X. Boek. XLVIL Hoofd?. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
Caules obfcure fufci funt, glabri, & inferius ad me- 
diam partem nudi, atque dein obduéti funt tenuibus, 
ae profunde incifis foliolis fere usque ad medium, 
ac preterea foliola-ipfa ferrata funt, fuperne rugofa, 
inferne glabra. Ejus Cyma & tenera folia edulia funt 
inftar Sajor Pacu , fed non tam mollia. Baleyenfes 
eam’ vocant Pacu patis, h. €. Avium Filix , quum he 
in ea nidulentur. Siccis ejus foliis inplentur pulvina- 
ria uti cum Goflypio fit. 
Tabula Vigefima feptima 
Palmifilicem exhibet ob altitudinem per medium fe&am cum 
- ejus Cyma A. & foliis explanatis B. 
OBSERVAT. 10, 
Hujus Filicis arborefcentis varie occurrunt fpecies apud Plu- 
mier in tractatu de Filicibus Americanis , atque cum hac 
noftra proxime quoad foliaturam convenit Filix ramofa , 
pinnulis roftratis Lab. 35. exhibita, & Filix arborea ramofa, 
caudice non divifo, pinnulis anguítis, raris, integris Sloan. 
Cat. pl. Fam. pag. 22. & Ray tom. 3. pag. 92. 
65 
De Deelen zyn donker-bruin , glad, en van onderen 
tot de belft toe bloot , zy zyn bekleed met dunne dierge- 
Jnede blaadjes , omtrent tot de beift toe, endaar en boven de 
blaadjes zelfs nog gezaugt, aan de bovenfie xyde gefronft y 
van onderen efen. Lyn witfpruitzel en jonge bladeren 
zyn eetbaar gelyk Sajor pacu , dog terre zoo mals niet. 
De Balyers noemen "t Pacu patis, dat is Mogel-varen y 
dewyl de vogels daar in neftelen. Met zyn droge bla- 
deren vult men de flaapkuffens als mes katıven, 
De feven en Twintigfte Plaat » 
Vertoont de Vaare- boom, om de hoogte door midden gefne- 
den, met deszelfs fcboote ofte /pruit A. en de bladen uitgee- 
fpreid B. 
AANMERKING. 
Van deze buomagtige Vaare komen verfcheide zooften voot 
by Plumier in het tractaat over de Americaanfche Vaaren , 
en met het onze voor zoo veel de bladeren aangaat het 
naafte, de takkige Vaare, met gebekte blaadjes in de 35. 
Plaat verbeelt, en de takkige boom Vaare, met een Dronk, 
die niet verdeelt is, en finalle, rare, en heele blaadjes van 
Slaan. Cat. pl. fam. pag. 32. en Ray tom. 3. pag. 92. 
CAPUT QUADRAGESIMUM SEPTIMUM. 
Filix aquatica, five Osmunda. Paca ayer, 
ritur, fed a noftrate maxime diverfa, atque poft 
priorem maxima eft omniunf fubfequentium Fi- 
Deum fpecierum, ex unica enim radice multos cras- 
fos & fubrotundos emittit caules , a feptem ad duo- 
decim & quatuordecim pedes excrefcentes, fuperius 
pollicem ac binos digitos craffos, nudos, & herbaceos, 
inferius ad ortum inítar humeri craffos, ac fenfim de- 
crefcentes ad infantis brachium, quique ruffo obducti 
funt mufco , facile abradendo , funtque porro extenfi, 
e quibus transverfaliter excrefcunt quatuor & quinque 
laterales rami, alternati , non vere extenfi , fed parum 
furfum conniventes , ulnam vel binos tresve pedes 
longi, atque ex his alii iterum laterales ramuli fimi- 
lis forme, fed palmam vel fpithamam modo longi. 
(EK aquatica feu Osmunda in India quoque repe- 
Una parte duodecim plerumque inveniuntur foliola, 
flaccida, tenera, glabra, & nigricantia , quinque, fex, . 
& otto peces longa, ultrá digitum lata, illis vul- 
garis Filicis fere fimilia, fed pru: ore magis pa- 
rallele funt, & fuperius in longum excurrunt apicem, 
& ad oras fubtiliter ac vix ferrata, magisque adunata 
funt reliquis Filicum foliolis, faporis aquei non in- 
grati, nec filveftris, fed fere oleracei. 
Primarii rami ad internam partem plani funt, ad- 
inferiorem fubrotundi, ac difleéti paucum exftillant 
lentum mucum, atque in interiore parte pauca exhi- 
bent alba puncta in circulo pofita, vel cum exteriore 
decurfu parallela. Pinnz foliof ad oras alate funt, 
atque foliola ipfa fuperius nervum medium gerunt 
protuberantem, inferius non, ac porro fubtilibus ve- 
nulis pertexta funt. 
Radix eft mira congeries fupra terram eminens , ma- 
gnitudine capitis, multis obfita nodis feu mammulis, 
quarum quzvis formata eft ex binis auriculis fibi ad- 
pofitis, & ad oras dentatis inftar crifte Gallinz , fub- 
ftantie oleracez, coloris terrei feu ravi. Inter has 
aures caules excrefcunt , inferius mollibus obfiti pilis, 
fed inferiores, que jam caules demiferunt , dehilcunt. . 
inferius autem multas rotundas & craffas emittunt 
fibrillas in terram , inftar funium tenfas, coloris ravi, 
faporis aquei, fed parum amaricantis & adftringentis. 
“Superior radicis pars trahsfeéta herbacea quoque eft, 
ac fimilia exhibet puncta, feu maculas in orbem fere 
pofitas. 
Caules adulti ex auriculis iftis , uti di&um fuit, ex- 
cidunt, quz ad latera dein deprimuntur, ac fuperius 
alie denuo progerminant, unde hec congeries fenfim 
Capitis bovini magnitudinem obtinet. 
Tom. VI. Ejus 
SEVEN EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Water-vaare, 
ili aquatica of Osmunda beeft ook gen geflagt in 
Indien, van onze Waderlandfe nog al merkelyk ver. 
Schillende, na de voorgaande is zy de grootjie onder 
alle volgende Varen geflagten , want ze gewint veele 
dikke en rondagtige fteclen uit eene wortel , dewelken van 
zeven tot twaalf en veertien voeten hoog opfchieten y bo- 
ven een duim en twee vingeren dik, kaal, en kruid» 
agtig , beneden by den oorfprong zoo dik als een ftbouder y 
en allenskens toefmallende tot in de dikte van een kinder. 
arm , met een ros mos bekleed , "t welk men ligt afvry- | 
ven kan, voorts wyt uit malkander ge/preidt, daar aan 
flaan over dwars vier of vyf xydetakken , verawiffelt te- 
gens malkander ‚niet regt uttge/preid, maar wat zamen of 
opwaarts luikende , en elk tot twee en drie voeten lang s 
aan de zelve weder andere zydetakken in gelyke pojluur 5° 
dog maar een band of een fpan lang. 
| Aan eene zyde fbaan omtrent twaalf blaadjes flap , teer , 
glad , en zwart-groen , «yf, fes, en agt duimen lang, 
ruim een vinger breed , de gemeene Ware fchier gelyk s 
dog bare kanten loopen meer paraleel, van vooren met een 
lange fpitze , en aan de kanten fyn of niet gefcbaart , 
en jlaan ook digter by malkander dan aan de andere Fa- 
ren, van {maak wateragtig , niet onaangenaam , nog wild, 
maar febter moes-kruidagtig. 
De boofdtakken zyn aan de binnenjie zyde plat , aan 
de onder/le rondagtig , doorgefneeden gevenze een weinig 
taaien Jlym uit , en vertoonen. van binnen eenige witte 
Puntjes in een ronde kring ftaande , of met den buitenften 
omloop paraleel. De bladdragende fteelen bebben aan de 
zyden eenige vellekens als vlerken. De blaadjes bebben 
de middelzenuwe boven uit[leeken , en van onderen niet y 
en zyn voorts met fyne adertjes doorweven, 
De wortel is een zeldzamen klomp, boven de aarde uite 
fleckende y inde grootte vaneen kop, bezet met veele groot» 
te knobbelen of mammen, waar van ieder gemaakt is van 
twee ooren tegens malkander ftaande, en aan: de kanten 
getant als een banekam , van fubjtantie kruidagtig , en 
aadrverwig of wolfs-geel. Tuffen deeze ooren komen de 
fieelen uit, die beneden met weeke bairen bezet zyn, maar 
de onderfte, daar de fleelem als uitgevallen zyn, gapen 
van malkander. Van onderen fchieten ze veele ronde en 
dikke vafelingen in de aarde , die gefpannen ftaan als 
touwen, ook wolfs-geel, van fmaak uit den wateragtige 
wat bitter en adfiringerend. De boven[le wortel door» 
gefneeden bevint men ook gants kruidagtig , en diergelyke 
plekken of puntjes fchier in 't ronde [taande. 
De fieelen bun volkomen ouderdom verkreegen bebbende 
vallen, als gezegt, uit die ooren, dezelve werden dan 
ter zyden gedrukt, en boven op groeien al «weder andere, 
waar door dezen klomp met ter tyd zoo groot werd als 
een offe-kop. ` ; 
prt I . m5 
