Eng, 
128 
Secunda fpecies eft inftar fecunde efculente fpe- 
ciei, fed fine plicis, nam inftar auricularum arborum 
truncis adfidet , inferior enim pars loco plicarum 
multa habet foraminula externe alba, interne gilva, 
dure itidem fubítantiz, ad oras non rotunda eft, fed 
- finuofa , vel in lacinias diftin&a. Huc pertinet rubra 
fpecies, que fecundz varietas eft, fed paulo tenuior, 
ac fubtus zqualis magis, & utrimque rubra. 
Tertia primz fimilis eft, fuperne tuberculofa & 
pun&ulofa, fordide alba, & dura, fubtus autem in 
varias cellulas & teffaras diftin&a eft inftar favorum 
Apium. p 
Nomen. Nullum aliud gerunt, nifi generale Fungi 
-arborei, Malaice Culat batu ob faxofam fubftantiam , 
omnes crefcunt in vetuftis arboribus, vel ipfarum ra- 
dicibus. Optima & rariffima in Canariis reperitur. 
Ternatice Kebu, Amboinice Ulat, quod generale no- 
men eft. er : 
Ufus. Cibo inepti funt, & in Medicina ignoti, Qui- 
dam eos adcufant effe noxios." Saltem anno 1665. in 
Hitces ora in paga Waccal accidit , quinque homi- 
nes, qui harum fpecierum quasdam avulferant, quas 
putabant effe fecundam & quintam efculentam fpe- 
ciem fupra defcriptas, has ergo coquebant & edebant, 
unde unus fnox mortuus eft, non ita quidem venenata 
quadam malignitate , fed: convulfiva quadam contra- 
-€tione, quam in ventriculi orificio fuperiore cauffa- - 
bant cum magna cordis anxietate, anhelitu, & cordis: 
“lancinatione. 
uatuor alii vix evadebant , hoc in cafü primo 
contra&io ifta convulfiva feu fpasmus prohibendus eft, 
‘quod fit, fi egro magnam fyrupi vel aque faccharate 
quantitatem exhibeamus, unde partes aperte tenen- 
tur, dein vomitoria propinanda funt, quod fit E 
..Aaccarbaar rubrum Amboinenfe, vel per radices Siri 
Boppar, ac mox antidota quzdam. fubpeditanda , 
qualia:funt radices ac fructus arboris, que Rex ama- 
-rorir nobis dicitur, feu major ejus fpecies Lary dicta, 
"vel radices Toxicarie terreltris, Accarbaar nigrum &c. 
"qui modus etiam obfervandus eft in precedentibus 
efculentis fpeciebus, quum he infeéte funt taétu ve- 
nenatorum quorundam animalium, 
HERBARIIAMBOINENSIS . Liber XI. Caput XXII. 
Il. De tweede zoorte is gelyk de tweede eetbare , dog 
zonder ploojen , want zy zitten als ooren tegens de ftam- 
-men der bomen aan, en de onderfle zyde beeft in. plaats 
van ploojen veele gaatjes, buiten wit, binnen.vaal, mede 
bart van fubftantie, aan de kanten is ze niet rond y maar 
bogtig, of in lappen verdeelt. Hier toe beboort de-roode 
zoorte, zynde een verandering van de tweede , wat dune 
der, en van onderen even, aan weerzyden rood, 
III. De derde is de eerfte gelyk, aan de bovenzyde vol 
bulten , en pukkelig , vuil-wit, en bart „ maar. van on- 
dere is ze in verfebeide lelletjes of ruitjes verdeeld, ‘gelyk 
de buisjes van de Byen. 
Naam. Zy bebben geen ander naam dan dem generálen 
van Fungus arboreus, in't Maleits Culat batu; wegens 
baar fieenagtige fubjtantie, en waffen alle te zamen aan 
oude bomen, of baare wortelen. De /choonfle en raarfte 
vindt men aan de Kanary-bomen , op Ternaten Kehu; in 
’t Amboins Ulat,- met een gemeene naam. 
Gebruik. Zy zyn tot de koft onbekwaam , en. in de 
Medicyne onbekent. Zommige willen ze be/chuldigen, dat 
ze fchadelyk zn. Immers Anno 1665. is bet op de Kuft 
van Hitoe in't Dorp Waccal gebeurt , dat er vyf Per. 
zoonen, dewelke eenige van deze zoorten geplukt-badden, 
die ze aanzagen voor de tweede en vyfde eetbare zoorte , 
dezelve gekookt en gegeten , waar van "er eene firaks ge. 
ftorven is, niet zoo zeer door een venynige boedamigbetd , 
maar door een. flerk worgen, Pavelk ze in de Erop van de 
maage veroorzaken met een grooten benauwibeid des aas- 
zems, en fleektens onder^t bert. E. 
De andere viere wierden ter nauwer mood gefalveert, 
men moet in dit geval voor eerft bet worgen beletten, 
*t welk gefchiedt , als men den Patient veel zyroop of 2ui- 
keravater ingeeft , "t welk de pa[fagien open boud, door 
na moet men braakmiddelen aanwenden, °t -welk pefcbiedt 
met bet ingeven van ’t roode Amboin/e ae" sch of 
wortelen van Siri Boppar , en flraks daar op eenige An- 
tidota , gelyk zyn wortelen en vrugten van Rex amaro- 
ris, of zyn groote zoorte Lany, wortelen. van Toxicaria 
terreftris , zwart Accarbaar &c. welke proces men ook 
bouden moet in de voorgaande eetbaare zoorte, als dezelve 
door "t aanraken van eenig venynig. gedierte geinfelteere 
zyn. 
e 
R e xd r $ A 
nr nds —— ES AREE MT 
CAPUT VIGESIMUM SECUNDUM. 
Fungi vari ali. 
"TN Amboina obcurrunt alie porro Fungi rare fpe- 
1 cies, quas in binas divido claffes, primus nempe 
E Fungus elatus eft, fecundus Fungus digitatus. Fun- 
‘gi elati tres raras obfervavi fpecies , quarum prima 
“litt, A. notata et, que pedis circiter altitudinem ob- . 
tinet, pedunculum habens digiti craffitie , ex fufco ni-' 
gricans, externe glabra, interne fpongiöfa, ad latera 
tres emittens excrefcentias , acfi novi effent rami , ejus 
“petafus oblongus eft, octo pollices longus, fex latus, 
“ejusdem cum pedunculo coloris, valde contraétus, 
‘ad oras fimbriatus, fuperne in medio fovea donatus, 
fübtus non eft plicatus inftar ceterorum Fungorum , 
‚fed porofus eft & ruffus, excreverat ex putrido ramo 
_decidui Canarii, ac tribus quatuorve longis filamen- 
tis fefe fixerat proximz terre, fed facile extrahi po- 
terat inferiorque convexa pars per fragilitatem tan- 
dem frangebat: ; 
i- Secunda fpecies fub litt. B. pedunculum gerebat 
quindecim pollices altum , craffitie penne, ac fine 
excrefcentiis, fed parum finuofa.& quoque nigricans, 
ita ut tenerum referret Calbahaar ,. inferius parvum 
exhibebat finum , ex quo paucz confpiciebantur fi- 
brille, quibus fefe terre figebat, fed an putrido cui- 
dam ligno fixus fuerit hic fungus, me latet, quum 
qui ad me hunc deferebat, fine obfervatione extraxe- 
råt circa fruticulos prope fluvium Hative Kitsjil. 
„Caput ejus magnitudine erat nummi inperialis , ac 
ejusdem forme , & inftar prioris corrugofum , que 
ruge in utrisque obfervabantur, quum in filvis adhuc 
fixe effent. Ambz fpecies tam raro obcurrunt, ut ani- 
madverterim , a nullo incola effe notas, licet eas anno 
1679 fimul acceperim. 
Nomen. 
TWEE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
De andere raare Campernoeljes. ` 
t 
aar werden in Amboina nog eenige rare zoorten van. 
D Fungus gevonden , dewelke ik in twee geflagten 
verdeel, te weten ten eerften Fungus elatus, en 
ten tweede Fungus digitatus. “an Fungus elatus beb 
ik drie rare zoorten aangemerkt , de eerfte geteekent met 
letter A, waft omtrent een voet boog, meteen [Leel in de 
dikte van een vinger, wit den bruinen zwartagtig, van 
buiten glad , van binnen fpongieus, dog ter zyden met 
drie uitwaffingen , als of bet nieuwe takken wilden wer- 
den, bet boedeke werd langwerpig , agt duimen lang, fei 
breed, van de zelve couleur als den fteel , zeer gerimpelt, 
aan de kanten gekrinkelt-, boven in de midden met een — 
kuil, van onderen bad bet geen ploojen gelyk andere Fungi, ' 
maar Was poreus, en ros van couleur, bet flont op een 
verrotte tak van een omgevalle Canary-boom , en bad zig 
met drie of vier lange draden in de naafte aarde ner 
maakt , dog liet zig ligt daar van aftrekken y en bet 4 
Jte kromme deel brak eindelyk door brosheid daar van af. 
De tweede zoorte letter B, hadde een fteelby de gf: 
tien duimen boog , in de dikte van een fcbaft y en zonder 
uitwaffingen, maar wel wat bogtig , mede z'wartagtig » 
zoo dat by na jonk Calbabaar geleek , van onderen bad 
bet een klein bogtje, en daar, aan eenige weinige vafelin- 
gen, waar mede bet in de aarde vaft bing, dog of bet op 
eenig verrot bout geftaan beeft, en weet ik niet, want 
den brenger het zelve zonder agterdogt uitgetrokken beeft s 
omtrent de leege ruigte by de Rivier van Hative Kitsjil. 
Het boofd was omtrent een ryksdaalder groot , voorts 
van bet zelve fatzoen, en gekrinkelt als bet voorgaande» 
welke krinkelen aan beide geweeft zyn, doen ze nog in t 
bos ftonden. Beide werden zoo zelden gevonden, dat ik 
bemerkt bebbe nog by geen Inlander bekent te zjn, boewel 
ik ze beide in "t jaar 1679. bekomen bebbe. Naam 
