62 HERBARII AMBOINENSIS 
CAPUT QUADRAGESIMUM QUINTUM. 
_ Halicacabus baccifer. Anty. 
& inregularibus flagellis, non vere rotundis, 
fed planiufculis, uno alterove dorfo diftinctis, 
& in amplos articulos divifis, ad quemvis nodum 
feu articulum hzc tria tanquam in triangulo locantur, 
in uno nempe angulo fimplex folium, illi Bliti fimile, 
fed majus & flaccidius, quatuor & quinque pollices 
longum, tres latum, foliique petiolus anguftas gerit 
alas, feu tenuiter alatus ci , uti & in Blito obferva- 
tur. In fecundo angulo lateralis locatur ramulus, cui 
folia tam folitaria, quam fafciculata adftant, minora 
rioribus. Ex tertio angulo tenuis excrefcit petiolus 
in quatuor vel quinque alios minores diftinctus, qui 
omnes deorfum pendent, quorum quisque fuftinet 
flofculum pentapetalum & lete purpureum, qui an- 
theras continet flavas. ge. 
Hos infequuntur bacce rotunde Pifi formes, fed 
fuperne planiufcule, pentapetalo infidentes pericar- 
pio, glabre, « fplendentes, femper virentes, ac tan- 
H: Halicacabus fefe quoque extendit duriufculis 
dem molliufcule, intus replete femine pufillo & pla- 
no in aquofa medulla contento, faporis grate aciduli, 
inftar Baccarum Halicacabi. 
Foliorum fapor eft oleraceus, gratior illo Bliti. 
Bacce in omnibus fere confpiciuntur nodis depen- 
dentes paulo fupra radicem, ubi radix fefe mox divi- 
dit in.plures ramos ample extenfos. 
Nomen. Latine Halicacabus baccifer ; Malaice & 
Baleice Anty; Javanice Ranti. 
Locus. In Amboina raro obcurfit , ac potiffimum 
circa edes Baleienfium. 
U/us. Amboinenfes non magnam hujus plante ha- 
bent notitiam. Baleyenfes-ea multum utuntur ad olus, 
ac eam preferunt Blito, folia nempe ejus alii admi- 
Ícent Sajor. 
In Hort. Malab. part. 8. fig. 28. fimilis defcribitur 
planta nomine, Uliria; Portugallice Fruita balfa Cbi- . 
na; Belgice Timpen. Cum hoc quoque convenit ies 
dammodo Tsjeria nari nam pulli in ejusdem Hort. Ma- 
lab, part. 9 fig. 86. Nelen tsjinda vero ejusdem Horti 
part. 10. fig. 73. cum noftro Anty melius quadrat, uti 
& a Commentatore vocatur Solanum bacciferum. 
OBSERVATIO. 
Hec planta Solani fpecies eft , vulgari maxime adfinis, unde 
& convenit cum eo, quod: Solanum caule inermi annuo ,- 
foliis ovatis angulatis in H. Cliff. pag. 60. vocatur , ubi vide 
reliqua , efique Solanum Indicum vulgari fimile , floribus 
albis parvis, Plukn. Almag. pag. 339. 
Liber X. Caput XLV. 
VYF EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK. 
De besdragende Kriek over Zee. 
eze Halicacabus breid zig ook uit met bardagtige 
D en ongefchikte fteelen , mede niet regt rond, maar 
platagtig , met een of twee ruggen, en in wyde 
leden verdeelt , aan ieder lid of knie fiaan fcbier in een 
drieboek deze drie dingen , in de eene hoek een enkel blad, 
dat van Blitum gelyk, dog. grooter , en flapper , vier en 
vyf duimen lang , drie breed , en den fleel van ’t blad beeft 
Jinalle vlerken, gelyk men mede aan bet Blitum ziet. Aam 
de tweede boek fbaat een zydetakje , daar de bladeren zoo 
wel enkeld als verfcheiden by malkander fiaan, kleinder 
dan de woorige. Uit den derden boek komt een dun fleeltje, 
in wier of vyf andere verdeelt, alle nederwaarts bangen- 
de „ieder dragende een klein vyfbladig en ligt-peers bloemp- 
je, daar in men geele noppen ziet. 
Hier op volgen ronde befien als erweten , dog boven wat 
plat, op een vyfboekig bordje ftaande, glad en blinkende, 
altyd groen biyvende, ten laatften wat week werdende. 
` Binnen gevult met zeer klein en platagtig zaad, in een 
waterig merg, aangenaam rins van fmaak , regt als de 
Kerffen van Halicacabus. 
De fmaak der bladeren is moeskruidagtig , wel zoo goed 
als die van Blitum. De befien ziet men fchier aan alle 
knien bangen, digt boven de wortel, daar zig de plante 
firaks in takken verdeelt , die wyd uitgebreid ftaan. 
Naam. In t Latyn Halicacabus baccifer; in ’t Mas 
leits en Baleits Anty; op Fava Ranti. 
Plaats. Het is in Amboina weinig te vinden, en meeft 
omtrent de woningen der Balyers, 
Gebruik. De Amboine/en bebber®er weinig kenniffe 
van. De Balyers gebruiken "t veel tot moeskruid , en lie~ 
ver als Blitum, te weten de bladeren onder andere Sajor 
gemengt — m 
In Hort. Malab. part. 8. fig. 28. wert een diergelyk 
ewas befchreeven, onder den naam van Uliria; in ’t 
Portugees Fruita balfa China ; in ’t Duits Timpen; 
bier mede beeft ook eenige overeenkom[l Tsjeria nari nam 
pulli in ejusd. Hort. Malab. part. 9. fig. 86. be/cbreeven, 
dog Nelen tsjindi in ejusd. Hort. part. 10. fig. 73. be- 
Jcbreéven , komt met ons Anty beter overeen, gelyk bet 
ook van den Commentator Solanum bacciferum gee 
noemi wert, 
AANMERKING. 
Deze plant is een zoort van Solanum, aan de gemeene zeer ges 
lyk, waarom ze ook met die overeenkomt, die de Solanum 
met een jarige gladde fteel, en langwerpige hoekige blade- 
ren genaamt wert in de A. Cliff. pag. 60. alwaar het overi- 
ge ziet, en is de Indifche Solanum aan de gemeene gelyk, 
met witte kleine bloemen, van Plukn, Almag. pag. 349. 
CAPUT QUADRAGESIMUM SEXTUM. * 
Palmifilix. Pacu utan befaar. 
devenire incipimus in Amboinenfi filva; & mon- 
„tes adfcendere, ubi primo nobis obeurrit magna 
Filicum cohors, intotdiftin&afpecies, ut confidam, 
quamvis infulam peculiarem poffe oftendere formam. 
Non itaque animus eft omnes peculiariter defcribere, 
fed tantummodo eas , que ad meam pervenere noti- 
tiam , ad quas puto omnes reliquas referri poffe. 
Sexdecim itaque didici nofcere fpecies , quarum quas- 
dam in uno comprehendam capite, breviter eas de- 
fcripturus, geen plurime pauci funt ufus. He fexde- 
cim fpecies fequenti denominantur modo. 
Jo pagos & campos perambulavimus , & fenfim 
I. Palmifilix hoc in Capite defcripta. 2. Osmunda, 
feu Filix aquatica. 3. Filix efculenta. 4. Filix agreftis. 
. $. Lonchitis reda. 6. Loncbitis volubilis. 7. Dryop- 
teris arborea. 8. Dryopteris filveftris. 9. Dryopteris 
campeftris. * 10. Adiantbum volubile triplex. 11. Ca- 
pillus 
SES EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK. .- 
De Palmbooms-V aare. 
X 7 Y zvn nu de Negoryen en bet naafte veld gepas- 
feert , en beginnen nu eerft regt int Amboins 
bofch te komen, en de bergen tebeklimmen. Daar 
komt ons ten eerfte voor een gebeele troep van Vaaren , in 
zoo veelderlei geflagten verdeelt , dat ik vertrouw , dat ieder 
Eiland een byzondere gedaante kan vertonen. Het is dier- 
balven myn voornemen niet , dezelve allegaar te befchry- 
ven, maar alleenlyk zoodanige als tot myne kenniffe zyn 
gekomen , waar onder ik betrouw alle de andere gemakke- 
lyk konnen getrokken werden. Ik beb "er feftien zoortem 
leeren kennen, van dewelke ik zommige in een boofdftak zal. 
begrypen , kort daar over lopende, om dat de meefte vam 
klein gebruik zyn. De festien zoorten zyn benaamt als volgt: 
I, Palmifilix , of Vareboom in dit Hoofdftuk befchree- 
ven. 2. Osmunda ofte filix aquatica. 3. Filix esculenta. 
4. Filix agreftis. 5. Lonchitis recta. 6. Lonchitis vo- 
lubilis. 7. Dryopteris arborea. 8. Dryopteris fylves- 
tris. 9. Dryopteris campeftris. ro. Adianthum von- 
, ile 
