebben. van een'zeker gaft Salambat 
genoemt , den welken de Arabiers, en Mooren zeggen een 
duivel te zjn, wiens werk en officie anders niet is dan baat 
en jaloezy tuffen a lieden te verwekken. En boe 
beeft by dit beter konnen doen, als de vrouwen wys te ma- 
ken , dat wanneer baare kinderen by geval mager en 
ziekelyk werden , dat*dam den vader moet buiten de pot 
gepift bebben. Dan gaat bet eerft aan een razenen tieren , 
en dan loopt men firaks na een oude Toverbexe , die bet 
kind met berooking en heleezingen van deze infettie bevryd. 
Hier om mag men dit kruid Herba zelotypiae noe- 
men , en den voorfchreeven Gaft Salambar} daemon 
zelotypiae. Anders noemd men bet met beter reden ook 
Tabaco utan , of wilden Tabak, welke naam dit kruid 
meer eigenis,dan de voorgaande vierde zoorte vanSombon g. 
Plaats. Het waft op magere gronden, ongebouwde plaat- 
zen in't veld, en agter de buizen van de Negorijen. 
e Gebruik, 
