130 
CAPUT VIGESIMUM TERTIUM. 
Fungus igneus. Tsjendawan. 
leti fpecie adeo conveniens forma, ut inpru- 
dentes colle&ores illum fzpe pro hoc decer- 
ant. Sunt vero pufilli Fungi magnitudine biobuli , 
inftar petafi femi claufi, fuperius tuberculofi, glabri , 
& vifcofi, breviffimo infidentes pedunculo , qui fefe 
dein ad altitudinem trium pollicum elevat, albicans, 
& interne concavus. = 
Pileolus fefe explicat ad magnitudinem denarii, 
fuperne pallide cinercus, inferne plicis refertus, ex 
cinereo nigricans, mollis & fragilis fubftantie , odo- 
ris ingrati. Nocte lucent inftar ftelle igne ccerule- 
. fcente, vel inftar millepedis commoliti. Sed hoc non 
diutius fit, nifi dum humidam continent vifcofitatem , 
ita ut nocte facile diftingui poffent a quarta fpecie 
Celat tana, fed die vix nifi per tetrum odorem, in 
denfa & obícura crefcunt filva, ubi putridi locantur 
' ramuli, fed femper ex folo, item in areis circa plau- 
ftra, ubi ligna fubpofita putrida funt , tam ex folo quam 
ex cariofo ligno. e 
Nomen. Latine Fungus igneus; Malaice Tsjenda- 
wan & Celat api; licet quidam quartam efculentam 
fpeciem Tsjendawan vocent, uti & ab Hitoenfibus 
ote vocantur. a ée 
Ujus. Eft noxius & venenatus Fungus, qui rite di- 
gnofcendus eft, ne inprudenter in cibo adhibeatur, 
cauffat enim non folum pe&oris anxietatem & con- 
ftridtionem , fed ingentem quoque circa cor lancina- 
tionem , ac capitis vertiginem , cum tam vehementi 
ardore, ut corpus infectum ex rubro & purpureo tin- 
, &um fit colore. 
Ejus curatio jam Capite 21. data eft, excepto quod 
antidota mox vomitoriis fint mifcenda, quum hic Fun- 
s lethale fit toxicum, ceterum incole eum adhi- 
e note, manu eum tenentes, ut fübfequentes de- 
tegant antecedentes per hunc fulgorem, ne aberrent, 
fed hoc non peragent nifi coacti, quum non cupidi 
funt tales fequendi ignes, quum referant Magos feu 
Swangis, qui nocte ex eorum opinione capite eunt 
fulgente, quo fequentes feducunt. 
H ic noxius eft Fungus , cum quarta efculenta Bo- 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber XJ. Caput XXIII, 
DRIE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
De vuurige Campernoelje. 
bare zoorte van Boletus, zoo een gelykeni[fe bebben- 
de, dat ze de onvoorfigtige plukkers dikwils daar voor 
nemen. Het zyn kleine Padde-ftoelen, in de groote van 
een dubbeltje, als een balf gefloote hoedje , boven bultig, 
glad , en flymerig , op een zeer kort fleeltje, welk zig 
daar na tot de boogte van drie duimen verbeft , witagtig, 
en van binnen bol. 
Het boedje breid zig uit tot de grootte van een fcbelling, 
boven ligt-graauw, beneden vol ploojen , uit den graau- 
wen-zwartagtig, week, en brosagtig van fubftantie , 
en vuil van reuk. By nagt listen ze als een fterre, met 
een blaauw vuur , als een Bereiden duizent-been , dog 
dit doen ze niet langer dan de vogtige flymerigheid daar- 
inne fleekt, zoo dat ze by nagt te onder [cheiden zyn van 
de vierde zoorte Coelat tana , maar by dag kwalyk an= 
ders dan aan den vuilen reuk, zy «vaffen in "t donker bos, 
daar verrot ryzig leid, dog altyd uit den grond, Item in 
de Erven omtrent de Paggers, daar de onderleggers ver. 
rot zyn, Zog uit den grond als uit bet vermolzemde bout. 
Naam. Jn ’t Latyn Fungus igneus 3 in ’s Maleits 
Tsjendawan, en Coelat api, boewel zommige de vierde 
eetbare zoorte Tsjendawan noemen, gelyk ze by de Hitoe- 
¿fen ook Mote genoemt werden. s 
Gebruik. Het is eem fcbadelyken ja vergiftigen Fun- 
gus, die men wel moet leeren kennen om niet omvoorfig- 
tig in de kofi te gebruiken , by verwekt niet alleen wor- 
gen op de borft , maar ook groote fbeeken omtrent bet bert, 
draaijnbe des boofds , met zulken brand , dat bet ligbaam 
rood en peers uitflaat, 
D’ is een fchadelyk Cambernoelje, met de vierde eet. 
Zyne geneezing beftaat als in *t voorgaande een en twina 
tig fte Hoofdftuk gezegt is, bebalven dat men de Antidota 
Jtraks onder de brakende middelen moet mengen , om dat by 
dezen Fungus een doodelyk venyn is, anders gebruiken bem 
de Inlanders in de band te dragen, om by nagt de naarvol- 
gende aan te wyzen door dit vuurtje, waar dat de voorfte 
beenen ‘gaan om niet van malkanderen af te dwalen, dog 
zy zullen dit niet doen dan by nood , om dat ze niet gaarn 
diergelyke vuurtjes volgen, als verbeeldende hunne Tove- 
naars of Swangis, die by nagt na bun zeggen ook met een 
gloejend boofd gaan , en de navolgers verleiden. 
CAPUT VIGESIMUM QUARTUM. 
Fungus arborum tuberofus. Bio bio. ` 
dicitur, in Pharmacopzis Bovis & Bovifium cot- 
-A rupto vocabulo Germanici BoeckewifE, funt hi 
bülbi, quos jam defcribimus. 
E genere iftius Fungi tuberofi , qui Crepitus lupi 
Sunt autem rotundi & oblongi bulbuli , magnitudine 
ovorum Columbinorum & Gallinaceorum , una parte 
feffiles arborum corticibus ,. non perfe&e fpherici , 
fed angulofi, & parum comprei , externe glabri, 
zequales, & purpurei, fi vero ruditer fricentur, nigri- 
cant, quit & plerumque interna fubftantia eft, que 
primo folida, ficca, & fragilis eft, fed fordida & mu- 
cida, figue deponantur , mucorem contrahunt luteum , 
ac pereunt, in talibus reperiuntur arboribus, quz te- 
nuem, glabrum, & durum gerunt Corticem , quales 
funt Limones, Lingoz, & Caryophylli filveftres. 
Nomen, Latine Fungus arborum tuberofus ; Malaienfe 
ignotum eft. Ternatice Bio bio. Boviftam Amboinen- 
fe hoc haberi poteft. 
Ufus ejus internus nullus eft, fed externa ejus vís 
eft exficcans, fi cum forti conteratur aceto in pulti- 
culam tenuem , quz Herpeti feu Curab inlinitur , 
äer confumit dein exficcat. Contra tumorem 
anca babi diftum conteruntur cum nidis Vesparum, 
quz inliniuntur, unde flavefcit ifte ac perit tumor. 
Verus 
VIER EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Bolagtige Boom-Campernocljes. 
men Crepitus lupi noemt, in de Apotbeeken 
vis en Boviftum , met cen bedorven woord van "t 
Hoogduit/e Boekewift, zyn deze bollen, die wy nu 
befchryven, wi 
- Het zyn ronde en langwerpige bollekens , in de grootte 
van Duiven: en Hennen-eijets., met de eene age zonder 
Steelen , digt tegens de fcbor[fe der bomen zittende, niet regt 
bol-rond , maar boekig , en wat gedrukt buiten effen , glad, 
purperagtig van couleur , maar als men ze wat bard rat: 
zoo werden ze zwart , gelyk ook doorgaans de binnenjte 
Jubftantie is, dewelke in’t eerft mafief, droog, en bros i5, - 
wat vuil of vermuft , en als men ze benen legt , ver/chim- 
melen zy gebeel en al. Men vindt ze aan zoodanige bomen , 
die een dunne, effene, en barde fcbor[fe bebben, gelyk Le- 
moen-bomen , Lingoa, en wilde Nagelen. wc 
Naam. In't Latyn Fungus arborum tuberofus ; in 
"t Maleits is’t onbekent , Op Ternaten Bio bio. Men 
mag bet voor een Ambons Bovift bouden. 
Gebruik. Zy bebben geen gebruik binnens Iyfs , maar 
buiten bebben ze een verdrogende kragt , met Jeherpen azyn 
gewreeven tot een dun papja, werden ze op den Herpes of 
Kurab gefmeert , de welke zy dood byten, en daar na op- 
droogen. Tegens bet gefwel Banca babi genoemt , wer- 
den ze met Seier gewreeven en opgefmeert ; de: 
welke zy doen flenzen. : 
LP bet gellagte vam dien Fungus tuberofüs s 
m 
Cé my De 
