^o Xt. Bock. XXX. Hoofäf. 
-CAPUT TRIGESIMU M. 
: Globba crispa. Globbia papua darion. 
"^w lofam „ que ambz foliatura & modo erefcendi a 
‚pracedenti haud multum differunt, fed quedam 
jn fructibus varietas eft, atque in binas diftinguuntur 
fpecies, in viridem & rubram. 
Primo. Globba crispa viridis 4; Malaice 'Globba du- 
) rivenidju, fruticulum gerit inftar prioris , fed brevio- 
res ramos , modo deeem vel düodecim pedes altos, 
foliàque minora funt, & magis compacta, ut & viri- 
'diora, viginti. pollices ‘longa , quatuor & quinque 
transverfales digitos lata. 
>» Radix transverfaliter prorepit, pollicem. circiter 
craffa ,-folidiffima, dura, &inarticulos quodammodo 
2 Es claffis rotundam. exhibet & fpinu- 
iof , craffe , ac fortes fibrille, illis Galange fimi- 
les , fed fine acri fapore. Caules inferius craflum ge- 
.fünt tuber inftar Cepe, quo transverfalibus incum- 
bunt radicibus. 
5 Hypopbytum e peculiari humili provenit caule, trans- 
- verfálem palmam altum, tuber autem ejus ultra pugni 
- magnitudinem habet, fuperius parum acuminatum , 
& compofitum ex multis globis fibi adunatis, forma 
tubarum tenerarum Globbarum , fed quz multo bre- 
“viores funt, € pellicula obduéte inftar facci , cujus 
fuperior pars oblongum emittit florem inftar excipuli 
formatum , fed compactum , - & fordide albicantem. 
Interne glebz fimilibus tenuibus pelliculis diftintte 
e funt, quarum decem vel duodecim juftam adquirunt 
magnitudinem , ifti enimfacculi fenfim putrefcunt, at- 
'que ex ipft lebis rotundi excrefcunt fruétus , ma- 
- "gnitudine rotundorum Prunorum , qui fuperius ficcam 
"venulam feu pelliculam gerunt-inftar emarcidi floris. 
Putamen exterius craflum ‘éft , duriufculum inftar 
‘fem? maturarum Nucum avellanarum ,“intenfe viride, 
‘& curtis fpinulis obfeffum inftar fra&tuum Dutre feu 
'Stramónie ; interne tria locantur fegmenta in tot cel- 
. lulas diftinéta, compofita ex fimilibus nigris granis, 
"& muco ficco argenteo obducta inftar vulgaris, fed 
“hee grana magis fimilia funt Cardamomo , quod in 
fimilibus fruticulis, & eodem ¢refcit modo uti Globbe. 
Sapor mon tam acidus eft y quam in-vulgari , fed ma- 
gis dulcis & fatuus, paucus-etiam odor eft, unde ex 
multorum judicio. vilior quam vulgaris. 
Secundo. -Globba crispa rubra, feu Globba durion me- 
ra, fimiles gerit caules quatuordecim & fexdecim pe- 
des altos , ac fimilia folia, fed binis pollicibus bre- 
viora, anguftiora, magisque pallide virentia, quales 
& caules funt. ; 
Hypopbytum fimili provenit modo , fruétusque pri- 
mo faced inea funt, fed hi non tam magni funt, 
magnitudinem. enim globuli luforii puerorum habent, 
ex rotundo trigoni, fuperius plani, cum emarcida 
vena feu pellicula floris refiduo , brevioribus & rario- 
ribus fpinulis armati ; externe rubentes , maturi for- 
dide rubent feu gilvi funt. Putamen tenuius eft, fed 
lignofum' quoque, ac maturum facile in tria confringi 
poteft fegmenta, atque interne tria fimilia locantur gra- 
na, fed. minora, & delicatioris faporis quam præcedens. 
Flores baccis infidentes, quum ipforum vaging pri- 
mo dehifcunt, flores referunt Curcumz , qui pallidi 
fünt, ex luteo & pauco rubro variegati colore, atque 
in medio incurvum parvumque gerunt petalum loco 
Piftilli., Ambo horum Hypophyta tam breves gerunt 
caules eradice , ut terre incumbere videantur, atque 
hac in re cum Cardamomo etiam quadrant. a 
In,quibusdam regionibus pellicule rubre fpeciei 
acrem quodammodo habent faporem, ac fructus ma- 
jores funt Amboinenfibus, quales funt in Java & Ban- 
da, fed ideo non peculiares habendz funt fpecies. 
hice, Globba durioen & Globba papua ; prima fpecies 
..Cognominata Zdjoe, h. e. viridis, altera Mera, h. e. 
' Tubra, nomen gerentes ex fructuum colore & forma 
cum fruétu Durionis fupra libro primo defcripti, ut 
:& ex crispis capillis. populi vane di&i; Ternatice 
Globba boppolulö, h. e. rotunda Globba ; Atnboinice A- 
-nipan se : 
Tom. VI. Locus. 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
dittin&ta , fed pelliculis deftituta, huic adherent co- . 
Nomen. Latine Globba. crispa viridis & rubra; Ma- 
137 
DERTIGSTE HOOFDSTUK. 
. De gekrulde Globba-plam. 
et tweede geflagte van Globba zyn de ronde, en 
Jteckelige , beide in bladeren en wasdom y niet veel 
van de voorgaande verfchillende , maar wel in de 
vrugten, en onderdeelt in twee zoorten , groene en roode. 
. l Globba crispa viridis ; in t Maleits Globba dus 
rioén jdju , heeft een ftruikje als bet voorgaande, dog 
kortere takken , te weten maar tien of twaalf voeten boog, 
wat kleinder bladeren digt by malkander ftaande , en boo- 
Ber:groen, twintig duimen lang , vier en vyf dwersvin» 
gers breed, 
De wortel kruipt dwers , omtrent een duis dik y Zeer 
onft, bard, en eenigzints in leden verdeelt , dog mede 
zonder vellekens , daar aan bangen veele fterke en dikke 
vazelingen, de Galanga gelyk , dog zonder fcberpen finaak. 
De fioelen by baar onderften hebben cen barden bol , als 
een Ajuin, waar mede zy op de dwerswortelen fiaan, 
Het Hypophyton komt op’een byzonderen lagen Deel 
voort , ten daversbund boog ,'zynde de bol ruim een vuift 
groot, na boven wat toege/pit ft; en gemaakt van veele klon- 
veren, digt tegens malkander flaande , in de gedaante van 
jonge Globben-kolfjes , dog veel korter , en bekleedt met 
een buideken als een zaksken , wiens-bovenfte maakt een 
langwerpige bloeme, als een booze geformeert., dog tegen 
malkander gedrukt, en vuil-wit, De binnenfte klonteren 
zyn met diergelyken buidekens onderfcheiden , waar van 
maar tien of twaalf tot perfectie komen , want de voor. 
Jebreeven zakjes verrotten met ter tyd , en werden des- . 
zelfs klontertjes ronde vrugten, in de grootte van ronde 
Pruimen „boven op een droog adertje of velleken dragende, 
als een verwelkte bloeme. 
De buitenfte fcbaal is dik , bartagtig „als balf rype Hafe- 
noten ,' boog-groenmetkorte doornen bezet , gelyk de orugten 
van Dutter , Dutra , of Stramonia , binnen in leggen drie 
flruikjes , in zooveel lellekens onderfcbeiden , gemaakt van 
diergelyke zwarte korrels, en met een zilververwige drooge 
flym overtrokken , gelyk de Ed » dog deze gelyken nog al 
meer na Cardamom, °t welk aan diergelyke firuiken, en op 
de zelyemanier waft als deze Globbas. De jmaak is zoo rins 
niet als aan de gemeene , maar zoeter en laffer, van wei- 
nig reuk, en dierbalven ma veeler oordeelen Jlegter dan de 
emeene, 
II. Globba crispa rubra , of Globba durion mera, 
beeft diergelyke fleclen, veertien en festien voeten boog , 
met diergetyke bladeren, dog wel een paar duimen korter, 
wat finalder, en ligter-groen, gelyk ook de fleelen. 
Het Hypophyton komt op dezelve manier voort, zyne 
de de vrugien eerft mede in zakjes. befloöten , dog deze 
werden zoo groot niet, te weten als een knikker, uit den 
ronden , drieboekig , boven plat , met een verwelkte ader 
of buideken , als een bloeme ,- viet kortere en ydeler doorn- 
tjes, buiten roodagtig , de rype vuil-rood of vaal, De 
Jebil is dunder , dog mede boutagtig , de rype laat baar 
ligt in driën duuwen- ; eg. binnen. leggen drie diergelyke 
korrels , dog kleinder , en lieffelyker van fmaak , dan de 
nf voorgaande, 
_ Het bloeizel bowen op de besjes ftaande, als baare febe- 
den cert open gaan, .gelykt wel na de bloeme van Cur- 
Cuma y bleek of met geel „en een weinig rood gemengt s 
_bebbende in de midden een krom blaadje y in plaats van 
^t pylaartje , beide deze Hypopbyta bebben zoo korte flee- 
len uit de wortel , dat ze op de aarde fchynen te rujlen, 
en daar inne ook met bet Cardamom over een te komen. 
In zommige Landen zyn de fcbillen. van. de roode &oorten 
wat [cberp van fmaak , en.de vrugten zelfs wat grooter 
dan de Amboinfe, gelyk zyn die men op Fava en in Ban- 
da vindt , dog daarom voor geen byzondere zoorte bebooren 
gereekent te werden, ; 
Naam. Jn ’t Latyn Globba crispa viridis & rubra; 
in ^t Maleits Globba durioen , en Globba papua, de 
"eerfte zoorte bygenaamt ldjoe,- dat is groene , de tweede 
"Mera, dat is roode „dragende badren naam gg de gely- 
"Keniffe van. de vrugt Durioen , hoven in `t tiende Boek 
“zoo befcbreeven , en na de gekrulde báairen der volkeren 
"Papuas; op Ternaten Globba boppolulo ; dat is ronde 
Globba; > Amboins Anipan dureyn. P 
