86 
Nomen. Latine Filix calamaria, & Filix repens , 
Tricbomanes Indicum quoque vocari poffet. Malai- 
ce, Maccaffarice, & Ternatice Calam ; Amboinice 
Cie, Kaa, & Hutta wonin, Malaienfesremotiores hanc 
vocant Bingcawan. 
Locus. In Occidentalibus Indie regionibus non re- 
peritur, fed copiofe in Amboinenfibus & Molucce 
infulis, prefertim in collibus ventotis & levibus filvis 
Caju poeti, ubi ingentem excitat flammam, fi ficcis 
diébus hz filve ardent five per ignem inje&tum, five 
quum: rami per ventum alliduntur & adteruntur , uti fæ- 
pe fit in Caju Poeti arboribus. 
Circa pagos & ad oras filvarum magnos obcupat lo- 
cos, tantasque cauffat intricationes , ut latebre fint 
feris & animalibus, ac vix hominibus perviz funt. 
Nil prodeft etiam , licet deflagretur hzc plantà , pri- 
mis enim pluviis magis luxuriofe regerminat, ita ut 
non fit exftirpanda , nifi fi radices & repentes rami, 
ubique inradicantes eradicentur , quod fine labore 
haud effici poteft. i 
Ufus ejus in Medicina ignotus eft, fed nigri caules 
fatis adulti, & quorum folia ficca funt, ab /Ethiopi- 
bus adhibentur loco calami , quibus fcribunt, quem 
in finem ob firmitatem optime conducunt , quum pen- 
nz anferine nimis debiles fint ipforum mahibus , 
fi Arabicas formant literas. Hi calami fcriptorii 
ceterum formantur ex firmis telis, que in Sagueris 
reperiuntur, &Pan/uri dicuntur. 
In Kae vetufta elegantes, nigri , ac fplendentes, fed 
tenues baculi inveniuntur, qui pro Corallio nigro ha- 
_berentur. .Ob viridem ac vegetam frondem in nu- 
ptiis quoque adhibetur, qua arcus feftales & poftes 
. obducuntur. : 
Tabula Trigefima octava 
` Beem exhibet calamariam, que proxime cum ea convenit, 
que Filix furcata, pinnulis longiufculis non dentatis a Piu- 
mier. de Filic. Americ. vocatur , & Tab; 28. exprimitur. 
HERBARILAMBOINENSIS 
Liber X. Caput LVI. 
Naam. Jn ’s Latyn Filix calamaria , en Filix repens, 
men mogt bet ook Trichomanes Indicum noemen. In’ 
Maleits, op Macca[fer , en Ternaten .Calam ; in’t Am- 
boins Cá , kia, en Hutta-wonin; de booge Malyers noe- 
men’t Bingcawan. 
Plaats. Men windt bet in de Wefterfche deelen van In- 
dien niet , maar overvloedig in de Amboinfe en Moluxe 
Eilanden , inzonderbeid op de lugtige beuvelen, en in de 
ligte bo[Jen van Caju Poeti, daar "t een geweldigen brand 
veroorzaakt , wanneer by drooge dagen dezelve boffen in 
den brand raken , of door ingeworpen vuur, of als eenige 
takken door een flerke wind tegens malkander gewreeven 
werden, gelyk dikwils met de Caju Poeti-bomen gebeurt. 
Omtrent de Negoryen , en aan de kanten van het bos 
beflaat bet groote plaatzen , en maakt zulke verwerringen, 
dat bet [chuilboeken voor ’t,veeen wild geeft , en men kwa- 
lyk daar door kan komen. ` Het belpt ook niet of men ^t al 
af brand , want met de eerfte regen fchiet bet te weelde- 
riger wederom op, zoo dat bet niet uit teroeienis, dan de 
«wortel, en kruipende takken , die over al inwortelen ,uit- 
trekken, "t welk zonder moeiten niet gefchieden kan. 
Gebruik. Daar van is geen gebruik bekent in de Me- 
dicynen , maar de zwarte fteelen, die te degen oud, en 
waar aan de bladeren verdroogt zyn , nemen de Mooren 
in plaats van ganfefcbaften , en maken bunne fcbryfpennen 
daar van, waar toe zy wegens hunne flyvigbeid zeer be- 
kwaam zyn, vermits de ganfeafchaften voor bunne banden 
wat te flap vallen, om Arabife letters te formeeren. Welke 
Jcbryfpennen men anders maakt van de flyve pylen, die 
men aan de Sagueersboomen vindt Panfuri genaamt, 
.. Aan de oude Käe vind men fchoone zwarte en blinken- 
de, dog dunne flokken , die men voor zwart Calbabaar 
zoude aanzien. Wegens zyn jeugdig loof werd bet ook 
gebruikt , op Bruiloften om de Feeftbogen , en ftylen daar — 
mede te bekleeden, : ; 
De agt en Dertig fte Plaat 
Vertoont de xp ee „welke het naaft overeenkomt met 
die geene, welke de geforkte Vaare, met langagtige niet 
getande pennetjes genaamt wert van Plumier over-de Ame- 
ricaanfche Vaaren, en op de 28. Plaat uitgedrukt wert. 
CAPUT QUINQUAGESIMUM NONUM. 
Mufcus fruticefcens. Rasta rua. 
quatuor diftinétis capitibus , prima eft fruticofä , 
f Je quatuor exoticas Mufci defcribemus fpecies in 
quæ dividitur in feminam & marem, 
Primo. Mufcus fruticefcens femina, prima & vulga- 
tiffima eft fpecies , prioris Caë & Mufti mixtam ge- 
rens formam, unde & magis pro herba quam Mufco 
haberetur. Ulnæ circiter altitudiñem ba fefeque 
extendit multis tenuibus & fragilibus ramulis, inregu- 
lariter locatis, & parum decumbentibus, quique cras- 
fitiem habent fili nautici ; vel chordularum tenuium, 
& quidam funt virides, alii fufci, cun€ti quam fragi- 
` liffimi, undique autem inveftiti funt foliolis pufillis, 
-inftar minimarum fquamularum , fed fuperius hec 
« acuminata funt & obfcure virentia. In inferioribus 
ramulis magis vaga funt, fed in fuperioribus tam 
denfa, ut totus ramulus unicum mentiatur folium an- 
guftum, in binos ordines extenfum. 
; Ramulorum vertex minora adhuc gerit foliola plu- 
mata quafi-; parumque circinnatus eft inftar Filicum 
` fürculorum , qui in fimplices degenerant lacinias. 
Radix raras, fed longas gerit fibrillas, atque fupra ter- 
‘ ram prorepit hic & illic ipfi per fibrillas inherens, fed 
` non tenax eft, ac fruticuli hi facile eradicari poflunt. 
` Secundo. Muscus fruticefcens mas altior excrefcit , 
binos tresve pedes altus, magisque notabilem format 
` fipitem , rotundum, ac filum craflum, cui plumbum 
adpendi folet, eftque cinereus, & fragilis inftar Eri- 
` cæ marine , plures ac magis regulares gerit ramos, 
- foliolis denfioribus inveftitos , qua longiora funt ac 
pallidius virentia. Ramulorum pars extrema fefe in 
quzdam dividit fegmenta feu lacinias, unicum vel bi- 
nos M longas , fubtiliffimis foliolis & capitulis 
onuftas, que hanc ornant plantam , inftar fafcicula- 
rum contextarum ex collare dependentium. Radix 
ejus ample difperfa eft , ac vilior quam in precedente. 
Nomen. 
¿die vry 7 
in de dikte van zeilgaarn, of dunne chordelen, zommige 
«groen, zommige wat bruinagtig , alle zeer breekzaam ,2y 
NEGEN EN VYFTIGSTE HOOFDSTUK. 
De firuikagtige Mofcb. ` 
j U zullen wy vier vreemde geflagten van Mos ver- 
N halen, in vier byzondere Hoofajtukken , bet cer fte 
is bet beefteragtige mos, verdeelt in wyfken , en 
manneken. 
I. Muscus fruticefcens foemina , is bet eerfle en gé- 
.meenfte van bet voorgaande Cae en Mos, een gemengde 
fatzoen dragende , wesbalven men-bet eer voor een kruid 
dan een mos zoude aanzien, Het waft omtrent een elle 
-boog , en breid zig met veele dunne en broffe takjes uit, 
wat onordentlyk flaan , en wat leggende zjn , 
zyn van onderen op bekleedt met zeer kleine blaadjes, als 
“de alderkleinfte fchubben, dog vooren toege/pitst „en zwart- 
groen. Aan de onderfte fteelen flaan ze iedel, maar aan 
de boven[le zoo digt aan malkander , dat bet gebeele rys- 
ken een [mal blad gelykt, in twee rygen uitgebreidt. 
Het uiterfte van de ryskens, beeft nog kleindere blaad- 
jes als vederkens , enis wat omgekrult , als de vaare Jcbeut- 
jes, die in-enkelde riempjes of fnibbelen veranderen. 
De wortel beeft weiniez dog lange vafelingen , en kruipt 
boven de an E Sea weder dead telende , dog 
ze bout niet vaft, en men kan de flruiken ligt uittrekken. 
II. Muscus fruticefcens mas , fchiet booger op , twee 
en drie voeten boog, gewint een kenlyker ftam, rond in 
de dikte van een lootlyn , graauwagtig, en bros gelyk 
een flag Zeeboompjes Etica marina genaamt , bet beeft 
-ook meer , en gefchikter takken daar aan de blaadjes digter 
Joan, langer , en ligter-groen. Het uiterfie der takjes 
verdeelt zig in eenige riempjes, een of twee duimen lang, 
met zeer fyne blaadjes of knopjes bezet , dewelke dit ge- 
was vercieren als bosjes van akeren , die men aan de bef- 
fen draagt. De wortel is wyd verfpreidt , en geringer 86 
lyk aan ’t voorige. 
Naam. 
