XL Boek, IX. Hoofdft. 
Secundo. Herba fupplex major prima, varios quoque 
emittit caules ex radice , inferius ad aliquam partem ` 
nudos, dein ad binorum pedum altitudinem foliofos, 
uz folia ejusdem cum priore funt forme, fed majora; 
ac tum caulis ad fesqui pedis altitudinem excrefcit , 
fuperius vagos gerens flofculos , qui lutei funt coloris, 
& caffidem referunt, fed facile decidunt , & nudum 
relinquunt caulem , pauci in fructus excrefcunt, qui . 
funt bacce trigonz, fimili lutea farina replete. 
Leehcenenfes hanc peculiariter vocant Sibane, alii 
Daun fubat parampuan, h. e. Herba fupplex femina, 
uti prior mas habetur. ` > 
` Ujus. He bine fpecies nomen fuum fortitz funt, 
quum foliola complicata videantur, & digitos refe- 
rant ‘binarum manuum , que fupplicari volunt, fi 
nempe foliofi fafciculi invertantur, qua ratio in dicto 
gramine Daun fubat etiam data eft. 
Hanc ob formam Malaienfes & Hitoenfes hanc in 
* Amboina adhibent, uti Ternatenfes dictum gramen, 
amatores fcilicet utrumque alicui mittunt, 11 fuppli- 
cari & condonari volunt , atque in hoc illud precife 
obfervant , viros mittere debere folium prime fpe- 
ciei, quz foliolageritfirmiffima , ac proinde majorem 
denotat cupidinem. 
Secundam vero, & fubfequentes fpecies mittunt 
mulieres , quo volunt teftari in fupplicatione multo 
‘Janguidiores & tectiores effe viris. 
Le&or has nugas ne nimis derideat , quum in India 
fepe prodeft hanc noviffe Hieroglyphicam Gramma- 
ticam, ne quis fallatur. 
Alphorenfes porro Ceramam inhabitantes hofce fo- 
liofos caules cum floribus inter armillas ponunt, quum 
in predam vel pugnam exeunt, ut ex ipforum fide 
audaces fint, vel uti puto , ut fortunati fint, vide- 
tur enini hafce herbas ob. continuam foliaturam pu- 
tare effe fortunatas. 
Tertio. Herba fupplex major fecunda, etiam femina 
cenfetur effe, ac magis convenit cum ifto gramine 
fupplice , foliola enim gerit multo anguftiora binis 
kg ac proinde cum gramine melius quadrant. 
oliola hec fibi etiam iden funt, ac quodvis quin- 
que pollices longum eft vel minus, atque in medio 
geniculatum eft, fed fuperius plerumque emarcida vel 
exefa funt, ad latera horum folioforum fafciculorum 
tenuiffimi & firmi excrefcunt cauliculi, protuberan- 
tia formantes genicula, que prorepunt, & fibrillas 
emittunt, ac novos formant foliorum fafciculos, hi- 
que cauliculi non recte , fed ad latera prorepunt, fem- 
per minores formantes fafciculos usque ad extremi- 
tatem. In litore crefcit in vetuftis arboribus antror- 
fam inflexis, item in rupibusfolo pauco teétis, & foli 
rte expofitis. , : 
ee Herba fupplex major tertia, prope radicem 
caules gerit angulofos, parumque protuberantes, in 
. acutos angulos diftinctos, uti in Angreco. Folia ejus 
conveniunt cum fecunda fpecie Herbz fupplicis, ac 
fafciculata fant, plana, compreffa , fed ita ut fuperius 
in binos tresve alios fafciculos diftinéta fint, atque 
tum fuperior caulis adhuc excrefcit ad aliquam par- 
tem foliofus usque ad fummum ,. ubi flofculos profert 
vagos & luteos, uti in fecunda fpecie , poft flores 
caules nodofi nudi funt , hic & illic fruétum profe- 
rentes ex petiolis tenuibus , qui trigoni funt, fed ip- 
forum interftitia in coftas diftinéta funt , atque unguem 
digiti fruétus hi longi funt, intus repleti farina lutea. 
Quinto, Herba Supplex major quarta folia ac caules 
gerit uti fecunda fpecies , fed plerumque majores, 
caules ulnam longi fant, immo altiores , ex quibus 
pauca excrefcunt folia, fuperius profert hec planta 
binos tresve quoque flores in femi lunz formam in- 
exos , quivis autem ex pedunculo tenui dependet 
apertus inftar cymbe vel calceoli. Inferius petalum 
m quinque apices diftin&um eft, furfum elevaros, 
quí pofteriorem calceoli partem reprefentant, fupe- 
Mus aliud locatur petalum retroflexum, calceoli extre- 
mam referens partem , album penitus, interne parum 
avum, quod in fuperiori confpicitur petalo, ac por- 
TO inodorum. 
Herba fupplex quinta latius defcripta, inftar funis 
€x arboribus dependet, ac quatuordecim & res 
caules 
AMBOINSCH KRUIDBOEK, 
111 
II. Herba fupplex major prima, beeft ook ver/cbeide 
Jleelen uit eene wortel, die beneden een fiuk weegs bloot 
zyn, daar na tot de boogten van twee voeten met blades 
ren bekleet, van het zelve fatzoem als de woorige , dog 
grooter , dan waft den fleel nog wel een voet of anderbalf 
uit „aan "t bovenjte met ydele bloempjes bebangen , dewelke 
geel zyn, en een’ belmken gelyken, ligt afvallen, en den 
blooten fteel laten, weinige werden tot vrugten, "t welk 
drieboekige befien zyn, met diergelyk geel meel gevult. ` 
De Loehoenefen noemen dit in `i byzonder Sibane, 
andere Daun fubat parampuan , dat is Herba fupplex 
femina , gelyk ze bet voorgaande voor bet mannetje bouden. 
Gebruik, Deze twee zoorten bebben bare namen gekre- 
gen, om dat de blaadjes in malkander gevoegt flaan als de 
vingers aan twee banden , die bidden willen, te weten als 
pen de bladige bosjes bet onderfte boven. keert, welke re- 
den in 't voornoemde gras Daun fubat cok aangebaalt is. 
Om deze gedaante wille gebruiken ze de Malyers en Hi- 
toefen in Amboina , gelyk de Ternatanen met bet voor- 
noemde gras doen, te weten om onder de minnaars mal= 
kander toe te zenden , als zy malkander fméeken , en om 
vergiffenis bidden willen, en daar in willen ze-nog deze 
precifetyd gebruiken , dat de mannen moeten zenden bet 
blad van de eerfte zoorte, ’t welk zyn blaadjes op bet {tyf- 
Sten beeft, en dierbalven meerder yver betoont. 
Maar de tweede, en volgende zoorten zenden de vrouwen; 
willende bekennen, dat ze in baar fmeken en bidden vee 
Sopper, en geveinsder zyn dan de mannen, 
en Lezer gelieve deze Leuzclingen niet al te zeer uit 
telaggen, dewyl bet in Indien dikwils zeer te pas komt, 
dat men deze Hieroglypbyfebe Letterkonft verflaat , om niet 
bedroogen te werden. ` 
Voorts de Alpboerefen van Ceram fteken deze geblude 
` fleelen met de bloemen in baare armringen , die ze aan 
de armen dragen, als 2y willen uitgaan om te roven, of 
koppen te baalen , om na baar o flout te werden, of 
zoo ik giffe goed gelukte bebben , want bet fcbynt , dat ze 
deze kruiden , wegens baare bejlandige groente voor ge- 
lukkig bouden. 
E me Herba fupplex major fecunda , werd ook voor een 
wyfken gebouden , en komt meer over een met dat Gramen 
Jupplex , want bet beeft veel dunder en fmalder bladeren 
dan de beide voorgaande , dierbalven met gras beter over 
een komende. Zy ftaan ook in malkander gefcbikt , ieder 
blaadje is vyf duimen lang , en minder, en beeft in de 
midden een knietje , dog zy flaan meeft dor», en doorvree- 
ten na vooren toe, ter zyden van deze bladige boffen was- 
Jen zeer dunne en flyve fteeltjes , die voortkruipende kniet- 
jes formeeren , worteltjes fchieten , en. nieuwe bo[Jen-bla- 
deren voortbrengen , lopende de fleeltjes niet regt uit , maar 
ter zyden , altyd kleiner bosje formeerende tot beel aan 
't eindé toe. Het waft aan firand op oude bomen , die wat 
voorwaarts gebogen leggen , item op klippen, daar wat 
grond op is, en die wel ter zonne Dam, 
IV. Herba fupplex major tertia , gewint onder by 
de-wortel boekige en wat uitbuilende fteelen , in fcherpe 
ribben verdeelt, gelyk de Angrek. De bladeren gelyken 
de tweede zoorte van Herba fupplex , en flaan in ei 
by malkanderen, plat gedrukt y dog zoodanig , dat by zig bo- 
ven in twee of drie andere bosjes verdeelen , enden Zen 
den bovenfte fteel altyd nog een fluks weegs met eenige 
bladeren voort, tot bet uiterfte fleeltje, "t welk ydele gee- 
le bloempjes draagt gelyk de tweede zoorte, na de bloemen ` 
flaan de knoppige fleelen blood , bier en daar een vrugt 
aan dunne ficelen bangende, driekantig , dog de tufJen- 
Jpatien werden in ribben verdeelt, een nagel van een vin- 
ger lang, binne met een geel meel, 
V. Herba fupplex major quarta, beeft bladeren en 
ftcclen als de tweede, dog doorgaans grooter , de Jleelen 
zyn een elle boog, en meer , en daar aan weinige blade- 
ren, boven draagt bet insgelyks twee of drie bloemen , bal- 
veemaans gewys gebogen , teder aan een dun Jreeltje ge- 
opent , gelyk cen jcbuitje of fcboentje. Het onder fte blaad- 
je is in vyf fpitzen verdeelt opwaarts ftaande , .die de 
bielen van een Jchoenvertoonen, boven ftaat nog cen blaad- 
je agterwaarts gebogen als de neus van een fcboen , gebeel 
quit, met een weinig geel binnen aan "t bovenfle blaadje, 
zonder reuk. 
Herba fupplex quinta nader befcbreeven ‚ bangt als cen 
touw de'bomen af, groeit met veertien en festien fleclen 
uit 
