54 
CAPUT QUINQUAGESIMUM SEPTIMUM. 
Scolopendria. Daun rambu. 
à ecima quinta Filicum fpecies conftituit quas- 
D dam. herbas , que adfines funt Scolopendrie feu 
Asplenio , diverfe forme, fed fub binas com- 
prehendo fpecies, majorem nempe & minorem. . 
Primo. Scolopendria major , bina ternave Sr folia 
fibi junéta, una ex radice dependentia, fub forma 
longi lienis , feu lintei longi viridis, tres, quatuor, vel 
quinque pedes longa , ultra pollicem lata, glabra, 
Craffiufcula, fed flaccida, oris zqualibus fine nervo 
medio, fed per folii internam partem multa excur- 
runt longa fila. Plurima horum pars indivifa eft, & 
zqualem habet latitudinem ad extremum, quadam 
‚in bina triave alia folia di(tin&a funt inftar angufta- 
rum laciniarum, quzdam dimidium , quedam pedem 
longafunt, & etiam majora. Folium ipfum pedunculo 
caret, fed prope ortum craffiusculum eft, circiter 
ad pedis diftantiam a radice , aliquando magis fur- 
fum , aliquando deorfum magis peculiaris provenit 
fruétus inftar Siribom, fed magis viridis & tenuior, 
nunc digitum , nunc pedem longus, transverfaliter 
ftriatus, & granulofus, nunc fimplex, nunc geminus , 
atque in ejus medio fulcus decurrit. : 
enera folia non ultra js longa, & digitum 
lata, craffa funt, folida, & femperviva. Vetuita in 
poftica parte -ruffa arena afperfa funt. Licet vero 
videantur flaccida, lentatamen funt & fibrofa, fi fran- 
x vel mafticentur, faporis dulcis inftar Opbio- 
lo/h. ki y 
e Radix vilis eft, ex paucis conftans craffis fibris, 
quarum quedam juxta arborum cortices decurrunt, 
ac non procul ab eo loco novum formant foliorum 
fafciculum , abrupta folia in cubiculo fufpenfa diu 
virent inftar lintel. 
Secundo. Scolopendria minor, feu teforum, tenuem 
gerit ac repentem radicem, que inftar chordularum 
tenuium juxta arborum cortices EN , fefeque 
ubique craffis & brevibus figit fibrillis. Folia ejus fim- 
plicia locantur , firmo quoque infidentia petiolo , 
ui etiam inferius per cotum decurrit folium, quod 
dimidina vel integrum pedem longum eft, vix pol- 
licem latum „multo ch & firmius quam in prio- 
re, ac venis deftitutum, pallide virens nec fplendens, 
exteriore parte ruffis punctulisin binis ordinibus locatis 
notatum, quod tamen non in cunctis obfervatur , te- 
nera enim glabra funt, uti & que in filvis crefcunt , 
neque dependent hzc folia uti in priore, fed vel eri- 
guntur, vel transverfaliter ex arboribus adfurgunt. 
Folia ac radices ingratum habent faporem , & aufte- 
rum, fed variant natura arborum , quibusincrefcunt, - 
in domefticis frugiferis arboribus non ultra palmam 
longa funt, ac cultri formam habent, nec tam fibro- 
fa quam priora. : 3 i , 
Nomen. Prima, dicitur Scolopendria major. Malaice 
Daun rambu, h. e. folium capillaceum. Secunda vo- 
catur Minor feu TeGorum. Amboinice in Leytimora 
Rumut ; Javanice Simbar , inftar prioris. x 
Locus. Prima crefcit in filve(tribus arboribus in fil- 
va, prefertim in Sagueris. “Altera in cunctis craffis, 
fed plerumque domefticis feu. frupiferis arboribus, 
prefertim in Mangiis & Limonis, item in vetuftis 
tectis & puttidis lignis. Inveni in caftello Hila in tè- 
tto pavimenti ,' quad ex orbibusconftru&um erat, qui 
er pluvias & tempus perierant, miram barum her- 
arum congeriem , Dryopterim nempe , Polypodia, & 
hanc Scolopendriam , ac preterea quarumvis binas 
varietates, que tam luxurioíé & Tete per totum pro- 
repebant tectum, ach ibi plantatz effent, cunctarum 
Vero radices & folia ingratiora & aufteriora erant iis, 
quz in vivis crefcunt arboribus. 
Cun&tatum arborum nullas novi, quz adeo onufte 
fant, preter Saguerum & Kinaram, cunctis parafyti- 
cis herbis, quales funt Loncbitis , Dryopteris , Polg- 
podium, Scolependria , Appendix , Angrecum , Equife- 
tum , Herba fupplex & Mufeus , ita ut ipfarum trun- 
cus dignofci nequeat , praefertim in talibus Sagueris, 
e quibus fuccus ac liquor potabilis exhauftus eft, 
quz fuz dein committuntur nature. 
Si- 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber X, Caput LVII. 
SEVEN EN VYFTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Scolspendrta. 
den , die uit de maag {chap van Scolopendria , 
of Asplenium , zynvan veelderlei gedaante , dog ik 
"wette onder tweederlei, namentlyk groot en kleine. 
. Scolopendria major beeft twee en drie hladeren 
by malkanderen , uit eene wortel afbangende , ingedaante 
van een lange milt , of een lang groen lint , drie en 
vier en vyf voeten lang , ruim een duim breed, glad , 
dikagtig , dog flap, met evene kanten , zonder middelze- 
nuwe, dog binnen door °t blad loopen veele lange draden. 
De meefte. zyn ongedeelt , en loopen met eenparie breedte 
tot de fpitzen toe, zommige zyn in twee , of drie andere: 
bladeren verdeelt, als fmalle lappen, zommige een halve, 
zommige een gantfche voet lang, en meer. Het blad heeft 
mede geen fteel, maar is flegts by den oorfprong dikagtig , 
omtrent een voet van de wortel af , zomtyds ook wat la- 
ger, en de fpitze nader, komt midden uit bet blad een by. 
zonder gewas als een Siriboa , dog boger-groen , en dun» 
der, zomtyds een vinger , zomtyds een voet lang , over 
dwers gejtreept, en kartelig , zomtyds enkel , zomtyds twee 
tegens malkander gegroeit , blyvende in de midden langs 
beene een voore. 
De jonge bladeren niet boven een band lang , en een 
vinger breed, zyn dik , gelyvig als Sempervivum. De 
oude zyn aan baar agterzyde met ros zand beftrooit, al. 
Jcbynen ze flap , zoo bevindt menze egter taai , en dradig 
in *t breken , en kauwen , van finaak zoet als Ophio- 
gloffon. 
De wortel is geringe , van weinig dikke vaxelingen 
gemaakt, waar van zommige langs de fcborze der bomen; 
voortlopen , en niet verre van daar een nieuwe vergade= 
ringe van bladeren maken , de afgebroke bladeren in een 
kamer gebangen, blyven lange groen, als groen lint. 
IL. Scolopendria minor, of TeCtorum beeft een dun- 
ne kruipende wortel, die als dunne chordulen aan de fcbor- 
ze der bomen kruipt , en zig over al met dikke korte ve- 
zels vaft maakt. De bladeren flaanenkeld, op een ftyven, 
zwarten fteel, die ook van onderen door ^t gebeele blad 
loopt , bet zelve is een balve , of een gebeele voet lang, 
Jcbaars een duim breed, veel dikker , en fiyver, dan bet 
voorige , ook zonder aderen , bleek-groen , en zonder glants, 
aan dé buitenzyde met roffe puntjes , meefi in twee ryen 
bezet , dog niet alle , want de jonge zyn glad, als mede 
bet geene in "t bos waft, niet hangende gelyk bet voorige , 
maar over eind, of dwers aan den boom ftaande. , 
D E vyftiende zoorte van Vaaren maken eenige krui- . 
Bladeren en wortelen zyn: onlieffelyk , en wrang van 
Jmaak; dog veranderen wat ma de bomen, daar. ze op 
. waffen.. Aan de tamme vrugtbomen zyn ze niet: boven 
een band lang , en gefatfoeneert als een mes j> ook 200 dra- 
dig niet als de voorige. ^ : ! ii 
Jaam. Het eerfte beet Scolopendria major; in ’t 
Maleits Daun rambu ; dat is bairig blad. Het tweede 
Minor of TeCtorum; in’t Amboins op Leytimor Rumut; 
in ’t Favaans Simbar; gelyk bet voorige. 
Plaats. Het eerfte waft aan de wilde boomen in "t bos, ` 
inzonderbeid aan de Sagueers-bomen. ` Het andere waft 
aan alderbande dikke, dog meeft tamme, of vrugtbomen, 
inzonderbeid Mangas en Lemoen-bomen. ` Item op oude 
daken , en verrot boutwerk. Ik heb ’t in fot Hila op een 
dak van een galdery, "t welk van borden, of fcendulen 
gemaakt was, die door den regen en tyd vergaan waren, 
een wonderlyk mengelmoes van deze kruiden gevonden, 
te weten van Dryopteris, Polypodium, en deze Scolopen- 
dria , en daar en boven van teder wel twee veranderin- 
gen, zoo weeldrig, en groen , over.’t geheele dak kruis 
pende , als of ze daar op geplant waren, maar alle baare 
«wortelen , en bladeren waren onlieffelyker , en wranger s 
dan "t geen op levendig bomen wajt. : 
Onder alle bomen ken ik geene , bebalven den Sagueer 
en Kinarboom , die zoo beladen en bebangen zjn, met 
vreemde gewafjen, van Lonchitis, Dryopteris, Poly- 
podium, Scolopendria, Appendix , Angrek , Equi- 
fetum , Herba Supplex, en Mofch , zoo dat men den ftam 
niet kekennen kan, voornamentlyk aan zoodanig Sagueers- 
boomen , die uit getieffert zyn, en men verwilderen laat. 
En 
