XI. Boek. XVIIL Hoofd/. 
Sinenfes hic habitantes, iftud videntes Amboinenfe 
Tuber regium pro fpecie habent Hoelen , atque Am- 
boinenfe vocant Hoelen. Contra vulgaris Radix Chi- 
na, quam Boy tsy vocant, re vera alia omnino ett 
planta, uti libro 9. dictum fuit, nullo modo conve- 
niens cum Hoelen , ac proinde non confundende 
funt. 
N. B. Hujus plante icon reperitur infra Tab. 57. fig. 4. 
CAPUT DECIMUM OCTAVUM. 
Tuber fampadarium. Culat 
tsjampadalia. 
rundam vetuftarum arborum, fed non tante 
molis quam priorum. Hi enim bulbi funt inftar 
raparum , ovorum , vel inverfz burfe, magnitudine 
& forma oficulorum Tsjampadahe , que carne fua 
adhuc involuta funt , nunc majores nunc minores, 
atque fafciculatim quafi, feu plures fimul crefeunt, in- 
ferius anguítati, acfi petiolum formare vellent, nexi 
autem funt omnes radici fpongiofe, fuperius rotundi 
'& latiores, qua parte fupra terram eminent, fi ma- 
turi funt, ac fuperius etiam plicas habent. ' 
Cortex exterior craffiffimus eft, & fumeus, interne 
luteus, ficcus, & fragilis fubftantie , fub eo ingens 
reconditur officulum inftar illius Tsjampadahe, ni- 
grum penitus, ficcum, & fragile, ad aliquam diftan- 
tiam gravem fundens odorem, ac fere fulphureum, 
fed propius admotum, meliorem fpirat odorem fere 
inftar Ovorum cocti Echini marini. ; 
'Tuber hoc potiffimum reperitur ad radices arbo- 
rum Tsjampadahe vetuftarum , que ad montium pe- 
des in rubro crefcunt folo argillaceo, quod fuperius 
nigra terra obduétum eft, uti & ad radices aliarum 
vetuftarum arborum , que etiam ad pedestalium mon- 
. tium crefcunt , fed non frequens eft, ac reperitur eo 
tempore, quo Tsjampadahe maturos gerunt fructus , 
tum adtendendum eft ad fiffuras prope radicem, ubi 
hi bulbi mufcofo fefe elevant capite, quod fit, quum 
poft longas pluvias calidi fubfequantur dies. 
` Nomen, Latine Tuber Ps Malaice Culat 
tsjampadaba ; Amboinice Ulat anaban , quum prope 
Tsjampadahas crefcunt arbores, vel quum fimilitudi- 
‘nem iftorum. officulorum : habent. 
Ufus. Amboinenfes in deliciis habent hos bulbos, 
in hortis eos diligenter inveftigantes ,. quorum. exte- 
riorem luteum abjiciunt corticem , in quo plurimus 
detegitur ifte fulphureus odor, nucleos vero nigros 
edunt vel crudos cum Bocaflan, vel quod melius eft, 
cotos, quum odorem & faporem habent cum cotis 
ovis Echini: marini convenientem. 
Huc pertinet fimile tuber a Lufitanis Isca de J'aqua 
di&um, crefeens prope radices vel ex pinguedine 
veftuftarum Jacquas fea Nance arborum , quas füpra 
deferipfimus libr. I. in capite Nance , quo lectorem 
ablegamus, 
A liud etiam Tuber reperitur prope radices qua 
CAPUT 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
s 
| tes 
: i : 
pes en albier woonagtig zynde, bet voornoemde 
mboin/e Tuber regium ziende , bouden 't immers coor een 
medezoorte van Hoelen ,en noemen’t ook Amboins 1 loelen. 
Daar'en tegen de gemeene Radix China, die ze Boy tfy 
noemen , is in der daad een gants verjcbillende piante , 
gelyk Libr. 9. gezegt is, gants geen gemeenschap bebber.- 
> I; d H 3 
de met bet Hoelen, en dierbalven ook niet te confunderen. 
N. B. De Figuur van deze plant kont voor op Tab. 57. fig. 4e 
— 
AGTTIENDE HOOFDSTUK. 
De Tsjampadarie Boll. 
N: een ander geflagt van Tuber vindt men by de 
wortelen van eenige oude bomen, dog verre zoo 
groot niet als bet voorige. Dit zyn knollen als 
rapen, eters, of als een omgekeerde beurze, inde grootte en 
gedaante van Tsjampadaba-korrels ‚die baar vlees nog aan 
zig hebben, zommigegrooter , zommige kleinder. Zy Jlaan 
met bosjes by malkander s van onderen final, als of ze een 
Steel wilden maken, en t'zamen' vaft aan cen fpongieuze 
wortel, boven rond, em breeder , waar mede zy buiten 
den grond uitkyken, als zy ryp zyn, en Gan "t boofd bebe 
ben ze nog eenige lobben. 
Van buiten is éen zeer-dikke weeke fcbil, buiten rook- 
verwig , binnen geel, droog, en bros van fubftantie , 
daar onder leid een groote korrel, regt als een Tsjampa- 
daba-korrel , dog geheel zwart , droog , en bros , van 
verre is zy «vat zwaar van reuk, en fcbier zwavelig ; 
dog na by gebouden ruikt ze beter , fchier als de eiers van 
een gekookte Zee-appel. * : 
Men vindt ze meeft by de wortelen van oude Tsjampa- 
daba- bomen, die in’t bangen der bergen op een rode klei- 
grond ftaan, boven op met zwarte aarde bedekt , als mede 
by de wortelen van andere oude bomen, aan den voet van 
zoodanige bergen ftaande, en zyn niet veel te vinden. 
Men vindt ze in de tyd, als de Tsjampadaba-bomen rype 
vrugten bebben, als dan moet men letten op eenige fcbeu- 
ren by de wortel, daar deze knollen met een eg boofd 
witfbeeken, ’t welk gefchiedt , als na een tyd lang regens , 
eenige warme dagen volgen. 
Naam. In ’t Latyn Tuber fampadarium; in " Ma- 
leits Culat tsjampadäha ; im t Amboins Ulat anahan ; 
of om dat zy by de Tyjampadaba- bomen waffen , of om dat 
ze de gel'ykeni[fe van die korrels bebben. 
- Gebruik. De Amboinefen maken een lekkerny van deze 
knollen , in baare tuinen die neerftig opzoekende , waar 
van ze de buitenfte geele fchible weg /myten, als waar in 
de meefte fwaveligbeid fleekt , maar eten de zwarte korrels 
of raauw met BocafJan, oft welk beter is gekookt , wan- 
neer ze reuk en {maak bebben , met gekookte eiers van 
Zee-appels over een komende. 
ı Hier by geboort een diergelyke Tuber by de Portugefen 
Isca de Jaqua genaamt , groejende by de wortelen of uit 
de vettigbeid van oude Facquas , af Nanca-bomen, de- 
welken wy boven befcbreeven bebben , in ’t Hoofdftuk van 
Nanca Lib. I. waar za toe wy den Lezer wyzen, 
eee NEGEN- 
