X. Boek. LII. Hoofdft. 
uidam etiam fuerunt, qui hanc pro Saxifragia 
Anglorum habebant , ac radices in decoétis adhibe- 
bant, que contra Nephritidem preparabant, fed 
quantum novi fine fucceflu. Hitoénfes vulnerariam 
effe putant herbam , recentia enim mafticata folia 
vulneribus inponunt recentibus & levibus. "Tertia 
fpecie quidam utuntur pro vero Adiantho nigro, totam- 
que aque incoquunt herbam , quam frigefcere finunt, 
qua caput lavant, ut capilli excrefcant cum fucceflu 
quodam. , 
* Tabula Trigefima fecunda 
Ad Figuram primam Dryopterim exhibet arboream. 
Figura fecunda Adiantbum exhibet volubile minus, ac quidem 
tertie fpeciei ramus eft inferior , quum Fig. 3. fit ramus fise 
perior, cumque hoc Adiantha convenit Filix fcandens, per- 
pulchra, Brafiliana Breynii Centur. pag. 96. & Tsjeria Valli- 
panna H. Malab, part. 12. Lab. 34. 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 75 
Daar waren ook eenige, die bet woor een Saxifravia 
Anglorum bielden, en de «wortelen onder de dranken na- 
men, die ze tegens °t graveel toe bereiden, dog zoo veel ik 
weet zonder Jucces. De Hitoejen willen een wondkruid 
daar uit maken, leggende de gekanwde bladeren, op vers 
Jebe en ligte wonder. De derde zoorte gebruiken zommige 
voor "t opregte Adianthum nigrum, en kooken "t gebeele 
kruid in water, "t welk ze kuut laten werden, en bet 
hoofd daar mede waflen , om bet baair te doen groeien y 
t welk nog al eenige fucces beeft. 
De twee en Dertig fte Plaat 
Wyft aan in de ecrfte Figuur het Boom Dryopteris. 
De tweede Figuur vertoont het kleine flingerend Adientbum, 
en wel den tak van de onderfte bladeren, daar de derde Fi- 
guur is cen takje van de vooríte bladeren, en met dit 
Adiantbum komt overeen de klimmende zeer fchoone Bra- 
filiaanfche Vaare van Breyn. Centur. pag. 96. en de Tsjeria 
Valli panna van de H. Malab. 12. deel, Tab. 34. 
CAPUT QUINQUAGESIMUM SECUNDUM. 
Adianthum volubile, Capey. 
bigit inter Adianthum & Hemionitidem, ab utris- 
que tamen differens, ita ut pro peculiari eam 
habeam planta, cujus folus fapor teftatur ad Filicum 
genera pertinere, atque decimam ipforum conftituit 
fpeciem. "Vulgo dividitur in majus & minus. Atque 
quodvis iterum fübdividitur in fuas varietates, fed ad 
P eculiaris herba in hifce obcurrit infulis, que am- 
meliorem cognitionem tres ejus conftitui primarias 
fpecies fequenti modo. 
Primo. Adiantbum volubile polypoides , prima fpecies 
eft, major cognominata, que caules gerit rotundos, 
longos, & volubiles, qui inftar fili proximis fefe cir- 
cumvolvunt fruticulis , in nullos laterales ramos di- 
ftincti, fed in amplis interftitiis locantur pinnz folio- 
fe, bine ac bine dire&e fibi obpofite, quevis autem 
folium gerit, in quinque longas lacinias diftinétum , 
ita ut quzvis lacinia peculiare formet folium, funt- 
que inflar quinque digitorum extenfz. 
uodvis folium fex , immo novem pollices longum 
eft, ac bifidum, inferior pars digitum longa eft, ac 
transverfalem lata, vulgaris Filicis forme , &tinftar 
Lonchitidis firmum , glabrum , ac fubtilibus trans- 
verfalibus venulis pertextum , 'orisque aequalibus. 
Superior & longior pars angufta eft cauda, oras ge- 
rens circinnatas & dentatas inftar fimbrie , feu inftar 
barbz pifcis Polypi. eec , 
Cunéta folia in medio firmum gerunt nervum, 
cunétique quinque inferius propre majorem concur- 
runt caulem, unde folium tenfum eft, fed ipforum 
caudz flaccidz fünt. Sapor fatuus eft, ac parum Fili- ' 
cinus. Caules feu funis nudus eft, rotundus, penne 
«craffitiem habens , adeoque lentus, ut neutiquam dif- 
"fringi poffit, fed vi & magno labore abrumpi. Radix 
fibrofa eft, non ingens , fed firmiter terre infixa. 
Nomen: Latine Adiantbum velubile polypoides; Ma- 
laice & Amboinice Capey gorita, in Loehoea Rabey 
& Ribey , uti & fübfequens fpecies. 
Secundo. Adiantbum voiubile medium, fimilis quo- 
que eft rotundus & longus funis, pennam craflus, 
& infragilis , cui ad unius alteriusve fpithame fpatium 
bini infident foliofi caules, quorum quivis folium 
reine diffe&um , & in quinque lacinias di- 
in&um, quarum tres peculiarem formant colledtio- 
nem, ac bine alie breviores funt, octo & novem 
pollices longe, ultra unum late, glabre, equales, 
& firmo medio nervo extenfe , denfis & parallelis 
coftulis pertexte , a prioribus diverfe , quum non 
iftas longas gerunt in laciniis caudas. In hujus funis 
fuperiore parte tres modo quatuorve lacinie excre- ' 
fcunt , & in fummo bing tantum in uno confpiciuntur 
folio, quz fefe tempore in alias diftinguunt lacinias. 
Radix eft uti prioris. Huc pertinet altera fpecies a 
precedente haud multum differens , excepto quod 
folia in feptem & octo lacinias fint diftin&a , ac fub- 
tus eleganter picta nigricantibus lineolis, acfi fcripta 
'effent. een 
Nomen. 
e. A 
TWEE EN VYFTIGSTE HOOFDSTUK. 
Het flingerend Adıanthum. 
aar is nog een zeltzaam gewas in deze Eilanden, *t 
welk twyfelt tuffen Adianthum en Hemionitis, 
dog van beide 200 verfcbillende , dat ik ’ı voor een _ 
byzonder gewas boude , en waar van alleen de fmaak ge- 
tuigt , dat bet onder de Ware geflagten beboort , uitniaken- 
de de tiende zoorte van dezelve. In 't gemeen verdeelt men 
tin grootte en kleine. Zynde ieder weder onderdeelt in 
zyne veranderingen, dog om beter verftants willen beb ik 
tin drie boofdzoorten verdeelt , „zoo als volgt. 
J. Adianthum volubile polypoides, is de eerfle zoor- 
te de groote bygenaamt , dewelke beeft ronde, lange, en 
Jlingerende fteelen , die zig als een touw om de naafte 
ruigten legten , en in geene zydetakken verdeelen, maar 
aan wyde tuffenplaatzen flaan de bladdragende feeen d 
twee en twee regt tegens malkander , ieder dragende een . 
blad, in vyf lange fnibbelen verdeelt, zoodanig dat gier 
fmibbel een byzonder blad maakt, die als vyf vingeren uite 
gebreid [laan 
leder blad is fes en megen duimen lang, in ttwveén ge- 
deelt , de agterfte belft is een vinger lang, en cen dwers- 
vinger breed, van gemeene Vare fatzoen, als Lonchitis, 
Jtyf, glad, met fubsiele dwersaartjes, en evene kanten, 
de voorfte en lang fle belft is een fmalle fleert , met pe» 
krulde en gekertelde kanten als franjen , of als de baarden 
van den vis Polypus. ` 
Alle bladeren bebber in de midden een flyve zenuwe, 
alle vyf agter by den boofdfteel zamen ftootende , en bet 
blad gefpannen boudende , maar de (laarten bangen flap. 
De fmaak is laf , en weinig na Varen trekkende. ` De 
fteelen of bet touw is kaal, rond, in de dikte van een 
fchaft, en zoo taai, dat men bet geenzints doorbreken kan, 
maar wel met kragt en groot gewelt afrukken. De wortel 
is vezelig, niet root > maar vaft in de aarde houdende. 
Naam. In ’t Latyn Adianthum volubile polypoides; 
in ’t Maleits en Amboins Capey gorita ; op Loeboe Ra- 
bey en Ribey; gelyk ook de volgende zoort. ` 
ir Adianthum volubile Medium , is cok een dierge- 
lyke ront, en lang touw, een fcbaft dik, en onverbreke- 
lyk , daar aan wel een {pan of twee «an malkanderen , 
twee bladdragende fleelen ftaan, yder dragende een blad 
diep gefneeden, en in vyf lappen verdeelt , waar van de 
drie een byzondere vergaderinge maken, en de twee an- 
dere kortere , ook agt en negen duimen lang , ruim een 
breed, even, glad, met baar fiyve middelzenuwe uitge- 
reit ftaande , met digte parallelle ribbekens doorrege, van 
de voorgaande verfcbillen ze bier in, dat ze de lange 
fleerten aan baar fnibbelen niet en bebben, Aan het voor- 
De van dit touw ziet men maar drie of vier fnibbelen, 
en aan °t allervoorfte ziet men maar twee dan een blad, 
die zig met ter tyd in andere verdelen. 
De wortel is gelyk aan "t voorige. Hier toe behoort nog 
een zoorte, van de voorgaande niet veel verfchillende y bea 
balven dat de bladeren in zeven of agt fnibbelen verdeelt 
zyn, en van onderen aardig gefchildert , met zwartaguige ` 
linien, als of ze befcbreeven waren. 
Ka : Naam. 
