132 
CAPUT VIGESIMUM SEXTUM. | 
Macuerus femina. Daun Joar, 
devenimus , que omnes fruticulis intricate , ac vix 
perviz funt, quum in iis potiffimum obcurrunt cir- 
- cumvolventes Frutices & herbe , fupra libro feptimo & 
nono defcripta, reftant nune porro bine tre$ve vere 
herbe , quas hic proponemus, primo nobis hic ob- 
currit Peer amica ac-focia, Macuerus dicta, cu- 
«jus bine funt fpecies, mas E femina, fed tam diverfa, 
ut cuique fingulare tribuam Caput. 
Je fenfim ex montibus defcendimus , & in valles 
Macuerus femina , feu vera Macuerus mari preponi- 
.tur, quum magis ufitata ac nota fit, eft autem herba, 
craffbs gerens caules , fpithamam vel pedem altos. 
Caulis ejus pennam craflus eft, rotundus, feu parum 
quadragonus , füccofus, fimplex , & in amplos articu- + 
los diftinétus, quibus bina obpofita adftant folia, ac 
quatuor fimul cruce formant, cum illis Valeriane 
conveniunt, inferius anguítata usque ad caulem, ac 
fuperius lata , feptem & otro pollices longa , ultra 
tres digitos lata , ad oras ferrata, flaccida, & magno 
nervo medio, ut-& obliquis: coftis inferius protube- 
rantibus donata , he fufce funt, & folium rugofum 
. formant, quod ex nigro viret. Gage, 
. Sapor ejus eft oleraceus, fed filveftris, & ad Fili- 
ces adcedens. lidem articulo transverfaliter bina alía 
minora adftant foliola, & undique circa caulem co- 
ronula, ex fico virentibus cellulis feu edliculis com- 
pofita, que fuperius fefe in quinque DW. aperiunt 
& dehifcunt , ex iis provenit primo flos fordide al- 
bus, concavus Ze digitabali , ciliis quibusdam firmis 
` armatus , -hic vero flos modo unus alterve finiul aper- 
tus in tali confpicitur coronula. ` X 
Poft florem ex ejus centro intra iftas barbas oblongus 
_excrefcit fru&us inftar Siribo&, vix digiti articulum 
longus, pallide virens , punétulis fordide albis notatus, 
nec tam rugofus , quam Siriboa, qui erectus tanquam 
` in coronula undique circa caulem locatur, atque he 
'coronulz verticilli more füpra fefe invicem funt fite. 
© Radices breves funt, ex multis compofite fibrillis, 
"atque laxe terre inherent, unde & facile eradicari 
poteft hac planta. . T ea 
"` Nomen, Latine Macuerus femina; Malaice Daun laur, 
.& Daun wawo; Amboinice Macueru. - SE 
. . Locus, Nullibi crefcit, nifi in obfcuris umbrofisque 
vallibus, vel opacis filvis, per quas flumina decur- 
runt, ut & ad montium pedes arboribus refertos. 
Ufus. Apud incolas vile eft olus, qui hoc zoue cru- 
dum edunt inftar alius O¢lang oelang, quam Catjang 
adeottum , crudum fatis gratum eft, in frufta con- 
fciffum , & fucco Limonum, intinétum, fi edatur cum 
ifta vermium marinorum efculentorum fpecie, que 
Hop vocatur, unde & cognomen perit. SE = 
„Tabula Quinquagefima ‘awe oo i 
Ad Figuram primam Macuerum feminani exhibet; Y ; 
-Figura fecunda Macuerum mareın xeprafentat. i 
+ H 
WA 
à 
d 
3 
CAPUT 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber XI. Caput XXVL. 
SES EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Macueer-plant het wyfje. 
in de valleien, daar alles met ruigtens verwert , 
W Y febeiden nu allenskens van de Bergen, en komen 
door malkander loopt , en te nauwer nood te pai- 
Jeeren is, als zynde daar in te zien mzeft alle füngerende 
` Heefteren en Kruiden , boven in *t zevende en negende 
Boek befcbreeven. Nu reftceren nog twee of drie eigent- 
“dyke Kruiden y die wy nu bier flellen zullen, voor eer ft 
komt ons voor den gezelle der donkerbeid Macuerus, waar 
van men tree zoorten maakt , «vyfken en manneken , dog zoo 
veele verfcbillende , dat ik teder een Hoofdjluk moet geven. 
Macuerus femina, of eigentlyke Macucrus laten een 
voor "t manneken gaan, om dat ze gebruikelyker en be- 
«kender is, bet is een dikftelig kruid., een [pan of een voet 
“boog , de fleet is een fcbaft dik , rond, of weinig vier. 
kantig, Jappig » enkel, in wyde leden verdeelt , daar aan 
twee bladeren tegens malkanderen flaan , met bun vieren 
in't kruis, zy gelyken wat nade Valeriana, agter final 
tot den (ed toe , en vooren breed , zeven en agt duimen 
. lang, ruim drie vingeren breed, aan de kanten gezaagt, 
Slap, met een grootemiddelzenuwe, en zeer fchuinze rib- 
ben y die van onderen zeer witbuilen , bruinagtig zyn, en 
bet blad wat rimpelig maken, zwart-groen van couleur. . 
De fmaak is moeskruidagtig , dog wilt, en na de Va- 
‚ren trekkende. Aan bet zelve lid [laan over dwers twee 
„andere kleindere blaadjes , en rontom den ficel een, kroon- 
tje, van bruin-groene buiskens of kelkskens , boven in vyf 
Jpitzen geopent, daar uit komt eerft een vuil-witte bloeme 
„voort, bol als een Vingerhoedje , met eenige flyve hair- 
tjes daar in, dog dezer bloemen ziet men maar een of twee 
«aan een kroontje teffens geopent, 
- Na de bloeme waft uit. bet midden tu[fen de baarden , | 
een langwerpige urugt als een Ziriboa , kwalyk een lid 
van een vinger lang, ligt-groen, met vuil-witte puntjes 
bezet, zoo ruig niet als de Siriboa , dewelke opgeregt in 
„een kroontje rontom den fteel ftaat, en deze kroontjes flaan 
wervels gewyze boven malkander. — . 
De wortelen zyn kort , wit veele vazelingen gemaakt, 
bangen los aan de aarde, en zyn ligt uit te trekken. 
_ Naam. Jn’t Latyn Macuerus femina; in "t Maleits 
Daun laur, e». Daun. wawo; in’t Amboins Macueru. - 
Plaats, Het waft. nergens dan in donkere Jchaduwäg- 
tige valleien , of donkere boffen, daar rivieren doorlopen, 
en aan "t. kangen der bergen, daar "t vol geboompte is. 
|» Gebruik, Het is by de Inlanders een heat moeskruid, 
die bet zoo wel raauw eten, gelyk ander Oelang oelang » 
als onder Katjang gekookt, bet fmaakt ook wel raauw in 
-ftuksjes gefneeden in Limoenfap gedoopt , en met die eet 
"bare Zeewormen gegeten, die men Wawo noemt, waar 
van bet den toenaam beeft. : 
` “De agt en Vaftigfte Plaat 
"Vertoont in de eerfte Figuur de Macueer-plant bet wyfje. 
De tweede Figuur verbeeld:de Macuer-plant bet mannetje, 
A ead 
SEVEN 
