74 
Foliola hzc multo minora funt quam in priore , in 
plura minora diftincta , profunde incifa inftar foliorum 
Apii, fed laciniz feparatz anguítiores , breviores, & 
craffiores funt, fupra ex nigro virentes, infra areno- 
æ, in vetuftis nempe. E. 
T vd E: prorepit , ruffis obducta pilis, 
fed dire&e fub frutice congeriem vel fafciculum gerit 
plurimarum mufcofarum fibrillarum. Amat creicere in 
altis montibus fub arboribus juxta vias , ubi folum 
eft rubrum & argillofum , fed non copiofe obcurrit. 
Species hujus arborea radice repente arbori adheret, 
ex hac in quibusdam locis fimplices adfurgunt caules, 
úlnam .circiter-craffi, in fimiles pinnas diftincti , fed 
barum foliola latiora funt, vero Adiantbo fimiliora , 
ex nigro virentia & fplendentia, nec fubtus ita are- 
nofa. Be oe 
Radix eft ut prime fpecici, fed intus plurimis ni- 
gris venis repleta, faporis aufteri & maxime filves- 
tris, elegantiffima crefcit in arboribus Kinar & Cana- 
ris dictis. Abrupta & ficcata folia obfcure fufcum 
contrahuat colorem, fed femel quandam inveni fpe- 
ciem, nefcio qua in arbore , cujus abrupta & in libro de- 
pofita folia-nigerrima & fplendentia erant inftar Serici. 
Huc quoque pertinet Dryopteris petrea , que ele- 
gans & compta eft herba, glabris , nigris, & rotundis 
adfurgens cauliculis ex radice repente. «His pinnz ad- 
ftant alternate , atque in iis fimiliter foliola , vero 
Adiantho feu Capillo veneris adco fimilia, ut pro eo 
haberetur, uti & ab incolis mihi pro eadem demon- 
ftrata fuit herba, pro qua tamen haberi nequit, que- 
dam etiam varietas obfervari Mog hzc enim foliola 
magnitudine & rotunditate illis Capilli veneris fimilia 
funt, fed craffiora , profundius diffe&ta , & obfcure 
virentia, ac fubtus fere punétulis iftis deftituta. 
Radix dire&e fub ipfa plantula eft congeries intri- 
cata, ex fimplicibus ruffisque fibrillis compofita, ac 
fubtus prope caules aliquid mufcofum feu pilofum 
gerens , ed porro verruculis quafi fupra rupes pro- 
repens , quibus fefe figit fimilibus fibrillis. Cyma ejus 
eft ingens caulis , fupra rotundum formans circinnum , 
uti in cundis Filicibus. Sapor filveftris eft, & fcopu- 
lofus. Innudis, preruptis, & convexis crefcit rupibus, 
circa vel non procul a litore. ^. 
"Tertio. Dryopteris campefiris ex nigro fufcos quo- 
que adtollit cauliculos fpithamam vel pedem altos, 
quorum quivis peculiare format folium, uti & pre- 
cedens, in fubtiles pinnas directe fibi obpofitas diftinc- 
tum, atque in iis multa foliola, minora, magisque in- 
cifa cunctis prioribus, quodvis vero anterius rotun- 
dulum eft, ita ut pro Ruta minore haberetur, primo 
virentia & glabra, dein ex nigro virentia, lurida, & 
ad externam partem arenofa. Ejus cyma parvus quo- 
que circinnus eft. : 
Radix eft fibrofa congeries, fuperius quoque mu- 
fcofa, in nudis crefcit ficcisque collibus, fub grami- 
ne humili, vulgatiffima circa Caftellum Victoriam. 
Nomen. Prima fpecies vocatur Dryopteris arborea, 
nomen Malaienfe huc usque ignotum eft , excepto 
uod quibusdam vocatur Pacu alus h. e. Filix tenuis; 
Lesbo nic in Hitoea Aile& Ayile; in Leytimora Ma- 
kakiri & Maakakiri. Secunda fpecies dicitur Dryopte- 
ris terreftris, & filvéftris, idem gerit nomen, fi Tana 
feu terra addatur. Dryopteris petrea peculiariter voca- 
tur Mica mican utan, h. e. Apium filveftre a foliorum 
fimilitudine, quod vero nomen meliore jure compe- 
tit fubfequenti Capillo veneris, Tertia fpecies dicitur 
Dryopteris campeftris, ac peculiariter Malaice Pacu 
alus, & Pacu kitsjil. i 
_ Locus, Prima fpecies nullibi crefcit nifi in arbori- 
bus & vetuftis tectis , as elegantifiima, uti.dictum 
eft, in Sagubus, & in Mangio cafeolari. Secunda in 
Kinariis & aliis, quz truncum gerunt brevem & mu- 
fcofum, ubi & quadam ipfius varietates obfervantur 
juxta arborum varietatem. Terreftris fpecies nullibi 
nifi in altis crefcit filvis, ubi folum eft folidum, gla- 
brum , & rubrum. Tertia crefcit in nudis ac fterilibus 
collibus , in hortis aliquando etiam provenit , ubi 
terra filveftris faxis-addita eft, fed hujus foliola in- 
SE funt, nec tam eleganter extenfa quam in cam- 
eftri. e 
y Ufus harum herbarum nullus huc usque innotuit, 
erroneum enim puto, Chirurgos quosdam radicem pri- 
mz fpeciei adhibere velle pro Polypodio, quum nimis 
auftera fit. 
Qui- 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber X. Caput LI. 
De blaadjes zyn veel kleinder dan aan "t voorgaande, 
in veele mindere verdeelt , endiep gefneeden , of gefnibbelt 
als de bladeren van Apium, dog de fnibbelen in '1 byzon- 
der zjn fmalder , korter, en dikker, boven zwart-groen, 
van onderen zandig, te weten aan de oude, 
De wortel is dwerskruipende , en met roffe bairen be- 
kleed , maar regt onder den firuik beeft ze een bos van 
veele mosagtige vazelingen. Het waft geern in de hooge 
boffen, onder de bomen , langs de wegen, daar een rood 
kleiagtig aardryk is, dog men vindt bet niet veel. 
De boom-zoorte bier van bangt met een kruipende 
avortel aan de boom vaft , waar uit bier en daar enkelt 
fteelen opfchieten, omtrent een elle lang , in diergelyke 
wieken verdeelt , dog deze blaadjes zyn wat breeder, en 
% regte Adianthum gelyker , zwart-groen , en blinkende, 
wan onderen zoo zandig niet. 
De wortel is als aam de eerfte zoorte, dog binnen met meer ` 
zwarte aairen vervult, wrang , en zeer wild van fmaak, ` 
bet fchoonfle waft op de Kinar en Kanary-bomen. De 
afgebroke en gedroogde bladeren befterven donker-bruin, 
maar ik beb eens een xoorte gevonden , niet weetende op wat 
voor een boom , wiens afgebroken en in °t boek gedroog- 
de bladeren pik-zwart, en blinkende wierden als Satyn. 
Hier toe beboort ook de Dryopterispetrea, een fchoon 
en cierlykkruid, met gladde , zwarte , en ronde fleeltjes ope 
Jcbietende , uit een kruipende wortel, Daar aan fiaan 
de zydetakjes verwiffelt tegens malkander, en aan de zel- 
we de blaadjes, bet regte Adianthum of Capillus veneris 
zoo na komende, dat men °t daar voor zoude aanzien s ge- 
lyk bet my ook van de Inlanders voor eenderlei kruid getoont 
wierd , waar voor men *t egter niet moet bouden , ook ` 
kan men. nog alle onderfcheid daar aan zien, want deze 
blaadjes zyn wel aan grootte en rondte, de Capillus ve- 
neris gelyk , maar dikker , dieper ge/needen, en donker- 
groen, van onderen fcbier zonder puntjes. 
De wortel regt onder °t plantje is een verwerde klomp, 
van enkel ro[fe vazelingen gemaakt , en boven op by de 
fieelen iets bairig of fyne mos, voorts met lange wormen 
over de klippen kruipende , en zig daar aan begtende met 
Ger paige’ vazelingen , zyn eerfbe fcbeute is eem groene 
Steel, boven met een ronde krul gelyk aan alle Varen. De 
Jmaak is wild, en na de klippen trekkende. Het waft op 
bloote fale, en overhangende klippen , omtrent of niet verre 
van firand. ` 
IIl. Dryopteris campeftris /chiet ook met zwart-brui- 
ne [leeltjes op , een [pan of eem voet boog , ieder een by- 
zonder blad makende , gelyk ook de woorige , in fubtiele 
takjes verdeelt , regt tegens malkander [laande , en daar 
aan veele blaadjes, kleinder , en meer gefneeden dan alle 
devoorige, dog ieder in't byzonderis van vooren rondagtig, 
zoodat ment voor een kleine Ruite zoude aanzien , eerft gras- 
groen, en glad , -daar na zwart-groen , doods-verwig , 
en aan de buitenzyde zandig. Haare eer fle [cbeute is ook - 
een kleine krul. 
De wortel is een vazelige knop boven, mede mosagtig , 
bet waft op kale An beuvelen , onder ’tlagegras, zeer 
gemeen omtrent bet Cafleel Vittoria, 
Naam. De eerfte zoorte beet Dryopteris arborea, den 
Maleitfen naam is my nog onbekent , bebalven dat bet 
zommige Pacu alus noemen , dat is fyne Vaare. In "t Am- 
boins op Hitoe Aile, en Ayile ; op Leytimor Makakiri , 
en Maakakiri. De taveede zoorte Dees terreftris , 
& filveftris , beeft den zelven naam, als men Tana of 
Aarde daar by zet. De Dryopteris petrea werd in °t 
byzonder Mica mican utan, dat is wild Apium genaamt, 
van de gelykeni[Je der bladeren , welken naam met beter 
reden toekomt bet volgende Capillus veneris. De der- 
de zoorte beet Dryopteris campeftris ; in "7 byzonder op 
’t Maleits Pacu alus, en Pacu kitsjil. 
Plaats. De eer [le zoorte waft nergens dan aan bomen , 
en oude daken , de fcboon[le , als gezegt , aan de Sagu- 
bomen , en op ’t Mangium clans De tweede 
op de Kinarbomen , en andere , die een korte , breede, 
en mosagtige ftam bebben , daar ze nog al eenig veran- 
deringen maken na de verfcheidentheid der bomen. De 
aard-zoorte vind. men nieuwers dan in’t booge woudt , daar 
een vafte, gladde , en rode aarde is. De derde waft op 
kale dorre beuvelen , zy komt zomtyts ook in de tuinen 0 y, 
daar men bos-aarde by fleenen gelegt beeft, maar deze bla- ` 
deren fiaan verwert, en zoo mooi niet uitgebreidt als aan 
"t geene in "t veld wa À S 
Gebruik. Van alle deze kruiden is nog geen gebruik be- 
kent, want ik bou bet voor een abuis , dat zommige van 
onze Meefters de wortel van de eerfte zoorte voor Poly- 
podium willen gebruiken, daar bet al te wrang u 
aar 
