X. Boek. LVIII. Hoofdf. 
Sique Tiffadores non in tempore eas depurent ab 
hifce parafytis , adeo emaciant he matrem , ut tan- 
dem pereat. a: s 
Ujus. Prime feu longe fpeciei nullum alium novi 
ufum, nifi quod folia in aqua conterant, feu minu- 
tim fciffa cum rafa Calappi medulla commifceant, & 
caput lavent, ut capilli longi excrefcant. Altera vero 
inutilis eft, & noxia in frugiferis arboribus. 
In Cerama circa Caybobbo vocatur hc herba Ay- 
bua naroe, h. e. folium longi crinis, ubi muliercule 
hanc non folum adhibent ad caput lavandum, utlon- 
um excrefcat me fed etiam foliis tanquam 
os conneétunt. 
inteo viridi capil 
OBSERVATIO. 
Scolopendria hec Rumpbii, vera Opbiogloffi , rariffimaque fpecies 
eft, ex arboribus dependens, uti ejus fruétificatio declarat, 
quam apud nullum alium inveni auctorem , queque exhibe- 
tur Lab. 37. Fig. 3. 
CAPUT QUINQUAGESIMUM OCTAVUM. 
Fix calamaria, Cae. 
ecima fexta & ultima Filicum fpecies eft exo- 
D tica penitus, & in Europa ignote forme, quin 
: haberi poffet Trichomanis fpecies. Frutex eft 
non ercétus vel volubilis, fed qui multis ramis fupra 
alios fefe extendit fruticulos. Radix transverfalis ind 
terram nuda jacet in varias ramificationes diftinéta, 
fibrillas emittens obfcure ruffas & circinnatas , que 
terre firmiter inherent, acfi cum illa confute effent, 
atque tali modo ad orchiz fpatium decurrunt multis 
finibus, hic & illic re&os adtollentes ftipites. 
. . Caules hi erecti firmi penitus funt, pennam circiter 
crafi , quatuor & quinque pedes longi, antequam 
fefe dividant, primo virides, dein fufci, ac tandem 
nigricantes, ac fplendentes inftar Corallii nigri. Prima 
divifio in tres ramos eft, quorum medius craffiffimus, 
fed junior & molliffimus eft. Bini laterales tenuiores 
ac duriores funt, atque ad pedis fpatium fefe iterum 
dividunt in binos, & hiiterum in E forma bifur- 
cata, 
. Ad cujusvis colle&ionis ortum bina locantur folia 
retroflexa , novem & decem pollices longa, binos 
lata, ab initio in plura foliola diftin&a aréte fibi ad- 
cumbentia, inftar Tamarindi foliorum, fed anguftiora 
funt, ac fuperius acutiora, binaternave pofteriora pa- 
ria ad oras parum dentata fünt, fed fubfequentia in- 
tegra funt, fuperne flavefcentia, fenfim virentia, in- 
ferne glauca, cunéta firmiter expanfa, nec facile 
flaccefcentia , in furce medio caput adtollitur, ex 
multis laciniis feu mufcofis foliolis compofitum , quod 
fefe aperiens germen profert circinnatum inftar ver- 
mis, juxta naturam -omnium Filicum , hoc autem 
fefe extendens in novum excrefcit caulem, qui me- 
dium feu primarium profert ftipitem , unde & femper 
brevior eft lateralibus ramis, ac terminatur femper 
in molles furcas , fuperius circinnatas inftar clavicu- 
larum Vitis. 4 
_.Extremitates vero lateralium ramorum aliam obti- 
nent formam , unum nempe brachium extrema fur- 
cx quatuor gerit folia in oblongam locata crucem, 
quorum bina inferiora multo breviora funt, quatuor 
nempe & quinque pollices longa. Alterum brachium 
fefe diffipat in binas claviculas, vel fimilia quatuor 
gerit folia. Dictum caput ir medio furcz locatum ali- 
quando multa profert ex flavo rubentia, & pallide 
virentia foliola, que flores effe videntur, nulli autem 
flores vel fructus in hac obfervantur planta. 
uam ampliffime fefe ramis fuis extendit, obtegit- 
que hifce fruticulos tam denfe, ut vix confpici pos- 
fint, per longos iftos ramos undique fefe difpergens, 
ita ut vix ipforum ortus detegi poflit. Pinnz foliofz 
facile abrümpuntur inftar vitri, apices quosdam obtu- 
fos relinquentes, unde & multi putant ad ramorum 
divifionem fpinas proferre. Retti rami facile etiam 
abrumpuntur, fed pelliculis adherent, intus vero re- 
pleti funt medulla albicante, ficca, & duriufcula. 
; : Nomen. 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 8 
En zoo bem de Tiffadoors van deze ruigten nist by tyds 
zuiveren , 200 mergelen deze boerekinderen de moeder 
zoo uit, dat by eindelyk uitgaat. : 
Gebruik. Van de eerfle of lange zoorte weet ik geen 
ander gebruik, als dat ze de bladeren in water wryven ; 
of klein gefneeden, met gerafpte Callapuspit mengen, en 
bet boofd daar mede Sé > om lang hair te gewinnen, 
Maar de tweede is onnut , en een fcbadelyk onkruid aan 
de vrugtbomen. 
Op Ceram omtrent Caybobbo noemen ze dit kruid Ay: 
hua naroe, dat is lang bair-blad , al waar bet de vrou- 
wen niet alleen gebruiken om bet boofd daar mede te was: 
Jen, en lang bair te gewinnen , maar ook met de blade- 
ren als met een groen lint bet boofd-baair t’zamen binden. 
AANMERKING. 
Deze Scolopendria van Rumpbius, is een regte zoort van Opbige 
glofJum, die zeer fingulier is, van de bomen afhangende, 
gelyk zyne vrugtmaking zulksaanwyft, welke ik ook by geen 
ander Auteur gevonden heb , en die verbeeldt wert op de 
37. Plaat, Fig. 3. 
AGT EN VYFTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Schryf vaare. 
et festiende en laatfle geflagt van Paaren, is von 
een zeer vreemde , en in Europa onbekende fatzoen, 
of het moefte voor een zoorte van Triebomanes ges 
houden werden. Het beeft geen ftaande nog flingerende 
ftruik,, maar die zig met veele takken op de naafleruigtén 
uitbreidt. De wortel leid dwers boven de aarde bloot, in 
ver/cbeide takken werdeelt , met donker roffe , en gekrulde 
vazelingen, in de aarde vaft, als of ze daar aan genaait _ 
Waren, en dus lopen ze wel een vadem lang, met veele 
'bogten, bier en daar regte dem opfebietende, 
De overeind ftaande fteelen zm regt , Dy. omtrent 
een fchaft dik , wier en vyf voeten lang, eer ze ben vers 
deelen , eerfi groen , daar na bruin, ten laaften zwart- 
agtig y en blinkende, als zwart Calbabaar. De eerjte 
verdeclinge gefchiedt in drie takken , waar van de middelfte 
wel de dikfte, maar de jong fle , en weekfte is. De twee 
ter zyden zyn dunder, en barder, omtrent een voet voort- 
geloopen bebbende , verdeelen ze ben weder in twee, en de 
zelve alweder in twee anderen, in de gedaante van gaffels. 
By den oorfprong van ieder vergaderinge, flaan twee 
„bladeren agterwaarts gebogen , negen entien duimen lang, 
E 
"El 
twee breed , van baar begin af, in veele kleine v 
verdeelt , digt tegens malkander ftaande, gelyk de 
maryn<bladeren, dog fmalder , en vooren fpitzer , detwee 
of drie-agterfte paren zyn aan de kanten een weinig gekar- 
telt, maar de volgende zyn effen, boven geel-groen , met 
er tyd gras-groen , van onderen [paans-groen , alle flyf 
uitgebreid , en niet ligt flenfende , in de midden van de 
gaffel jtaat gen knop van veele fnibbelen , of mosagtige 
bladeren gemaakt’, dewelke zig openende brengt zyn uit- 
fpruitzel voort , in malkander gekrult als een worm, na 
de aart van alle Vaaren , deweike zig uitrekkende werd 
een nieuwen fleel, die den middelften of boofdfteel voort- 
zét 200 dat de zelve- altyd korter blyft dan de zydetakken , 
en by-eindigt altyd in weeke gaffels , die vooren gekromt 
ayn, gelyk de klauwieren aan den wyngaard. = 
Maar de eindens vande zydetakken bebben een ander fate 
zoen , te weten de eene arm van de uiterfle gaffel beeft 
vier bladeren , in een langwerpig kruis fiaande , waar 
van de twee agterfte veel korter zyn , te weten vier en 
duimen lang. Dén anderen arm verdeelt zig in twee 
klauwieren , of beeft mede diergelyke vier bladeren. De 
voorfcbreeve knop in de middel van de gaffel , beeft zom- 
tyds veele roodagtige pee , en ligt-groene blaadjes , 200 
dat men dien voor "t bleeizel zoude aanzien , maar daar 
komt anders geen vrugt nog bloeizel aan dit gewas voort. 
Het breidt zig zeer verre uit met zyne takken , en be- 
kleed. de lage ruigten, zoo dat men ze kwalyk ziet , met 200 
lange takken been en weer deen » dat menkwalyk zy- 
nen oorfpronk vinden kan. De bladdragende fteelen bree- 
ken kort af , als glas, nalatende eenige fpitze ftompen, 
daarom weele meenen, dat bet by de verdeeling der takken 
doorens beeft. De regte takken breeken ook wel kort 
af, maar blyven aan de vellekens bangen , binnen zjn ze 
gevult met een avitagtig , droog, en bartagtig med: 
L3 aam, 
