XI. Boek. XXIX. Hoofdf. 
Sepe parum fupra terram eminet, ac fubtus multas 
it craffas & lentas fibrillas , quibus tam firmiter 
terre infixa heret, ut neutiquam evelli poffit, ac 
diffculter effodiatur. Ex hac transverfali radice altis- 
fimi & recti eriguntur caules , inferne nodofi , ac tu- 
berofi, uti in cunctis Galange fpeciebus, atque hoc 
tuber magnitudinem habet vulgaris Cepz. 
Caulis trium pedum altitudinem habet , antequam 
in folia fefe explicat, atque in apicem acutiffimum 
inftar fubule terminatur , eftque firmus, rotundus, 
viridis, & re&iffimus inftar piftilli fclopeti , interne ex 
multis pelliculis feu involucris compofitus , dein caulis 
hic altitudinem duodecim & quindecim pedum obti- 
net, zqualiter craffus pollicem feu medium digitum, 
inferius ad quatuor pedum altitudinem nudus , reli- 
qua pars binos gerit oliorum ordines alternatos, que 
omnino cum illis Galangz conveniunt, excepto quod 
majora & crafliora fint, binos & binos cum dimidio 
pedes longa, binas palmas lata ,” tenuia & glabra, in- 
r charte membranacez , oris zqualibus, que ta- 
men femper quodammodo finuofe funt , in medio 
craflum gerunt nervum, qui inferius protuberat , & 
fuperius concavus eft, ex hoc innumere, tenues, & 
denfe oblique ad oras decurrunt venule, juxta quas 
folium etiam finditur, fique adcurate examinentur, 
non tam oblique decurrunt, nec tot formant finus quam 
in Galanga, maxime & longiffimz in medio ad palme 
- circiter latitadinem diftant, fed fuperiores minores 
` funt, anguftiores , & compattiores, hzc quoque folia 
nullo modo acria funt inftar illorum Galange. 
Hi caules ac folia nil videntur efficere, quum nil 
proferant , fruêtus enim verus ex peculiari provenit 
caule e radice, quales excrefcentias fupra in octavo 
libro Hypopbyta nominavimus. 
Hypopbyton itaque Globbe pedis circiter altitudinem 
obtinet , atque optime illud Bangle vel Zingiberis 
refert , eft nempe clava utrimque acuminata, tres 
*-quatuorve pollices longa, binos crafla digitos, atque 
ad femipedis altitudinem fupra terram elevatur. Cla- 
va hzc obvoluta & arcte claufa eft pelliculis ex fufco 
rubentibus parum. maculatis & craffiufculis, fquamas 
referentibus, atque inter fuperiores hic & illic flofcu- 
lus eminet, longo gaudens tube, fed fuperius in tria 
pes diftin&us , fique progerminat , rofeum gerit co- 
em , atque interne corniculum gerit albums, fed 
cito pallefcit & marcefcit. 
Clava maturefeente he pellicule flave fant, ac 
rum dehifcunt, intus replete muco lento inftar al- 
Inns Ovi, atque in eo latitant fructus ab otto 
ad o&odecim oblongi, in tribus quatuorve ftratis 
fuccefcive decumbentes, paulo minores & planiores 
minore digito, angulofi quoque, & externe pellicu- 
lis flavis obduéti, parum incurvati, inferius obtufi , 
& femi aperti , in fuperiore & angufta parte longis 
venis vel fibris auéti, quibus fibinectuntur & adjacent 
in clava. Horum fru&tuum inferiorem feu latiffimam 
partem, que femi aperta eft, fi denudemus , tum oblon- 
gam conquirimus glebam compofitam ex nigris gra- 
nis circa nervum medium fibi adherentibus , & argen- 
teo quafi muco obduétis. 
E UN A a 1 i 
Hæc congeries magnam habet-fimilitudinem cum 
magno Javanico Cardamomo , ita ut pro una eadem- 
J que haberentur re, fed fapor maxime differt, Globba 
enim gratum & acidulum habet faporem , ad illum 
Ribefiorum accedentem, fi nempe bene matura fint, 
Quod cognofcitur, fi clava fit femi putrida & aperta, 
interna grana nigra , & mucus argenteus rite humi- 
dus, alioquin enim minusacidafünt, & dentes hebe- 
tantia, nulla porro adeft aromatica vel acris vis, que 
in Cardamomo percipitur. 
Matura gratum fpirant odorem, ac tam fortem, ut 
mox percipiatur, quum in domum deferantur, hec 
enim granula unica plante pars eft, que edi & ufui 
effe poffunt. > : : 
Nomen. Latine Globba longa; Malaice & Ternatice 
lobba; verum autem Malaienfe nomen ignotum eft, 
& ad diftin&ionem fübfequentium fpecierum vocatur 
Globba cuff; ob fimilitudinem getminorum ténerorum 
inange, quz in corde feu Djentong locantur , & 
nUnquam maturefcunt. 
Belge 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
131 
Zy kykt dikwils een weinig boven de aarde ui 
onderen beeft ze veele dikke "ub a Y eli: gët 
zy zoo vajt aan de aarde bangt , datze geenzints uitte trek 
ken is, en moejelyk uit te graven. Uit deze dwerswortel 
assert tab 7» gee A fteelen op , die bèneden een 
nop bebben , gelyk alle Galanga zoorte 
een midéibers ilse T Min den 
De [leel fcbiet tot drie voeten boog op, eer by zig in bla- 
deren verdeelt , boven fpits als een AT of ade De, 
groen, en zoo regt als een flamper van een roer binnen 
uit veele vellekens of omwintzels gemaakt , daar na Sebier 
dezen fteel op tot de boogte van twaalf en vyftien voeten; 
in een eenparige dikte , van een duim of middelvinger , 
van onderen ruim vier voeten blood , de reft is bezet met 
twee rygen bladeren, verwiffelt tegens malkanderen flaan- 
de , t'eenemaal met die van Galanga overeenkomende P 
bebalven dat ze grooter en grover zyn , twee en twee en een 
balve voeten lang, twee banden breed , dun en glad, als 
Parkement , met effene kanten, dewelke egter altyd wat 
bogtig ftaan, zy bebben in de midden een dikke zenuwe 
dewelke beneden uitbuilt , en boven bol is. Yan deze lo- 
pen ontelbare fyne en digte adertjes, fcbuins na de kanten 
langs dewelke bet blad ook febeurt, en als men die naauw 
beziet , lopen ze zoo fcbuins niet , nog maken zoo veele ploo- 
jen als in de Galanga. De grootfte en langfte Baan in de 
midden, omtrent een band breed van malkander , maar de 
voorfte zyn kleinder , fmalder , en digter op malkander , 
deze bladeren zyn ook gants niet fcherp , zoo als die van de 
Galanga. 
Dexe takken en bladeren zyn vooren niet met al , want 
daar waft niets anders aan, maar de regte vrugt komt uit 
een byzonderen fteel uit de avortel , diergelyke witwaffen 
wy boven in ’t agtfle boek Hypophyta genoemt bebben. 
Het Hypophyton dan van Globba is omtrent een voet 
boog , en gelykt beft ma dat van Bangle of Gember , te 
weten een kolve onder en boven voegefpijt , drie en vier dui- 
men lang , twee vingeren dik, [taande omtrent balve voets 
boogte boven de aarde. De klove is bekleed en digt gefloo- 
ten, van bruin-roode wat gefprikkelde en ai, tige velle- 
kens als fchubben , en tuffen de bovenfte "T en daar 
een bloempje uit , lankbalzig , dog vooren in drie blaadjes 
verdeelt , als zy uitkomt roofe-verwig, binnen in met een 
wit boorntje, dog verbleekt , en flenjt baaftig. 
De kolve nu rypende werden deze vellckens vaal , en 
gaan wat van malkander , zynde binnen vol taajen Jm, 
als bet wit van een ey, en daar in [chuilen van agt tot 
agttien langwerpige en, drie of vier lagen agter 
malkander fiaande, wat korter, en platter dan een klei- 
ne Vinger» ook wat boekig , van buiten mede met vale vel- 
lekens bekleed , en een weinig krom , beneden ftomp , en 
half geopent , aan ’t bovenfte en fmalfte eind met lange 
aderen of riempjes, waar mede zy in de kolve tegens mal- 
kander leggen. In deze vrugten of tonen, als men ze van 
onderen oP bet breedfte boofd , "t welk balf geopent is, fchilt, 
zoo bekomt men een langwerpig klompje , van gwarte kor- 
rels , rondom een middelzenuwe aan malkander bangende, 
en met. een zilver-verwigen flym bedekt = 
Deze klomp beeft groote gelykeniffe met het groote Ya- 
vaanfcbe Cardamom , zoodat men ze voor eenderlei dingen 
zoude aanzien , maar de {maak verfchilt veel. Want de 
Globba beeft een aangenaame rinze fmaak , na Aaibezien 
trekkende , te weten als zy ter degen ryp zyn , "t welk 
men bekent , als de kolve half verrot, en geopent bangt , 
de binmenfte korrels zwart , en de xilverfiym te degen 
vogtig is, want anders zyn ze vry wat zuur, en detan- - 
den makende, voorts zonder eenige /peceryagtigheid 
of Jcherpigbeid , gelyk men in Cardamom gewaar werd, ' 
De rypen bebben ook een aangename geur , en zoo fterken 
reuk , E men ze flraks gewaar werd , als men Je een 
buis brengt. Zynde deze korrels bet eenig fle, dat men van 
deze planten gien en genieten kan, — a 
Naam. /n't Latyn Globba longa ; In ’t Maleits en. 
Ternataans Globba , want by de regte Malyers is bet 
onbekent , en tot onderfcheid van de volgende zoorte Glob- 
ba cuffi genaamt , na de gelykeniffe van de jonge ftbep- 
zelen der Piffangs , die aan bet bert of Djantong Jlaan , en 
nooit ryp werden. 
De 
