EL 
Nomen. Latine Lomba; Malaice & Baleyice Sajor 
lomba , forte a flacciditate; Amboinice Aylaun tabur; 
in Hiteea Aupalulang peti; quum referunt hanc ad Pe- 
tafitidem fupra libro fexto defcriptam. 
Locus. Sponte crefcit in levibus minoribus filvis ad 
montium pedes, in defertis hortis, & ad fluminum ri- 
pas, ubi terra filveftris vera eft, fed in Amboina non 
multum nota vel obvia eft hec planta, copiofe re- 
peritur poft Hoeconalo ad montium adfcenfum „in 
reruptis locis- vel defertis hortis. Im Baleya magis 
uxuriat & major eft, multis extenfis gaudens ramis; 
inftar Trong feu Solani efculenti. Fructusibi magnitu- 
dinem adquirunt vulgaris Siriboz. 
+> Ufus ejus in Amboina rarus eft, quidam ejus foliis 
obvolvunt Majang recenter vulneratum, e quo fuc- 
cum elicere ftudent , atque hinc denominant eam 
Oebat faguweer ; feu Emplafirum Jag ueri , in Baleya& 
Java folia inftar oleris eduntur tam cruda, quam in aqua 
tepida parum macerata, hee folia friéta & epotata, 
vel cum Anifo contrita eos curant; qui contufioni- 
bus vel lapfu interne vulnerati funt. + ©: 
Fruétus luteos maturos pueri edunt , ifti quoque 
eum'Pinanga, velfoli mafficantur contra tuffim. Ley- 
timorenfes eam adnumerant Osbat fang , ejus enim 
radicem: mafticant cum. pauxillo Pinange & Zingibe- 
tis, & irrórant hoc fucco eos, ac prefertim pueros, 
qui infe&ti funt incantamento quovis vel veneno , quod 
ipfis dicitur. Matta pannas, 
Amboinenfe nomen inde obtinuit , quum folia ejus 
adhibeántur ad tumentes teftes, fi illa involvantur 
tenero Mut folio „ fupra ignem torreantur , :& ipfis 
inponantur. Tota herba aque: & aceto incocta , .addi- 
to Zingibere & Amboinenfi fale q. f propinatur con- 
trà ventres comidos &- Hydropicos y tota quoque fo- 
lia abdomini involvuntur , priftans etiam eft herba 
vulneraria contufa, & externe inpofita.- | 
Tabula Quinquagefima mona 
Ad Figuram primam. Lombam exhibet cum ejus fru&u. A fe- 
parto. |.. : er ^ 
Figura fecunda Globbam fillit uviformem , Cap. 31. defcri- 
$ ptam. * H > véi 
-OBSERVATIO. 
Lomba: hee Saururi fine dubio fpecies eft, ae proxime con- 
venit cum illo, qui Suururus arborefcens foliis amplis ro- 
tundis & umbilicatis a Plum. dicitur in defer. pl. Americ. & 
Tab. 74. delineatur. Hujus autem alfe fpecies domeftice 
fupra libro nono defcripte funt, : 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber XI. Caput XXIX, 
Naam. In ’t Latyn Lomba; in ’t Maleits en Baleits 
Sajor lomba, miffcbien van zyne flappigheid; in ^t Am- 
boins Ay laun tahur; op Hitoe Aupalulang poeti , om 
dat ze °t rekenen onder de Petafites , boven in ’t fesde 
boek befchröeven. 
Plaats. Het waft van zelfs in de ligte kreupelbo[fen 
aan 't hangen der bergen, verlate tuinen, en aun de kat- 
ten van de rivieren , daar bet regte bofchaarde beeft 
dog ket is in Amboina niet veel bekent. Men vindt bet 
veel agter Hoeconale , aan 't opgaan der Bergen of afge- 
valle Landen, en verlute tuinen. Op Baly waft bet weele 
driger en grooter , met veele uitgefpreide takken, gelyk 
de planten vam Trong , of Solanum efculentum. De 
vrugten werden aldaar zoo groot als een gemeene Siriboa. 
Gebruik. Hier in Amboina beeft bet weinig gebruik, 
zommige verbinden met zyne bladeren den vers gefneeden 
Majang , dien ze: teifferen willen, en bieten bet daarom 
Oebat faguweer of Saguweers-pleifter , op Baly en 
Java werden de bladeren gelyk ander Sajor gegeten , 200 
raauw als een weinig in warm water gedompelt ,- dezelve 
bladeren gezoden „en ingedronken , of met Anys pewrecm 
«ven, genezen die geene ; die door flooten of vallen gekneufs, 
en van binnen verzeerd zyn. | bs 
De wrugten , als ze geel en ryp zyn , eten bet jong 
volkje 200 raauw uit de band, dezelfde vrugten te degen 
ryp zynde, werden of met Pinang of alleen gegeten tegens 
den boeft. De Leytimorefen tellen’t onder Oebat fwangi, 
want zy kaauwen zjn wortel met cen weinig Pinang en 
Gember , be/proejen daar mede die geene, inzonderbeid de 
kinderen, die beledigt zyn door eenig tovergezigt „of gelyk 
zy zeggen Matta panmas; a 
Den Amboinefen naam beeft bet daar van y: dewyl de 
bladeren gebruikt werden tot gef wolle klooten, alsmende. 
zelve in een jong Piffang blad windt, over "rous braadt, 
en dan daar over bindt. Het gebeele kruid in wateren 
azyn gezoden , daar by gedaan, Gember ` Amboins zout ` 
q. f. werd gedronken tegens gefwolle en waterzugtige bui- 
ken y de gebeele bladeren bindt men ook op den buik, beris 
ook eers goed wondkruid geftooten , en van buiten opgelegt. 
“De negen en Vafiigfte Blaar 
Vertoont in de eerfle Figuur de Lomba-plant,. met deszelfs 
vrugt A afzonderlyk. 
De tweede Figuur wyft aan de Druifuormige Globba- plant y 
in het 31. Hoofdítuk befchreeven, e 
AANMERKING. 
Deze Lomba is zonder twyfel een zoort van de Saururas, en 
komt. het naaft overeen met die geene, welke de boomag- 
tige Saururus met breede , ronde, en navelagtige bladeren 
van Plumier genaamt wert in de befcbryoing der Anert, 
caanfche pum. en op de 74. Plaat verbeelt wert. Hier 
van zyn boyen in het begin van het negende bock meer 
tamme zoorten befchreeven. 
CAPUT VIGESIMUM NONUM. | 
Glbba longa. Globba. 
'alanga major in hifce Orientalibus infulis filve- 
habet fpeciem, que mixtam gerit for: 
- mam hujus Galange & Cardamomi majoris , fed 
fine ulla notabili vi arómatica, quam itaque in octa- 
vo libro fub Galange fpeciebus non reduximus, fed 
hic ad filveftres plantas retulimus, vulgo. Globba vo- 
catur, & in quatuor primarias diftinguitur fpecies, 
quarum ultima hifce in terris exotica eft, & quinta 
penitus filveftris , funt autem fubfequentes , primo 
lero pd eech ges moy tertio Globba 
"wojorms 5 quarto Globba Maccaffarenfis feu acris ; quin- 
to Glabba Alvefiris cote cnin 
Primo. Globba longa feu vulgaris, eft altus herba- 
ceus frutex, forma & modo crefcendi Galange fimil- 
limus, excepto quod caudex multo altior, & folia 
majora fint. Radix cum illa Galange omnino conve- 
nit, fed multo longior & craffior, transverfaliter in 
terra prorepens, in articulos diftin&ta, robutta & du- 
ra , albicans ac fine fufcis pelliculis, interne lentis 
fibris diftinéta, non aromatica, fed parvum Galange 
modo fpirans odorem. 
Sepe 
f 
Be TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
e De lange Globba. 
E Galanga major.beeft in deze Oofterze Eilanden 
een wilt geflagte 5 een gemengt fatzocn dragende, 
van dezelve Galanga en groot Cardamom , dog 
zonder naamwaardige [peceryagtigbeid, die wy daaromin 
"t agtfte Boek onder de Galanga zoorten niet gezet, maar 
hier onder-de wilde kruiden- gejpaart bebben , men noemt 
ze in’t gemeen Globba, en werden gedeelt in vier princi- 
pale zoorten , waar van de laafte bier te Lande vreemd 
is, em de vyfde bebben wy voor gants wild geftelt, zyn- 
de als volgt, ten eer Ben Globba longa, ten tweeden Glob- 
ba crispa, ten derden Globba uviformis, ten vierden Glob- 
ba_Maccaflarenfis of acris ; en ten vyfden de wilde. 
_ I. Globba longa of de gemeene Globba , is een booge 
kruidagtige Heeler, in gedaante en maniere van wallen, 
de Galanga zeer gelyk , bebalven dat den ftam veel boos 
ger , en de bladeren veel grooter zyn. De wartel is ten 
eene maale de Galanga gelyk , dog veel langer engrover 
dwers in de-aarde kruipende , in leden verdeelt s robu 
en bart „ witagtig , zonder bruine vellen , van: binnen met 
taaje draaden , niet fpeceryagtig, maar flegts con weinig 
na .Galanga ruikende. Zy 
