XI. Boek. V. Hoofd?. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 103 
Apex etiam ipforum bifidus eft, ac fuperior dimidia 
pars femper paulo longior eft, fupra hzc caulis cra- 
fcefcit, ventricofus ac ftriatus eft, digitum craífüs, & 
quatuor pollices longus, reliquum pennam craflum eft, 
non vere rotundum , & in articulos inaquales diftin- 
&um,atque in tres quatuorve ramulos laterales divifum. 
Flores peculiarem itidem habent formam, primo 
enim gerunt bina oblonga petala, fpadulis Chirurgo- 
rum fimilia, fuperius retroflexa, & parum circinnata, 
.minorem digitum longa, dein tria latiora petala in 
triangulo locata & extenfa confpiciuntur, primo pal- 
lida, feu ex viridi colore flava , uti flos Cananga ,. 
dein penitus lutea, ac parum ftriata, fine ullis cha- 
rateribus ,- fed ad unum latus aliquando purpureis 
lineis notata, in centro aliud confpicitur peralum, ad 
Jatus in quatuor angulos feu articulos diftinétum , ac 
complicatum inftar caliculi , albens cum purpureis 
lineis, eleganter variegatum , & ad cjus fuperiorem 
partem medium craflum erigitur piftillum cum germi- 
ne luteo. Matutino tempore , ac cum flos modo aper- 
tus eft, (atis gratum fundit odorem fere inftar Nar- 
cifforum , feu in ‘hifce terris inftar florum Tanjong, 
qui debilis quidem eft, fed tamen penetrantior , quam 
in aliis Angreci fpeciebus. 
In Baleya gratiorem fpirat odorem , unde & fabu- 
. lantur Dewa, qui ipforum Deus eft, & aliis Indicis 
gentilibus Dewata, Lewata, Rewata, & Rewa dici- 
tur, nócte hunc vifitare florem, ac pauxillo Mufci 
vel Zibetum oblinire, unde & fuum obtinuit nomen. 
Caulis florifer non redte excrefcit ex foliorum fafci- 
culis, fed fæpe inter ad ipforum latus, ach ipfis in- 
pofitus effet. 
Fru&us priorum more ex floris inferiore parte for- 
matur, brevior quam in prioribus fpeciebus, fesqui 
pollicem longus, unum craflus, trigonus, fed quod- 
vis latus aliud minus gerit dorfum, coloris viridis, 
intus repletus farina lutea villofa, ficcum diu fuperius 
fuftinens florem emarcidum. 
Nomen. Latine: Angracum ‚fextum mofcbatum y five 
odoratum ; Malaice & (meets Angrec.cafturi, quum 
mufcum fpirat. Apud Ternatenfes omnes fere fpecies 
idem obtinuere nomen cum praecedenti Saja boki & 
Saja ngawa ngawan. Hzc vero fpecies maxime con- 
venit cum Helleborine recentiorum, quum folia ad cau- 
lem gerat, que pufilla funt. 
Locus ejus naturalis eft in arboribus Waccat , feu 
Mangio cafeolari , & Limonis, quain Amboinenfium 
hortis filveftribus crefcunt. 
; Secundo. Angrecum feptimum cadem fere gerit folia, 
fed paulo majora, quinque & fex pollices longa, tres 
lata, viciflim & ar&e fupra fefe invicem pofita, tri- 
bus obfcuris nervis longitudinalibus ftriara., quorum 
medius fulcum format. Diente ad latus fafciculo- 
rum folioforum caulis erigiturflorifer, ulnam feu binos 
pedes longus, inferius quoque ventricofus, fuperius - 
vix pennam craffus, lignofus; rotundus , fufcis lineis 
firiatus, cui flores infident vagi, fed multi fupra fefe 
invicem longiufculis in petiolis. ER 
los volantem zmulatur crabronem , ex quinque 
conftans petalis, quorum fupremum antrorfum incur- 
vatum. elt, & dorfum reprefentat , bina alia alas 
zmulantur , ac bina alia lateralia breviora funt , ac 
medium tegunt, quod binas-gerit lamellas laterales , 
que medium complectuntur piftillum , exteriora pe- 
tala parum ftriata funt, inftar floris. Canange , exter- 
ne lutea „interne: crocea inftar floris. Tsjampaccz , 
` Caffis.vero oram gerit lingueformem extrorfum flex- 
am , ac purpureis: lineis ftriatam. Inferior floris pars 
In cornu terminatur inftar Delphinii, caput crabronis 
for mans; fere absque odore. mae 
, Pru&tus. tenuior-& longior eft precedenti, vix di- 
gitum craflus , ac fex coftis ftriatus, interne repletus 
“ordinaria lutea medulla. 3 
Os diu viget ,, donec. inferior. pars crafcefcit , 
tum fefe. claudunt exteriora petala, ac caffidem te- 
sunt, que jam rubet. Floret menfibus pluviofis. Sa- 
por foliorum eft acidulus, ac quodammodo falíus , den- 
tes hebctans, . eng: SEN 
„ Nomen. Latine Angraecum feptimum ; Malaice An- 
Srece tsjampacca. 
ocus, In. litore crefcit in diétis Mangiis, aliisque 
d'Ee 4 : > 3 
que in aqua falía proveniunt. 
Tabula 
De fpitze is in twee gekloven, en de voorfte helft altyd 
wat langer, boven dezen begint den fleel buikig , en gee 
Jircept-te werden, een vinger dik, en vier duigen lang , 
de reft is een fcbaft dik, Miet regt rond, en in ongelyke 
leden, boven in drie of vier zydetakken verdeelt. 
De bloemen hebben nu weder baar byzonder fatzoen , 
want voor eerft beeft ze twee lange [malle blaadjes, de 
Jpadulen der Chirurgyns gelyk , aan ’t bovenfte eind agter- 
waarts gebogen, en wat gekruld „een kleine vinger lang, 
daar na flaan drie breedere blaadjes in een drieangel uit- 
gebreid, cerft bleek of: groen-geel, gelyk de bloem Canan- 
ga , daar na regt geel , en ten weinig van onderen op 
gefireept „en zonder caraCleren , of zomtyds aan de eene 
zyde met purpere linien , in de midden ziet men een ander 
blaadje, ‘ter zyden in vier koeken of leden verdeelt, en 
t'zamen gebogen als een kelkje, wit-agtig-met purpere lin 
nien fchoon gefchildert , en aan deszelfs bovenzyde ftaat 
bet middelfte dikke pilaartje met een geel boofdeke. In 
de morgenfiond , en als de bloeme t open gaat, beeft 
ze eenen redelyken zoeten reuk , fcbier als Narciffen, of 
bier te land de bloemen Tanjong , wel flap , dog flerker 
dan aan andere Angreks-zoorten. 
Op Baly is ze nog lieflyker van reuk , «vesbalven ze fa- 
buleeren dat Dewa , "t welk bunnen God is , by andere 
Indife Heidenen Dewata , Lewata, Rewata, en Rewa 
genoemt , s’nagts deze bloeme bezoeke , en met een weinig 
Muscus of Civet befiryke , waar van. Ze baaren naam 
beeft. De bloemdragende fteel fchiet niet regt uit de ver- 
gadering der bladeren , maar dikwils KN? dezelve ter ` 
zyden uit, als of by daar in gefteeken was. 
De vrugt werd na de voorige manier uit den voet der 
bloem geformeerd , korter dan aan de voorgaande zoorte, 
anderhalve duimen lang, een dik, ‘driezydig , dog ieder 
zyde beeft nog een mindere rugge, gras-groen , binnen 
met een geel vlokkig meel , behoudende de drooge bloeme 
lange boven op. 
Naam. In ’t Latyn Angrecum fextum Mofchatum , 
Jive odoratum; in ’t*Maleits en Baleits Angrec cafturi ; 
om dat bet na Muscus ruikt. By de Ternatanen bebben 
ze meeft alle eenen naam met de voorgaande Saja boki, 
en Saja ngawa ngawan. Deze zoorte komt meeft met de 
Helleborine recentiorum over een, om dat ze baar bla- 
deren aan den fteel draagt, en klein zyn. 
Plaats. Zyn zitplaats is op debomen Waccat , of Man- 
gium cafeolare, en Lemoen-bomen, die in der Amboine- 
Jen bos-tuinen fiaan. ; 
11. Angrzcum feptimum heeft fcbier diergelyke blade- 
ren, of wat grooter, vyf en fes duimen lang, drie breed, 
met beurten digt boven malkanderen gefchikt , met drie 
donkere zenuwen , in de lengte gefireept , waar van de 
middel[le een geute maakt. Ordinaris ter zyden uit van 
deze vergadering , fpruit een bloemdragende fteel., een el- 
le ‘of twee voeren lang , beneden mede wat buikagtig , 
boven fchaars een fchaft dik, boutagtig, rond , met brui- 
ne linien gefprikkeld , daar aan de bloemen fiaan., wat 
ydel , dog veele boven malkander , op langagtige fleelen, 
De bloeme gelykt cen vliegende borfel , gemaakt van vyf 
blaadjes, waar van bet boven [le wat voorwaarts gekromt 
Daat, en den rugge verbeeld „ de twee andere willen de 
vleugels zjn „ twee andere ter zyden zyn korter, en be- 
dekken een middelblaadje., ^t avelk: twee lappen beeft aan 
de zyde, die het middeifle pilaartje befluiten , de buiten- 
De bladeren zyn wat gefireept gelyk de bloeme Kananga, 
buiten geel, binnen boog-geel , gelyk de bloeme Tsjame 
pacca, bet belmke beeft cen rand als een tonge, witwaarts 
gebogen ,. en met purpere linien gefireept. Het onderfte 
van de bloem eindigt in een boorn, gelyk Ridderfpooren , 
witmakende het hoofd van eeu borfel , febier zonder reuk. 
De vrugt is dunders en langwerpiger dan aan de voore 
gaande y fcbaars een vinger dik, en met fes ribben ge~ 
ftreept, binnen met bet gewoonlyke geele meel gevult. 
De bloem Hatt lang in haar vigeur y tot dat de voer be- 
gint dik te werden, dan fluiten baar de buitenfte blaad- 
jes, en verbergen bet belmken , "t welk nu al rood gewor- 
den is. -Het bloeit in de regenmaanden. De fmaak der 
bladeren is zuuragtig , met-brakbeid gemengt ,: en maakt 
de tanden ftomp. sno eot 
Naam. In t Latyn Angrecum feptimum ; i» 't Ma- 
leits. Angrec tsjampacca, 
Plaats... Her wall mede op flrand op de voornoemde 
‘Mangi Mangi-bomen y ¢n andere , die in "t zout water of 
zoute kreeken flaan. Co 
J ; e 
