XI. Boek. XII. Hoofd. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 115 
Altera herba a priore maxime diverfa eft, que 
ejus mas habetur, € Amboinenfes eam Abaain malo- 
na vocant. Cujus folia multo minora funt, & angu- 
{tiora, tam acute coftata, acfi plicata effent, undique 
circa caulem humilem locata, triftia , feu ex nigro vi- 
rentia, & prope ortum pungente lanugine, feu minimis 
pilis hirta , qualis & ifte caulis medius eft , qui ex centro 
progerminat ad trium pedum altitudinem , rotundus, 
firmus, ac penne anferinz craflitiem habens, interne 
ficcus, & junceus, infummo vaga locatur pluma, te- 
nuibus ex cauliculis feu pedunculis compofita , que 
undique plumaceo ac vifcofo femine obdu&a eft, 
quod facillime manibus ac veftibus adheret  & in 
cute pruritum excitat, uti & grifei ifti caulis pili. 
Amat crefcere ad. fluminum ripas in plano campo. 
Nullus ejus peculiaris eft ufus, quum difficulter trac- 
tari poffit ob iftos pilos. Rotundi caules adhibentur, 
per quos flant in oculos & aures, fi quid in iis deci- 
derit, vel quzdam. fordes iis adhereant, & pro. auri- 
bus valent tali modo, quum doleant per rheumata 
frigida. i ; 
Si primo defcripta planta in umbrofis crefcat locis, 
major excrefcit, ita ut pro alia haberetur fpecie, al- 
titudinem enim fex pedum adquirit, cujus folium ul- 
tra tres & tres cum quadrante pedes longum eft, ac 
feptem pollices latum , reliqua ejus pars inferior, eft 
caulis profunde fulcatus, & octo vel decem folia ex 
unica progerminant radice , que brevis eft & obtufa, 
multis obducta craffis & lentis fibrillis. 
Prope radicem binostresve profert fafciculos inftar 
Cardamomi , fed minores, quique luteos gerunt flofcu- 
Jos, & poft hos fructus Allii minoris fquamas referen- 
tes, in quibus latet femen parvum, rotundum, nigrum, 
&fonorum, inftar Sinapios, interne inane, & infipidum. 
Tabula Quinquagefima tertia 
Involucrum exhibet cum ejus Hypopbyto & flore ac fru&u fe- 
paratis. ` 7 W 
Be — — 
“CAPUT DECIMUM TERTIUM. 
Hos triplicatus. Bonga tiga lapis. 
‘time convenit, ac tantopere ab Angreco dif- 
fert, ut potius pro peculiari eam habeam plan- 
ta, incole vero hanc habent pro fpecie precedentis 
Involucri. ‘Tria quatuorve gerit magna folia, fimul 
Quim claffis eum Hebleboro albo vel Gentiana op- 
t 
‘componentia craflum & angulofum caulem, octode- 
cim & viginti pollices longa, fex lata, per longitudi- 
nem quinque coftis ftriata, que inferius acutum for- 
mant dorfum, uti in Plantagine , funtque porro gla- 
brà, tenuia, & intenfe viridia. 
- Inferius hzc terminantur in craffum caulem. exter- 
me ftriatum, & interne fulcatum. Quumque incipiant 
illa marcefcere , coftæ:nudæ dependent, ex centro 
iftius foliofe collectionis fimplex exfurgit.-caulis , 
pennam craflus , rotundus , in paucos obícuros articu- 
los diftin&us, ultra pedes binosaltus, in vertice pau- 
cos fuftinens flores. i E 
Qui peculiarem habent formam, acunétis Angrecis 
diverfam , reprefentant enim quafi triplices flores 
fupra fefe pofitos , fed cuncti funt albi & inodori , 
quorum inferior pars compofita eft ex quinque peta- 
lis minoribus & anguftioribus , quam er flore, 
quorum tria majora in triangulo locantur, medium 
caffidem quodammodo refert, in. cujus apertura ali- 
uid flavum & mufcofum confpicitur, inftar tenuium 
lamentorum cum cauda feu calcare, uti in Delphi- 
Diis. "Tertia & fuprema pars caffidi obpofita, quatuor 
ies petala, quorum bina media diftincta & incurvata 
Unt uti in Ariete Aftronomorum. i 
Quivis flos oblongum gerit tubum feu collum, & 
Prope ortum viride foliolum, poftquam flos emarcidus 
eft, tubus craffefcit, & oblongam format ftriatamque 
feu angulofam filiquam, pollicem longam , uti in aliis 
Ngrecis , in qua femen latet pufillum & arenofum , 
uum filiqua inmatura aperitur, ejusque femen inter 
igitos conteritur, plumbeum adquirit ene 
Een ander kruid van ’t voorgaande merkelyk werfcbil- 
lende, is bet geen men voor t manneken koud , en de Am: 
boine/en ook Ahaain malona noemen. De bladeren zyn 
veel Kleinder en /malder „zoo fcberp geribt , als of ze geplooit 
waren, rondom een lagen fram ftaande , droevig zwart- 
groen, en by haare oorfpronk met een flekeligen dons of 
bairtjes bezet , gelyk ook den [lam of middelften fteel, de- 
zelve komt uit de midden voort , drie voeten boog , ronds 
fyf y en zoo dik als een ganje-[cbaft , binnen droog: en 
busagtig, aan 't opperfte flaat een ydele pluim , uit dunne 
Jteeltjes beftaande , en rondom bezet met cen pluimagtig en 
Jebier kleverig zaud, bet welk zeer ligt aan de banden en 
klederen biyft bangen , en op de buid een jeuken veroor- 
zaakt , ais ook de gryze bairtjes aan voornoemde fteele. 
Het waft gaarn aan de rivierkanten in "t vlakke veld. 
Het heeft geen zonderlyk gebruik, als zynde mocjelyk om 
te bandelen wegens de voornoemde bairtjes „de ronde ftee- 
len gebruikt men om in de ooren en oogen te blazen, wan- 
neer iemant iets in de oogen gevallen is, en eenige vuilig- 
beid daar in bangt , dat is in de ooren, wanneer ze de- 
zelve zeer doen door cenige koude zinkingen. 
Wanneer bet eerft befcbrevene aan Jchaduwagtie plaat- 
zen [Laat, zoo wert bet zoo boog , dat men "t voor een by- ` 
zondere of groote zoorte zoude bouden , «avant bet gewint 
de boogte van ruim fes voeten , Waar van bet blad ruim 
drie en vierdebalve voeten lang is, en zeven duimen breed, 
zynde de reft van onderen een diep gevoorende feel , en 
Joan agt of tien van deze bladeren uit eene wortel , de- 
zelve is kort als een flompje, bebangen met veele dikke en 
taaje vazelingen. — . - 
By de avortel draagt bet twee of drie bosjes als Carda- 
mom, dog kleinder, waar aan men gecle bloempjes ziet, 
en na dezelve de vrugten als kleine teenen van Look, daar - 
in leid klein, rond , zwart, en krakent zaad, als Moss 
Agard, van binnen ydel, en zonder fmaak. 
_ De drie en Vyftigfte Plaat 
` Vertoont de plant het Omwindzel genaamt, met. deszelfs On- 
dergewas , en de bloem en orugt afzonderlyk. 
DERTIENDE HOOFDSTUK. 
De drievoudige Bloem. 
E wierde zoorte heeft met den Helleborus albus, 
D of "Gentiana de befte gelykeniffe , en ver/chilt zoo 
veel van de Angreks zoorte , dat ik’t liever woor 
„een-byzonder kruid soil. bouden , dog den Inlander maakt 
bet tot een mede zoorte van "t voorgaande Involucrum. 
. Het beeft drie of vier groote: bladeren, t’zamen een dikke 
boekigen Tel uit maakende , agtien en. twintig duimen 
lang», fes breed, in de lengte met vyf ribben geftreept, 
die beneden een fcherpe rugge maken, gelyk aan de Plan- 
‚tago, voorts effen, dun, en boog-groen. : 
Beneden eindigen ze in een dikke fteel, buiten geftreept, 
en; binnen gegeut. Als deze beginnen, te verwelken „ zoo 
bangen de ribben bloot , uit bet midden dezer vergaderinge 
komt een enkele fleel voort, een fchaft dik, rond, in wei- 
.nige donkere leden verdeelt; ruim twee voeten boog y dra- 
gende op.zyn top weinige bloemen. 
„Deze hebben weder een byzonder fatzoen, van alle An- 
greks werfebillende, want zy zyn als of er driederlei bloe- 
men boven malkander ftonden, dog alle wit, én zonder 
reuk, waar van bet onder fte deel gemaakt is van vyf blaad- 
jes, kleinder , en fmalder dan een Fasmyn-bloeme, waar 
van de drie grootere in een drieboek flaan, bet middelfte 
gelykt eenigzints een belmken , in «viens mond men iets 
geelagtig en mosagtigs ziet , als fyne draden met een flaart- 
jes, gelyk aan de Ridderfpooren. Het derde en bovenfte 
deel tegens over bet belmkem , beeft nog vier blaadjes ; 
waar van de twee middelfte van malkander gebogen flaan, 
gelyk bet Aftronomife teeken van Aries. ` 
E his bloem beeft een langagtige bals , en by baren oot- 
Jpronk cen groen blaadje. Na "t verwelken van de bloem 
begint de bals of fleel dik te werden , en formeert een 
langagtige, gejlreepte of geboekte bouwe, cen duim lang, 
gelyk aan andere Angreks, daar in klein zandig zaad fcbuilt, 
als men de onrype et: opent , en bet zaad tuffen de 
vingeren vryft , zoo wert bet lootverwig. 
P's De 
