X. Boek. LI. Hoofaft. 
Tabula Trigefima prima 
Loncbitidem exhibet volubilem, feu tertiam fpeciem. 
OBSERVA TEO. 
Rubra Lonchitis Rumphii videtur effe Lonchitis major, pinnis 
longis, anguítisque Sloan. Hifl. Fam. Tom. J. Tab. 34. 
Alba Lonchitis convenit cum illa, que eft Lonebitis minor , 
pinnis latioribus , leviter denticulatis, fuperiore latere au- 
riculatis Sloan. Hifl. fam. Tom. I. Tab. 33. fig. 1. 
Volubilis Loncbitis, proxime convenit cum ea, que eft Filix 
fcandens, in pinnas tantum divifa, oblongas, latasque, non 
crenatas. Sloan. Hifl. Fam. Tom. I. Tab. 38. 
CAPUT QUINQUAGESIMUM PRIMUM. 
Dryopterts triplex. Ayle. 
ryopteris tres obfervavi fpecies , que feptimam , 
D OCtavam , & noram conftituunt Filicem , omnes 
autem in hoc continentur Capite. 
Primo. Dryopteris arborea longa nudaque prorepit 
radice juxta truncos & craffos arborum ramos inftar 
Polypodii, pro quo etiam haberetur, fed folia decla- 
rant, Dryopteris effe fpeciem. Ex hacradice hic & 
illic fimplices adfurgunt caules, glabri , nigri , folidi , 
& fulcati , pedem vel fesquipedem alti, ad tertiam 
partem nudi, ac cetera ipforum pars laterales emit- 
tit ramos, dire&te fibi obpofitos, & ex iis aliquando 
alii iterum laterales ramuli transverfales. 
Hifce infident foliola craffiufcula & firma, inftar 
ale expanfa. Hzc foliola binos articulos longa funt, 
inferius lata, ac fenfim anguftata , intenfe virentia, 
‘glabra, & fplendentia, eleganter dentata , feu ferrata 
ad oras, ipforumque lacinie pofteriores profundius 
incife funt, immo aliquando peculiare foliolum ex- 
crefcit, ita ut tum cum Petrofelini foliis comparari 
offent, majora enim foliola in varias lacinias diftinéta 
unt, totumque folium elegantem pie confpe- 
ctum. Vetufta folia fubtus ruffa funt, & arenofis pun- 
“@ulisrepleta, fed potiffimum in iis, que in filveftri- 
“bus crefcunt arboribus, que enim in Sagu crefcit, 
elegantiffima & glaberrima eft, abruptaque in gilvum 
degenerant colorem. ` - ; E 
adix cum vero Polypodio proxime convenit, nuda 
enim inftar vermis per arborum corticem prorepit, 
ac fubtus fefe ipfi infigit per breves mufcofas & ruffas 
fibrillas, fed facile abitrahi poteft. Longa quoque eft, 
fed nullas vel paucas emittit laterales ramificationes, 
minimum circiter digitum craffas, externe nudas , fed 
parum rugofas, ac cinereo & gilvo colore mixtas, 
nigricantibus punétulis notatas , aliquando eciam pilo- 
fas & rugofas. S 
Quum diffecatur hzc radix , bine femi lunulz in 
ea confpiciuntur , intus pallide virens, ficca, brevi- 
bus & nigris venulis pertexta, ipfius fapor fatuus eft, 
proxime ad illum Polypodii adcedens, ni modo ni- 
mis aufterá effet. In Sagu melior eft quam in aliis fil- 
"veftribus arboribus , ac viliffima in putridis crefcit 
lignis, quum hzc in teétisnudafunt, qualia magna co- 
«pia habui in caftello Hila in Hitoea in alto pavimento , 
cujus tectum ex afferibus conftru&um erat. Miraru 
autem dignum eft, unde originem fuam duxerit in loco, 
uia pluviis continuo abluebatur, quumque herba fit 
femine deftituta, que enim in vivis crefcit arboribus, 
originem habet, uti Mufci, & Filicum genera, que 
ex iis vivunt & oriuntur. 
Secundo. Dryopteris filveftris in binas dividi poffet 
fpecies, quarum una in folo, altera in arboribus crè- 
cit , forma autem haud multum differunt, fed utreque 
quam maxime a precedente. Dryopteris terreftris bi- 
nos & binos cum dimidio pedes alta eft, ex nigro 
fufcos & glabros erigens caules, ad medium nudos, 
reliqua pars amplum & triangulare format folium , ex 
multis lateralibus pinnis compofitum , atque hee iterum 
in alias transverfales diftinguuntur pinnas, que omnes 
fimul innumera fuftinent foliola, eleganter expanfa. 
Tom. FI. vh reu oliola 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 73 
De een en Dertigfte Plaat 
Wyf aan de flingerende Loncbitis ofte de derde zoort. 
AANMERKING. 
De roode Loncbitis van Rumphius, fchynt te zyn de grooté 
Loncbitis met lange en fmalle bladen, van Sloan. Hift, Fam. 
Tom. I. Tab. 34. 
De witte Lonchitis komt overeen met die geene, welke is dé 
kleinder Loncbitis, met breeder bladen, een weinig getant, 
en aan de bovenzyde met oortjes, van Sloan. Hifl. Fam. 
Tom. I. Tab. 33. fiz. 1. 
De flingerende Loncbitis komt het naaft overeen met die geere, 
welke is de klimmende Filix, verdeelt alleen in langwer- 
pige, breede, en niet getande blader, van Sloan. Hifl. Fam. 
Tom. I. Tab. 38. 
EEN EN VYFTIGSTE HOOFDSTUK. 
Driederhande Dryopteris. 
an Dryopteris beb ik drie zoorten geobferveert , tits 
V makende de zevende , agtfle, en negende onder de 
Vuaren, alle drie in dit Hoofdfluk begreepen. 
I. Dryopteris arborea kruipt met een lange bloote 
wortel langs de ftammen, en dikke takken van bomen ger 
lyk een Polypodium , waar voor men "t ook aanzien zoti- 
de, maar de bladeren getuigen , dat bet een Dryopteris 
zy. Uit deze wortel fchieten bier en daar enkele fteelen 
op, glad, zwart, flyf, en gevorent , een voet of ander- 
balve lang, wel een derde blood, en de reft bewaffen met 
zydetakken, fchier regt tegens malkander , en aan de zel- 
ve zomtyds weer andere zydetakken over dwers, 
Hier aan flaan dikagtige ftyve blaadjes , regt uitge- 
breid als een vleugel. Deze blaadjes zyn twee leden lang, 
agter breed , en allenskens fpits toelopende , boog zee- 
groen, glad, en blinkende, aardig gefchaart , of gezaagt 
aan de kanten , waar van de agter fte boeken dieper gefnee- 
den zyn, en zomtyds een byzonder blaadje makende , zoo dat 
men ze met de bladeren van Pieterfelie vergelyken zoude , 
want de grootfte blaadjes zyn in verfcbeide /nibbelen ver- 
deelt, gevende bet gebeele blad een fraai aanzien. De 
oude bladeren werden van onderen ros , en met zandige 
puntjes vervult , dog meeft aan "t qee op de wilde bo- 
men waft, want bet geene menaan de Sageboomen vindt, 
is bet fraaifte en glàd[le van aanzien , en de afgebroken 
‘befterven vaal-bruin. 
- De wortel komt met bet regte Polypodium naaft over 
een, want ze kruipt blood aan de ftborze der bomen , als 
een worm , en begt zig van onderen daar in, met korte 
mosagtig en roffe vazelingen , dog is ligt af te trekken. Zy 
is wel lang , maar beeft geene of weinige zydetakken , 
zou dik als een pink, of minder , van buiten kaal , egter 
wat ruiger, uit den grauwen , en fpaans-groen gemengt, 
en met zwartagtige puntjes bezet, zomtyds ook bairig en 
ruig. 
ls men ze doorfnydt , ziet men twee balve maantjes 
daar in, van binnen bleek-groen , droog, met korte en 
zwarte adertjes gemengt , baren fmaak i$ laf , bet Poly= 
podium naaftkomende , indien by niet te wrang was. Aan 
de Sagoebomen is ze beter, dan aan andere wilde bomen , 
en de alderfleg fte groeid op verrotte bouten , die aan bet 
dakwerk bloot- ftaan , diergelyken ik in menigten gebad 
beb , in bet flot Hila op Hitoe op een booge galderye , 
welkers dak van planken gemaakt was, 2ynde te verwon- 
deren , waar van daan bet zyn oorfprong mag genòmen beb- 
ben, opeen plaats, die gedurig van den regen bejpoelt werd, 
en een kruid dat zonder eenig zaad is, Want "t geene aan 
levende bomen voort komt , beeft zyn reden gelyk als 
Molfen en Vaare geflagten, die daar dan groeien. 
Il. Dryopteris fylveftris, zoude men in twee Sorten 
verdeelen konnen, eene die op de grond, en de andere, die 
op de bomen waft , dog zy verfcbillen aún gedaante niet 
veel , maar alle beide merkelyk van bet voofgaunde. De 
Dryopteris terreftris werd twee en derdebalve voeten 
boog , met zwarte gladde bruine fleelen , die wel de belft 
bloot flaan , de reft maakt een breed drieboekig blad, ge 
maakt van veele zydetakken , en dezelve weder in andere 
dawersfteeltjes verdeelt , al te zamen met ontelbare blaad- 
jes —— , en cierlyk uitgebreid, D 
N è 
