1 
X. Boek. XLIII. Hoofdft. 
Ufus. Folia ejus apud mulierculas magno in ufu 
funt , quibus infantes lavant & detergent, tam quum 
a fecibus fordidi funt, quam in dicio vitio , fi fufpi- 
cionem habeant a parentum crimine elle infectos. 
Ceterum foliorum decottum propinatum quoque ef- 
ficax eft ad Venereas quasdam inpuritates per urinas 
expellendas , ac prefertim mulierum albo fluxu labo- 
rantium , que tamen nullo modo confiteri vellent, fefe 
ipfas hunc contrahere per proprium fuum Salawar, 
eu adulterii crimen. 
Sic Lee curat quemvis cruentum & purulentum 
mictum, fi ifti decocto admifcentur fruftulum Zingi- 
beris rubre majoris, ac fru(tulum Cepz , quem in 
finem alii radicem efficaciorem putant foliis, d 
Maturi fructus quodammodo crudi edi offunt , qui- 
dam etiam tentarunt defectu Nicotianz hzc fcindere 
folia, & ipfi admifcere , ut copia illius augeatur, com- 
perientes vero nimis amarum effe, & caput gravare, 
dein omiferunt. Infantes jam Salawar infeéti ex eo 
dignofcuntur , quod ventres gerant tumentes, con- 
tradas nates, graciles pedes , languidi fint, & caput 
demittant , acfi fomnolenti eflent. 
Bontius Libr. 6. Cap. 51. videtur hanc delineare & 
defcribere herbam fub nomine fruticis Indici ignoti , 
de-quo dicit foliorum fuccum expreffum adhiberi ad 
maligna ulcera depuranda & curanda. 
Tabula Vigefima quinta 
Ad Figuram primam Adviterinam exhibet. ` 
Figura fecunda Lappaginem exhibet laciniatam. 
Litt. A. folium fecunda fpeciei fcu ferrate eft. 
CAPUT QUADRAGESIMUM TERTIUM. 
Lappago Amboinica. Ampulat, 
viz funt, quarum binas obfervavi ; primo nem- 
pe laciniatam , fecundo latifoliam feu ferra- 
tam, que ambz vere Lappaginis funt fpecies. 
Primo. Lappago laciniata optimam Bardanz praebet 
formam, eft autem fruticulus lignofus, duros emittens 
lignofosque caules, fuperius rugofos. Folia quodam- 
modo cum illis Goffypii conveniunt, in tres majores 
lacinias diftindta, ad oras ferrata ; & ad tactum rugofa. 
In füperioribus caulibus denfe excrefcunt ‘lappule 
oblongz, fuperius parum plane , undique mollibus 
fpinulis obfite, quarum quzvis fuperius hamata eft, 
B ardanz quzdam fpecies in Amboina quoque ob- 
. coloris fufci. Interne duras quasdam habent cellulas, 
in quibus pufillum latet femen , lappule hamulis fuis 
tam firmiter fibi ipfis, veftibus, immo & digitis nudis 
adherent , ut non nifi avulfione diffolvi poflint. 
Nomen. Latine Lappago laciniata, & Nuffalavienfis. 
Nuflalavienfes eam vocant Wotel & Wotele. 
Locus, Huc usque nullibi. detecta eft, nifí in infula 
.Nuffalaua , ubi in levibus filvis & nudis montibus 
crefcit, non in litore, fed fere in media regione. 
U/us cjus nullus alius eft, nifi quod ejus fru&us feu 
lappulz a caulibus detergeantur, & ad ludibrium fer- 
ventur, regulari enim compaétaque compofitione que- 
vis hominum & animalium forme ex iis componi 
funt, que tanquam aliquid rarum fervantur, fique 
ita > lubeat ,. diffolvi iterum , aliaque forma indui 
poteft. ; 
Secundo. Lappago latifolia feu ferrata, lignofus quo- 
ue fruticulus: eft, inferius digitum craflus, ac mox 
efe dividens in multos ramos, quibus folia infident 
folitaria, longis & rotundis in petiolis , funtque ex 
cordiformi figura triangularia, ab Utraque enim parte 
non procul ab apice brevem gerunt ac prominentem 
apicem, funtque porro ruditer dentata, ac brevi apice 
donata, ultra tres quatuorve pollices longa ac lata, 
per longitudinem tribus nervis ac plurimis transver- 
falibus venis donata feu pertexta, ab utraque parte 
rugofa, & pilofa, inferius contracta & grifea, fupe- 
riora minora funt, nec angulata » fed folummodo cor: 
diformia , nec laciniata , {aporis fatui. 
; Flores 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 59 
Gebruik. Zyne bladeren zyn by de vroustién in groot 
gebruik om de jonge kinderem' daar mede te waffen en te 
vegen , zoo wel ordinaris, als zy baar bevuild bebben , als 
om de voorfchreeve reden , wanneer ze Ju/picie hebben, 
dat zy door des waders buitenfprongen geinfetcert zyn. 
Anders is bet Decoctum van de bladeren ook kra tig ge- 
dronken om alle Veneriffe onzuiverbeid door den ryn te 
loffen , inzonderheit de vrouwen » die den witten vloed 
bebben , den welken zy egter nog om boog nog om laag 
zouden willen bekennen , dat zy bem dikwils door baar 
eigen Salawar verkrygen. 
Gely& 't ook alle bloedig en etterig piffen geneeft , als 
men onder °t voorfchreeven Decocium een klein Jlukje roode 
groote Gember , en een ftukje Ajuin doet., waar toe an: 
deren de wortel voor kragtiger bouden dan de bladeren. 
De rype vrugten kan men ter nood raauw eeten. Zom- 
migen bebben ookonderftaan by fcbaarsbeid van Tabak de- 
ze bladeren te kerven, en daar onder te mengen , om den 
zelven te verlengen, maar bevindende » dat bet te bitter 
wierde, en bet boofd bezwaarde , beeft men ’t moeten ver- 
bieden, De kinderen nu door "t Salawar geinfeGeerd ; 
Werden daar aan gekent, als zy dikke buiken bebben > in- 
oe billen, magere beenen, onluftig zyn, bet boofd 
aten bangen , als of ze duddent of Jlaperig waren. 
Bonus Lib. 6. Cap. 51. /cbynt dit kruid af te ma- 
len en te befcbryven, onder den naam van Frutex Indicus 
incognitus , waar van by zegt, dat men het fap uit de 
bladeren geperft gebruikt, om de kwaadaardige Ulceratien 
te zuiveren, ende te beelen, 
De vyf en twintigfte Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur het Over/pels-kruid. e 
De tweede Figuur wyit aan het ingefneede KhjJe-kruid. 
Lett. A vertoont het blad van de tweede ofte getande zoort, 
—_ 
-DRIE EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK. - 
Her Amboinfibe Kiliffe-kruid. 
an Klitzen hebben wy ook eenige zoorten in Amboi- 
na, waar van ik er twee geobferveert beb. Te 
weeten, teneerften Laciniáta, ten tweeden breeds 
bladige , beide van 't geflagte der kleine Kliffen. 
I. Lappago laciniata beeft de befte gedaante van Klis- 
zen, bet is een boutagtig bee[lerke y met barde bouta tige 
Stengels , dewelke boven ruig zyn y de bladeren gelyken 
die van Kattoen wat, in drie boofdfnibbelen gedeelt, aan 
de Kanten gezaagt, en ruig in "t aantaften. : 
Aan de dée Steelen langs been , waft bet digt voi 
kleine langwerpige Kliffen , vooren een weinig plat , 
rondom met lange weeke ftekels bezet , waar van ieder 
voor aan een oe beeft , bruin van couleur. Binnen 
bebben ze eenige barde buisjes, daar klein zaad in legt. 
De Klitzen kleeven met de weerbaakjes zoo vaft aan mal- 
kander , en aan de kleeren > ja zelfs aan de bloote viņ- 
geren , dat men ze zonder fcheuren kwalykafbrengen kan. 
Naam. Jn 't Latyn Lappago laciniata + & Nuffala- 
vienfis ; De d'Ween noemen ’t Wotel en Wotele. 
«Plaats. Men ‘heeft -bet tot nog toe nieuavers gevonden 
dan op ’t Eiland Nuffalau , alwaar bet in de ligte bos- 
Jen, en op kale bergen waft, niet op Brand, maar Schier, 
midden in * land. 
Gebruik, Het beeft geen ander gebruik , als dat men 
de vrugten of Kliffen van de fteelen affcbrapt, en tot zee-- 
ker kortswyl bewaart , want door gefebikte Zamenzettin- 
gen kan men alderbande gedaantens van menfcben en die- 
ren daar van maken , die men tot een rariteit bewaart , 
en als-men wil, kan men ze wederom verbreeken, en een 
andere gedaante daar van maken. T 
II. Lappago latifolia is ook een boutagtig beerfterke , 
beneden een vinger dik, en ftraks in veele takken zig ver- 
deelende, daar aan Baan de bladeren enkeld » op lange ron- 
de fleelen , dezelve zyn uit den bertformigen drieboekig , 
te weeten aan wederzyde niet verre van de [pits een kort 
uitftekent boekje bebbende , en voorts grof getant , met 
een korte fpitze, ruim drie en vier duimen lang , en ook 
200 breed, in de lengte met drie zenuwen, en veele dwers- 
aderen doorregen, ter weerzyden ruig en baitit, gan on- 
deren ook rimpelig , en grys , de bovenfle zyn kleinder , 
en bebben geene boeken , maar flegts bertformiz, dog zon- 
der klooven ; fmets van fmaak, : 
Ha | De 
