XI. Boek. XVI. Hoofdf. 
Radix conftat ex binis oblongis tefticuli, quorum 
unus & maximus minimum digitum longus eft, & digi- 
tum craffus, plerumque ad latus pofitus, alter multo 
minor eft & tenuior, directe fub planta pofitus, ac 
porro €x iis dependent paucz fibrille potiffimum fub 
caule, externe ruffe, interne albe & aquofe. 
Huc usque omnia enarrata funt, que fub nomine 
Angreci intelliguntur. 
OBSERVATIO. 
Orchidum varias & elegantiffimas fpecies habet Cl. Breynii 
Centüria. Cumque Orchidis minoris fpecie fecunda conve- 
nit Orchis elatior , latifolia, Asphodeli radice , fpica ftri- 
gofa. Sloan. Cat. pl. pag. 119. & Hift. Fam. vol. 1, Lab; 147. 
fig- 2. huc fpeétat Bafaala poulou Marabara H. Malab. part. 
12. Tab. 27. 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
119 
De wortel beftaat uit twee langwerpige balletjes „waar 
van de eene grootfte een pink lang is, en een winger dik, 
meefl ter zyden uitflaande „ de andere is weel klender en 
dunder , regt onder den firuik flaande , voorts bebangen 
met eenige weinige vazelingen meeft onder den flam , var 
buiten ros , van binnen wit en wateragtig, 
Dus verre al’t gene, dat men onder de naam van Ans 
grek verfiaat. 
AANMERKING 
Verfcheide zeer fraaye zoorten van de Orchis heeft de Cen- 
turia van de Heer Breyne, en met de tweede zoort van de 
kleine Orchis komt overeen de hooger en breedbladige Or- 
chis, met de wortel van Asphodil, en een ftrakke naauwe 
aaire van Sloan. Cat. pl. pag. 119. en de Fam. Hilt. eerfle 
deel Tab. 147. fig-2. Hier toe behoort mede de Bafaala pou- 
lou Marabara, van de A, Malab. 12. deel, Tab, 27. 
CAPUT DECIMUM SEXTUM. 
Nidus germinans. Roema foemot. 
do convenit, fed peculiare conftituit genus, ac 
nullibi nifi in arboribus crefcit.: Mirum eft natu- 
re prodigium , fine patre vel matre enim provenit 
more omnium Vifcorum , immo magis mirando modo, 
cun&ta enim Vifca putantur ortum. ducere ex fimo 
quarundam avium, fub quo putatur deglutitum & fu- 
perfluum quoddam femen latere , fed plante he pro- 
veniunt ex fubftantia nidorum formicarum , in quibus 
antea nullum. potuit latere femen , ac tamen quivis 
nidus formicarum peculiarem format plantam. Unde 
& hec planta pro Zoophyto inter plantas haberi po- 
tet „que licet viridis, vivos tamen fuftinet fuos inco- 
Jas, Lem eft ratione diverfarum formicarum, que 
nidos formant. Primo niger. Secundo ruber. 
P lanta quedam eft, que cum Angreco quodammo- 
. Primo. Vidus formicarum niger, ex filveftribus de- 
pendet arboribus inftar magni tuberis vel -capitis, ex 
rotundo [tuberofus, externe cinereus, verruculis ob- 
fitus, in quibus foraminula confpiciuntur uti in digi- 
"tabulis cum elevatis ftriis, que inftar radiorum locan- 
tur undique circa locos, e quibus caules progermi- 
nant, ubi vero arbori adfixus fuit, apertus eft, mul- 
tis. foraminulis féu valvulis diftinétus, que introitus 
funt ad cameras, multis brevibus fibrillis lateralibus, 
quibus fefe arboribus figit, fubftantia ejus interna eft 
alba & herbacea,*ad oras virens ,- atque in ea multe 
vie intricate decurrunt inftar Labyrinthi , quas for- 
mice inhabitaverunt. EECH 
Ad latera bini tresve lignofi excrefcunt rami , ro- 
tundi, & in articulos diftin&ti , pedem vel ulnam lon: 
gi. Ad fuperiores articulos bina locantur folia fibi 
obpofita, & quatuor fimul aliquando crucem formant, 
aliquando. non. Hee funt craffa > firma, glabra, inftar 
illorum: Angreci, quatuor & quinque pollices longa, 
binos lata digitos , fuperius obtufe acuminata fine 
coftis & nervis , exceptis fubtilibus quibusdam {triis 
feu lineolis , quz oblique antrorfum decurrunt, cum 
elevata linea intermedia loco nervi medii. In finu 
fuperiorum foliorum fimplex ac folitarius locatur flo- 
fculus, ex quatuor albis petalis conftans , cum toti- 
dem albis granulis mediis. Ad latera hujus flofculi 
eodem in finu varia locantur capitula verrucofa. 
Secundo. Nidus formicarum ruber plerumque major 
eft priore „magis bulbofus & rugofus, multis forami- 
nulis & foveolis notatus , uti in Aurantio maximo 
Pompelmoes ditto, coloris magis virentis. Exterior 
mollis cortex feparatus eft ab interna herbacea fub- 
itantia, atque intermedie funt plures valvulz uti in 
Apium nido, fed circa germina cortex denfior & foli- 
dior eft. . Subftantia ejus interna eft herbacea & fuc- 
cofa inftar inmaturi pomi. Germen alio provenit 
modo quam in priore, eft enim cauliculus trigonus, 
ftriatus, & An m ag ultra pollicem craffus, interne 
herbaceus , fed folidior & viridior altera fubftantia, 
Cujus vertici foliorum fafciculus infidet , que illis 
giorum fimilia funt , fed majora & SE 5 
; mol- 
SESTIENDE HOOFDSTUK. 
Het groeijend Aaf + 
aar is nog een plante, die met bet Angrek eenige 
gelykeniffe beeft , dog een byzonder geflagt op zig 
zelven maakt , en ook niewwers anders dan aan de 
bomen waft. Het iseen wonderlyk /chepzel der natuur , 
een plante die zonder vader en moeder voort komt , op de 
manier als alle Mistels, ja wonderlyker , avant alle Mis 
tels zuftineert men baaren oorfpronk te bebbem van den 
afgang zommiger vogelen , waar onder men oordeelt ee- 
nig ingeflokt en overgebleven zaad te fcbuilen. Maar deze 
Planten weet men voor te komen uit de zubflantie van 
Miereneften , daar inne te vooren geen zaad kan geweeft 
zyn, en egter ieder Miereneft , formeert een plante op zig 
zelfs , daar om dit gewoas voor een Zoopbyton onder de 
planten kan gebouden werden , zynde een groen gewas, 
en beboud nogtans zyne levende inwoonders. Het 1s twee- 
derlei na bet onderfcheid der Mieren, die de gellen maken, 
Ten cerften zwarte , en ten tweede roode. 
I. Zwarte Mieren-neft bangt aan de wilde wout-bo- 
men als cen groote knoeft of kop , uit den ronde bultig , 
buiten as-graauw, met kleine vratjes bezet, daar in men 
kleine gaatjes vindt als aan de vingerbceden , met verbe- 
ve fireepen , die als ftralen flaan rond om de plaats, daar 
de [leelen uitfchieten , daar bet aan den boom gezeten 
beeft, is bet open, met veele gaatjes of deure zynde den 
ingang tot de binnenfte kamertjes , met weele korte vaze: 
lingen aan de zyde , waar mede het zig aan de bomen 
vajt maakt, van binne is bet een. witte kruidagtige zub- 
ftantie, aan de kanten groenagtig y en daar in ziet men 
veele gangen verwert door malkanderen loopen gelyk een 
Labyrinthus, daar de Mieren in gewoont bebben. 
Uit de zyden komen taveé of drie boutagtige takken voort, 
rond , en im leden verdeelt , een voet of een elle lang. 
Aan de bovenfte leden flaan twee bladeren tegens malkan: 
deren, en maken met bun vieren zomtyds een kruis , zom- 
tyds niet. Deze zyn dik, fiyf; glad, gelyk die van An: 
grek, vier en vyf duimen lang , twee vingeren breed; 
vooren met een [lompe [pits , zonder ribben, en zenuwen, 
bebalven zubtiele linien, die fcbuins na vooren lopen , en 
een verheven fireep in de miiden , in plaats van de mid- 
delzenuwe. In den fcboot van de woorfte bladeren ziet men 
een enkel bloempje , van vier witte fpitsjes gemaakt , met 
zoo veel witte korreltjes in de midde , te weerzyden van 
dit bloempje zitten aan de zelve fchoot werfcheide geele 
knopjes als vratjes. 
11. Het and Mieren-neft is gemeenlyk grooter dan 
't woorige „ bultiger en rimpeliger , met veele gaatjes of . 
“kuiltjes , por aan een Pompelmoes, ook groender van 
couleur, De buitenfte weeke fcbor[Je is afgefcheiden van. 
de inwendige kruidagtige zubjiantie. En tujfen beiden 
ziet men veele fcheidvellekens als aan een Bij eneft , doch, 
omtrent bet uitfpruitzel zit de Jcborj]e digter en vater. 
De binnenfte zubftantie is kruidagtig , en Jappig als een 
onrype Appel. Het uitfpruitzel komt op een ander manier 
woort als aan "t voorgaande. Want bet iseen dikboekig 
geftreept mosagtig fiammetje , ruim een duim. dik , van 
binnen mede kruidagtig , dog barder en groender dan dé 
andere zubftantie, boven op Jtaat een bos bladeren, die van 
Mangi Mangi gelyk, dog grooter, en langer, weeks Por 
