126 HERBARII AMBOINENSIS 
Hec rotunda eft, oris glabris, aliquando etiam in 
lacinias diftin&a , feu ad latus ac fuperius parvis ac 
feparatis lobis aucta uti Hepar, funtque hi Boleti pe- 
nitus albi, quum teneri, fed vetufti gilvi funt, circa 
novilunium progerminant, vel ccelo craflo & obfcuro 
cum pauca pluvia. Boni etiam reperiuntur in Gomire, 
in qua etiam putatur nullum noxiuin poffe crefcere 
Fungum. Omnes cibo apti funt, fi cocti funt cum car- 
nium jure piperato , atque optimi & tutiffimi cenfentur. 
Tertio. Boletus tertius umbraculi forma Palme lati- 
tudine eft,.in rotundam formam feu circulum expan- 
fus inttar Umbraculi, fuperius punctulis notatus, fordide 
albus, inflar panni inliniti feu fordidi, inferius albus 
ac profundis lobis notatus. Ore ejus potiffimum fs- 
fe iunt, & in vetuftis furfum elevate, pileolum ge- 
rens in plana foveola. Pedunculus digitum longus & 
craffus eft, interne concavus, fragilis, ac facile per 
longitudinem findi poteft. In folo crefcit putrido & ca- 
riofo ligno mixto, copiofe circa Sagueros & Kinaras. 
Nomen. Latine Boletus fertius umbraculi figura. Ma- 
laice Pajong, & Cuiat pajong ob formam umbelle ; 
Amboinice in Heetcea Motbe. 
Hzc fpecies aliquando excrefcit in magnitudinem 
vulgaris patine, non vere extenfa , fed campanule 
formis, alba, ac cujus fubftantia binos pollices crafla 
eft, pedunculo infidens pedem alto, albo quoque, 
fed fragili & concavo. Hoc celat in talibus crefcit 
locis , ubi carbonarii carbones exurunt, in cineribus 
reliétis tempore ficco pluvia afperfis, unde & raro 
reperitur. Boletus hic coctus delicatum habet fapo- 
rem fere inftar medulle Calappi, ac ftrepitum inter 
edendum przbet. 
Quarto. Boletus terreftris ex pura crefcit cerra, di 
veri forme ‚vulgaris fuperne rotundus eft , & gibbo- 
fus inftar petafi , glaber, & zqualis, albus, ac parum 
fplendens, oris introrfum flexis, quamdiu tener eft, 
fed vetufti fefe aperiunt magis, & fiffas gerunt oras. 
Plicz inferius vagz funt, atque intermedias gerunt fo- 
litarias. vel geminas minores plicaturas, que omnes 
prope pedunculum furfum concurrunt & clauduntur. 
Pedunculus minorem digitum longus & craflus eft, 
albus & folidus, brevibus quibusdam fibrillis fefe figit 
terre, fubftantie cartilaginez, & crepitantis inftar præ- 
cedentis, nec fortiter coquendus eft, alioquin enim 
mucofus eft, czterum fatis gratus eft hic Boletus in 
cibo, excepto quod parum cenofum fpiret odorem.. 
Hi Fungi magna proveniunt copiain planis campis 
& collibus, ubi antea Carex fuitdeflagratus, ac/quum 
luvia fubfequitur, praefertim novilunio. Qui umbro- 
Es & humidis crefcunt locis, non tam bone funt no- 
te, quum foli odorem fpirant. - 
Altera hujus fpecies priori fimilis eft, pileolum ge- 
rens crafliorem , ac coloris obfcure cinerei feu ter- 
reftris, quidam etiam nigricant albis infidentes pedun- 
. culis , fed intra aliquot dies fefe extendunt inftar peta- 
forum, multi fimul crefcentes. Alii etiam obcurrunt, 
quatuor & quinque pollices lati, magis extenfi ad 
unum latus quam ad alterum , ibique fiffura lata eft, 
cor fere referens, fuperius fumei coloris, inferius 
lgte purpurei coloris ex cinereo refulgentis. Bini tres- 
ve fimul horum Boletorum excrefcunt , ipforumque 
pedunculi in medio ventricofi fant, pluviofis proger- 
minant menfibus Junio & Julio, poftquam pluvia per 
aliquot finiverit dies. $ 
Nomen. Latine Boletus terreftris; Malaice Culat ta- 
na, &-Sajor tana, In Hitæa Mothe, & Sawaccal, aliis 
Oelat kitrib kitrib, h. e. Oelat crepitans: Pott fecun- 
dam fpeciem hzc optima cenfetur, fed ante tres dies 
colligendi funt. hi Boleti, ac tales eligendi, qui in 
planis ac prius deflagratis crefcunt locis. Diftinguen- 
di etiam rite funt a fubfequente Fungo igneo , qui 
fere eandem gerit formam , fed magis tetrum femper 
fundit odorem ,. ac preterea lethalis eit. 
Sic quoque cun&i alii edules fungi noxii funt; & 
venenofi, fi a ferpentibus vel aliis venenatis animal- 
culistangantur. Hincetiamfit, quod in Amboina tam 
fepe homines enecentur efu alicujus Culat , quod cæ- 
teroquin conftat innoxium effe, ; 
uinto. Boletus quintus , auris murina ditus , maxi- 
me differt a fecunda fpecie, multo enim tenuior eft 
nec fimbriatus, hi inftar cochlearium vel aurium con- 
cava parte eriguntur, quidam glabris & rotundis , 
alii fimbriatis oris inftar collarium , multis laciniis fu- 
pra fefe invicem pofitis. E 
Supe- 
Liber XI. Caput XX, 
Deze is rond met evene kanten, zomtyds ook in lappen 
verdeelt, of ter zyden, en boven op met kleine byxondere 
lappen gelyk een lever, gebeel wit, als zy jong zyn, maar 
de oude werden waal , zy komen voort omtrent de nieuwe 
Maan, of by donker weer , daar weinig regen by is, men 
windt er ook goede aan den Gomira-boom, waar aan men 
ook fuftineert geen fchadelyke Fungus kan waffen. Zy zyn 
alle tot de koft bekwaam , gekookt met een Peperfop, en 
werden voor de beften en zekerfle gebouden. . 
III. Boletus tertius, Umbraculi figura, is in de breed. 
te van een band in de rondte uitgebreid als een Kipperfol 
boven met. pukkeltjes bezet, vuil-wit als een befmeerde 
doek , van onderen wit met diepe ploojen. De kanten zyn 
meeft gefcheurt , en aan de ouden ook opwaarts geboogen, 
bebbende boven op bet boedje een vlak kuiltje. De fleet 
is een vinger lang en dik , binnen bol, bros, en laat zig 
ligt in de lengte fplyten. Hy waft op den grond , daar 
oud en vermolfemt bout onder loopt , veel omtrent de Sa- 
gueers- en Kinar-bomen. 
Naam. Jn ’t Latyn Boletus tertius umbraculi figura; 
in't Maleits Pajong, en Culat pajong, na de gedaante 
van een Kipperfol , in ’t Amboins op Hitoe Mothe. 
Van dit geflagte komt zomtyds eene voor den dag , zoo 
eror als een gemeene fchaftfchootel, niet ter degen uitge- 
reid, maar klokkeformig , wit, een paar duimen dik van 
Jubftantie, op een fleel van ruim een voet boog , mede wit, 
bros , en binnen bol. Deze Coelat groeit op zoodanige 
plautzen, daar de Koolbranders bunne koolen gebrant beb- 
ben, op de nagelaate affe in de drooge Moeffon met regen 
befprovit zynde, en werd daarom zelden gevonden. Hy is 
van een excellente fmaak , gekookt zynde Jebier als Calap- 
pus-palmyt fmakende , en knappende. e 
IV. Boletus terreftris , komt uit de puure aarde voort, 
met verfcheiden gedaanten, de gemeene is boven rond, en 
bultig als een boetje , glad , en even , wit , een weinig glim- 
mende, met inwaarts gebogene kanten , zoo lange byj 
is, maar de oude openen baar meer , en bebben gefcbeurde 
kanten. De ploojen van onderen ftaan wat ydel, en beb- 
ben tuffen beiden nog een of twee mindere ploojen, diezig 
alle by den fteel opwaarts fluiten, i 
De fieel is een kleine vinger lang, en dik, wit, en 
mafief , met eenige korte vazelingen maakt bet zig in de 
aarde vaft , van fubftantie krakebeenig , krakent als de 
voorgaande , en wil niet bart gekookt werden, want daar 
door werd bet flymerig , zynde anders aangenaam in 't 
eeten , bebalven dat ze wat grondig rieken. 
Dexe Fungi komen in menigte voort op vlakke velden en 
beuvels, daar men te vooren bet Snygras afgebrand heeft, 
en dan een regen op volgt, inzonderbeid by de nieuwe 
Maan. Die aan fchaduwagtige en vogtige plaatzen voortko- 
men, Zn verre 200 goet niet,om dat ze na den grond rieken. 
Een andere zoorte bier van is de voorige gelyk , dikker 
van hoedje , en donker-graauw of aardverwig , zommige 
ook zwartagtig op witte fleelen , maar na eenige dagen 
breiden ze bun uit als boeden , veele by malkander groejende. 
Wederom vindt men andere vier of vyf duimen breed, 
meer uitgebreid na de eene zyde dan na de andere , en al- 
daar een wyde klove , fchier een bert gelykende , boven 
rookverwig , beneden met een ligten purper uit den graau- 
wen weerjchynende Daar fiaan ook twee of drie by mal- 
kander, en baare fleelen zyn in de midden buikagtig , zy 
komen woort in de regenmaanden Funy en Fuly, als de 
regen eenige dagen opboudt. : 
Naam, Jn ’t Latyn Boletus terreftris ; én "t Maleits 
Cuiat tana , en Sajor tana ; op Hitoe Mothe, en Sa: 
waccal; by anderen Oelat kitrib kitrib ; dat 2s knap- 
pende Oelat. Zy werden naafi de tweede zoorte voor 
de beften gebouden , dog men moet ze niet over de drie 
dagen laten oud werden , ook verkiezen zoodanige , die op 
vlakke en te vooren gebrande plaatzen groejen. Men moet 
ze ook wel leeren onderfcheiden van de volgende Fungus 
igneus , dewelke febier dezelfde gedaante beeft , maar 
altyd vuilder van reuk is, en daar by doodelyk. ; 
Zoo werden ook alle eetbare Fungi fcbadelyk en fenymg, 
als zy van Slangen en andere vergifte beesjes aangeraakt 
werden. Hier van daan komt bet , dat ‘er in Amboina 
zoo dikwils men/chen om den bals komen door -eeten van 
eenige Culat, die men weet anders on[cbadelyk te ym. ` 
V. Boletus quintus, auris murina diétus, ver/chilt 
merkelyk van de tweede zoorte, want by is veel dunder s 
en niet geplooit , zy Baan als lepels of ooren met bet bolla 
deel opwaarts , zommige met effene en ronde , zommige 
met gekrulde kanten als kragen , met veele lappen boven 
malkander. De 
