80 HERBARII AMBOINENSIS 
Incola hec quoque folid pendent in locis fupra 
mii , ubi dormiunt, nobis quafi perfuadentes , hoc 
eri ludi cauffa , fed revera id fit ex fuperftitione, ut 
pueros nempe liberent a preftigiis & terroribus, quum 
nempe fint folia plantz , quz radicibus fuis animal 
quoddam feu fpeétrum quafi refert. Porci quoque 
ejus radices projeétas edunt, fed non avide. 
In Medicina quendam etiam habet ufum , a Poly- 
podio noftrate diverfum , licet quoque refrigeret & 
exficcet , fuccus nempe recentium radicum oculis in- 
ftillatus, contritaque radix ipfis adplicata, inflammatos 
& lippofos curat oculos, qui fiepe ita lancinantur, 
acfi arena in iis effet projecta. Recentes ejus radices 
cum Pinanga alba & Siriboa mafticatz , fuccusque de- 
glutitus contra alvi tormenta diuturna laudatur, alii 
autem iftum fumunt fuccum cum rafura albi Agallochi 
& Sandali rubri. Radix aque incoéta cum cortice 
arboris Gajang propinatur in Gonorrbea virulenta tam 
virorum quam feminarum , quam Malaienfes Maloe- 
mis vocant, fed inveterata & maligna ipfis dicitur 
Pangraffan. 
Pulticula radicis facies inlinitur ad lenticulas alias- 
que maculas tollendas. Incola recentes quoque con- 
terunt radices in aqua, qua teneros lavant pueros, 
quum Sawan cafe laborent, h. e. quum inquieti funt , & 
Jachrymantur fine cauffa. Aliud porro Sawan bidji eft 
in pueris, quum cutis parvis granulis rugofa fit, uti 
adulti petechiis obnoxii funt. Illud pellunt radice 
hac contrita cum Deringo & Bangle, cum Curcuma 
autem mafticata anthracibus inponitur ad eas matu- 
randas. Macaflarenfes quidam tenera coquunt folia 
fecunde forme ad olus. 
Secundo. Polypodium Indicum minus feu glabrum , 
radicem quoque gerit repentem , fed non ultra mini- 
mum digitum craffam, in prima ztate vagis pilis ob- 
dudtam, fed vetufta maxime nuda eft, nigris punctu- 
lis notata, &rugofa, interne ex viridi albicans, mul- 
tisque nigris pilis & venulis pertexta , faporis dulcis 
& aufteri, filveftris magis nature priore, magisque 
ad Filicinum: adcedens faporem, fubtus multis intri- 
catis venis obducta , quibus fefe figit arborum corti- 
cibus & rupibus. 
Non gerit ifta filiformia folia inftar prioris , fed 
fimplices emittit caules ulnam circiter altos, non pe- 
nitus erectos, fed incurvos & laterales quafi, ad ter- 
tiam quoque partem nudi funt, reliquaque in lacinias 
diftinéta uti in majore, fed fimplices adtollit caules, 
plerumque anguftiores, alternatos , nec ultra tres qua- 
tuorve ad utrumque latus. ; 
Apex longus eft, & parum alatus, quales & plerum- 
que funt laciniz laterales, & in medio latiffimz inftar 
cuspidis hafte , ac porro firme, glabr&, fimilibus- 
que nervis & venis uti majus. i 
Vetufta folia in inferiore parte ruffa$ generant ver- 
rucas, utrimque in ordine locatas, multo copiofiores ` 
quam in majore fpecie, quz ex tenui conftant arena, 
uz facile abradi poteft , fuperiore parte puftulas quas- 
mn formant, quibus folium variolofum effe videtur. 
Tenera folia lacinias gerunt inequales, & inordi- 
natas, ita ut quedam profunde, quidam vix lacinia- 
te fint, in filveftribus arboribus radix binos pollices 
lataeft, in EE terminans apicem, digitum crafla 
ac caules foliofi , binos ac binos cum dimidio pe- 
des alti , in feptem & o@to lacinias diftinéti , qua- 
rum quzdam fpithamam longe funt. In radice breves 
quoque obfervantur protuberantiz , pedes referentes. 
Nomen. Latine Polypodium Indicum minus & glabrum; 
Amboinice Aile, quod nomen commune eft cum 
Dryopteri, cum qua radix optime convenit. Baleyen- 
fibus Paku duke, h. e. Filix Salamandre ob rationem 
infra dandam. Javanice Simbar betu, vel folummodo 
Symbar. 
Locus. In vetuftis crefcit arboribus , ut & in vetuftis 
putridis tectis , ac rupibus vix terra obductis, que 
vero in terra crefcit, molliora gerit folia, plures & 
latiores lacinias. 
Ufus ejus in Amboina vix notus eft, Maccaffaren- 
fes vero & Baleyenfes eo plurimum utuntur contra 
morfus venenatos noxii animalculi ipfis Duke vel Doc- 
ke diéti, (quod Gecko vel Salamandrz fpecies eft) 
& frequens eft in iftis regionibus, multumque nocet 
hominibus. : 
Noftra- 
Liber X. Caput LV, 
De Inlanders bangen deze bladeren ook boven de kleine 
kinderen , daar xe leggen flapen , ons wys makende om 
daar mede te fpelen , maar in der daad doen zy "t uit ee- 
nig bygeloof , te weten om de kinderen te beuryden voor 
Spoken en verfchrikkingen , om dat bet kwantswys genomen 
is van een plante, die met baare wortelen eenig gedierte 
of Jpook vertuont. De Verkens eeten ook de voorgeworpe 
wortelen , dog niet zeer graag. 
In de medicynen beeft bet ook eenig gebruik , van t 
Vaderlandfche Polypodium verfchillende , hoewel ze mede - 
verkoelende en opdrogende is , den fap van de verfche wor- 
telen in de oogen gedropen , en de gevreeve wortel daar 
over gebonden , geneeft verbitte en lepige oogen , daar 
Jleekten by is , als of men zand daar in badde. De ver. 
Jche wortelen met witte Pinang en Siriboa gerauwr , en 
den fap ingedronken , werd gepreezen tegens de langduri- 
ge buikloop , maar andere nemen den zelven fap in met 
Jckraapzel van wit Agalochum, en rood Sandelhout, De 
wortel in water gekookt met de [cbor[fe des booms Gajang, 
werd gedronken in Gonorrhea virulenta , zoo aan man- 
nen als vrouwen, 't welk de Malyers Maloemis noemen, 
maar bet verouderde , en kwaadaardige biet Pangraffan. 
Met een papje van de wortel beftrykt men bet aangen 
zigte , om de fproeten en andere vlekken te verdryven, 
De Inlanders vryven ook de verfche wortelen in water, 
en waffen daar mede de jonge kinderen , als ze bet Sawan 
cuflu bebben , dat is onruftig zyn , en builen zonder ken- 
melyke oorzake. Daar is nog een ander Sawan bidji aan 
de kinderen , als de buid met kleine korrelemruig werd, 
gelyk de oude lieden bet roodbond krygen. Dit verdry- 
venze met deze wortel gevreeven met Derigno en Bangle, 
maar met Curcuma gekauwt , werd ze op de bloedvinnen 
gebonden, om die te rafen, Zommige Maccaffaren kooken 
de jonge bladeren van de tweede fatzoen , ook tot moeskruid, 
I. Polypodium Indicum minus of glabrum , bet 
kleine of kale „ beeft ook een kruipende wortel , dog niet 
boven een pink dik, in de jonkbeid buiten met ydele bairen 
` bekleed , maar bet oude werd meeft kaal, met zwarte 
puntjes bezet , en ruig , binnen uit den groenen , witag- 
tig, en met veele zwarte bairtjes , en sdectjes doorregen y 
zoet en wrang van fmaak , wilder dan bet voorige, en 
meer naVaaren trekkende , van onderen met veele gekruide 
vezelingen bebangen , waar mede bet zig vaft- maakt om 
de fcborze der bomen, en klippen. 
Het beeft die eerfte zeilformige bladeren niet gelyk bes 
voorige , maar fcbiet met enkele fteelen op, omtrent een 
elle hoog , die niet regt over eind ftaan , maar krom en 
ter zyden uit. Een derde van onderen zyn ze ook bloot , en 
derejt in fnibbelen verdeeld , gelyk aan ’t groote , maar fchiet 
met enkele fleelen op, dog doorgaans /malder , verwiffelt 
tegens malkander , en niet boven drie of vier aan ieder zyde, 
De woorfte /pitze is lang, en wat gevlamt , gelyk ook 
zommige eege > en daar en boven in de midden 
bet breedfte, gelyk bet yzer van een pieket , voorts ftyf s 
glad, met diergelyke zenuwen , en aderen als bet groote. 
- De oude gewinnen.aan de onderfte xyde roffe doppen, 
of vratten , te weerzyden in rygen flaande, veel meer — 
dan aan ’t groote , van fyn zand gemaakt , die men ligt 
afwryven kan, aan de bovenzyde maken ze eenige puisjes s 
waar door bet blad pokdalig fcbynt. 
De jonge bladeren hebben de fnibbelen ongelyk, en onge- 
Jebikt, zoo dat zommige diep, zommige weinig gefneeden 
zyn. Aan de woutbomen werd de wortel een vinger dik, 
de bladdragende fteelen twee en derdebalve voeten boog , in 
zeven en agt fnibbelen verdeelt, waar van zommige een [pan 
lang zyn,twee duimen breed , ineen lange fpitze eindigende. 
Aan de wortel ziet men ook korte uitwallingen als poten. 
Naam. In ’t Latyn Polypodium Indicum minus, n 
glabrum ; in. "t Amboins Aile , een naam gemeen met 
de Dryopteris, waar na de wortel zeer wel gelykt. By 
de Balyers Paku duke, dat is Salamander Vaaren , om 
reden als beneden , in "t Javaans Simbar betul , of 
flegts Symbar. 
Plaats. Het waft op oude bomen , en boute verrotte 
daken , en ook op de klippen , daar weinig aarde op 15s 
dog "t geene op de aarde groeit , beeft weekere bladeren; 
meer en breder fnibbelen. 
Gebruik. Zyn gebruik is in Amboina weinig bekent , 
dog de Maccazaren en Balyers. gebruiken bet veel tegen Ve- 
mynige beten van bet fchadelyke gedierte , by ben Duke 
en Docke genaamt, Duke of Gecko, "t welk is eenSa- 
lamander, waar van die landen vol zyn , ende menfchen 
veel fcbade doen. He 
