138 
* Locus. He fpecies vulgatiffime funt in aliis regio- ` 
nibus ,-crefeunt enim ‘non modo, in, Amboina, Cera- 
mes. Moluceis, fed etiam in Java ac Celebe , & 
adjacentibus infulis, prefertim rubra fpecies, viridis 
enim ibisgnóte el A} «usos SA . 
Contra in Amboina ráfiores fünt, excepta prima 
longa, Copiofiores funt in Leytimora circa locum La- 
teri prope Paflo Baguala. „Rubra; que. in, Amboina 
obcurrit, Jaya vel aliunde videtur effe transportata, 
ibi enim parum differt ab Amboinenfi tam maghitu- 
dine, quam acrimonia, nullumque ibi gerit indige; 
num nomen, excepto Belgico ilto incompto nomine 
Sergiants-klooten.- = + . ' : j 
ju. Ambo hi fru&us crudi eduntur maxime ad 
obleétamentum, fed rubra ubique prevalet, ipforum 
utamina confringenda vel contundenda funt, licet 
in rubra fpecie etiam manu conteri poffint. Huc quo- 
que pertinet rubra magna fpecies , que in Ceramz 
ora Boreali reperitur, fed maxime in finu Hatives 
circa pagos Hatuwe, Saway, & Befly, que Latine 
Globba battana. dici poteft. 
Ejüs folium. cum illo vulgaris Globbz convenit , 
fructusque etiam ex brevi excrefcunt Hypophyto e 
radice , fed ejus tuber maguitudinem babet capitis 
infantis, ejusque glebe feu fructus formam gerunt 
roxime. rubre fpeciei, fed. duplo vel. triplo ma- 
jores funt. Amboinenfibus, in obliquis ordinibus circa 
medium caulem locati, à dextra parte finiftrorfum 
vergentes , fere fine fpinulis feu punctulis, fuperius 
plani, & in centro longa emarcida vena, feu flaccido 
flore diftinéti, coloris fordide rubri feu gilvi. 
Interne grana locantur nigricantia, majora quam in 
vulgari, aguofo muco obducta, faporis acidi „ ac 
proinde.non tam apte cruda edi poflunt, in tria quo- 
que. fegmenta diftin&a. Si adductores me non fefel- 
lerunt , hzc quoque (EN florifera erat, ex fupe- 
rioribus enim ramis , longus excrefcebat caulis, ex 
quo fupra fefe invicem copiofi oblongi dependebant 
flores ejusdem forme, quam in fübfequenti capite de 
Globba utan defcribemus, coloris ex albo lutei & rubri. 
Radix ejus erat uti in vulgari Globba „ transverfali- 
ter per terram prorepens , fed craflior. . Incolae. ibi 
ejus fructibus utuntur loci Limonum ad condimenta 
pifcium acida reddenda... i s 
Flores Globbe crispe rubre ulterius.defcripti „ ex.cla- 
' và proveniunt.magnitudine ovi anferini, que conftat 
ex. oblongis. & acutis (quamis , fimillima primo. ger- 
mini Cardamomi , inter quamvis fquamam oblongus 
excrefcit. flos , fuperius fefe äperiens in dependens 
labium coloris rofei , hic florifer corymbus uti .& 
fruétus naturali fua magnitudine in peculiari delinea- 
tur Charta ac figura. 
Tabula Sexagefima prima 
Ad Figuram primam Globbam-exhibet crispam viridem. 
Figura fecunda Globbam exhibet crispam rubram. 
= 
| CAPUT TRIGESIMUM PRIMUM. ` 
< Globbà uviformis.. Makus. 
, ertia, claffis nomen gerit Globbe filveftris , fed 
E pro peculiari planta , feu fpecie Bangle Ma- 
e" lace habetur, fupra libro ottavo deferipte , ac 
Vy Htt. dl a vocatur, faltem mixtam utriusque ge- 
rit formani , crefcendi modo minor eft valgari Glob- 
ba... Caules ejus funt duodecint ac quatuordecim pe- 
des alti, fed in Amboinenti feptenr vel o&to tantum 
um ' altitudinem habent, digitum craffi, ex trans- 
YOU convent ducentes hime yt M illis Lanquas 
convenientes , "inferius: y ; 
lE perenne 3, mro bulbum'Cepaceum feu 
Folia ejus melius quadrant cum illis Bangle Malat- 
+ ca quam da ae pat inferius, enim lanuginofa fune, 
fed non ruffa, at pallidé virentia, uti & füperior cau- 
is pars , quatuordecim ac fexdecim pollices longa, 
usd 1 quindue , ac féx digitos lata, fuperne glabra, 
&-iptenfe virentia, inferne pallide virentia & anugi- 
ofa, ipforumque venulz multo magis oblique decur- 
Une OB deca AE pee ‚Anduacur , medius- 
inferius múltu tuberat , ac'fuperi 
fulcum feu canalem forme” ii rg 
i 
» Plaats. Deze zoorten zyn de gemeenfte in andere Eilan- 
deny want, wy waffen niet alleen; in Amboina, Ceram 
en de Moluccos, maar ook op Fava’, en Celebs, én daar: 
om leggende Eilanden , inzonderbeid de roode zoorte , want 
de groené-ts daar onbekento a ay Y 
aar en tegen in Amboina vallen ze weiniger dan de 
eerfte lange, de meefte vindt men op Leytimor , omtrent de 
plaats van Lateri,- by de PafJo-Baguala. De rooden. „die 
men in, Banda beeft, febynen van Fava of elders daarin 
gebragt.te-zyn , vati; men. vindt ze daar weinig, ver/chik- 
lende van de Amboinfche „in grootteen fcberpigbeid , beb- 
bende geen Inlandfe naam s .bebalven. den. mallen Duitfen 
naam Sergiants-klooten. .... . some? 
Gebruik. Beide deze -vrugten werden raauw uit de 
band gegeten , meeft tot pleifter 5 zynde de roode over al 
voor-getrokken y de fcbalen moet men in ftukken byten of 
kloppen , boewel men ze aan de roode ook in flukken duwen 
kan. Hier toe beboort de groote-roode zoortes die men. op 
Cerams Noordkufte mecht in de bogt van Hative , omtrent 
de Dorpen-Hatuwe, Saway, en Belt groejende vindt, 
die men.in 't. Latyn Globba hatuana konde noemen; ; 
Het blad is de gemeene Globba gelyk, en de wrugten ko- 
men ook aan een kort Hypephyton voort , wit. de wortel, dog 
deze klomp is zoo groot als eenkinder-boofd , en zyne klonte= 
ren of viugten bebben de gedaante van de naafte roode zoor- 
te, dog wel twee of driemaal grooter dan de Amboinfe, in 
Jcbuinze rygen om de middelfteel fraande y van de regter 
na de flinker band gaande, fchier zonder doornen of puk- . 
keltjes , boven plat „ en 9. de midden met een ‚lange ver- 
welkte ader.of bloem, van verre vuilrood of vaal, ` 
Binnen leggen awartagtige korrels ‚grooter dan aan de ` | 
gemeene y. met een bës? Jlym bekleed „ Zuur van 
Jmaak, en daarom niet 200. bekwaam, om raauw te ecten, 
mede in, drie. klontertjes: verdeeld, Zoo my. de brengers 
niet geabuzeert en bebben „zoo wäs deze zoorte mede bloem- - 
dragende , want wit de bovenfbe zakken kwam, een, lange 
‚Steel voort „ ‚daar aan. bingen boven malkanderen vele lang- 
agtige bloemenvan bet zelue fatzoen , gelyk avy in "t. Si 
gende Hoofdftuk van ed utan zeggen zullen, wite ` 
„geel, en.rood van couleur as 
YI pe als aan.onze gemeene Globba , du 
in de aarde kruipende , dog: dikker. De E 
gebruiken de vrugten in plaats van Lemoenen , om haare 
vilfippen Omg Tea. Socios fin 
let .bloeizel. van. Globba,crispa.rubra nader befchree- 
vem, is een kop in de grootte van een Ganfen ei, gemaa 
van langagtige en Jpitze fcbubben, zeer gelyk bet eerft 
uit/pruitzel van Cardamom , tuffen ieder [chubbe,komt een 
langbalzige bloeme woort, boven zig. openende in een af- 
bangende lip ‚van couleur rozeverwig , de bloejende tros als 
mede de vrugt in baar natuurlyke grootte y werd op cen by= 
zonder papier. vertoont. bant dane 
De een en Sestig fie Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur de groene gekruide Globba .. 
‚De tweede Figuur wyft aan de roode gekruide Globba.. 
EEN EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. ' 
De Druifvormige Globba. 
Tet derde geflagt draagt den naam van wilde Glob- 
ba, nt voor een byzondere plante‘; of voor 
L cen medezoorte van 't Bangle Malacea boven in't 
‚agtfte Boek befchreeven gebouden, en eigentlyk Makui ge- 
naamt. Immers bet beeft een gemengt fatzoen van bei- 
de , aan wasdom is "t kleinder dan de gemeene Globba, 
de fleelen twaalf en veertien voeten boog, — de Am- 
. boinfe maar zeven en agt voeten boog, een ving 
i ger dik, wit 
een dwerze wortel voortkomende , en na die van Lanquas 
Kitsjil gelykende „ onder’ aun met een ajuinagtigen bol of ` 
i 991500. CUO 4 
knobbel. ` ; 
‘De bladeren gelyken beter na Bangle Malacca dan na 
Globba, want zy. zyn van onderen wolagtig, dog niet 
TOS , maar bleek-groen y geht ook bet bovenjte des freels y 
veertien en festien duimen lang , vier, yf, en fes vin- 
„geren breed, boven glad , en boog:groen , beneden bleek-- 
roen en wolagtig , baare adertjes loopen veel Jcburynzer 
an aan, de Globba , en Ge ‘niet fe, más de mid- 
del-zenurwe built van onderen verre juit „ en maakt boven 
een geute. PU meat 3 21 Zeen GN 
Jat Date 
A 
HERBARILAMBOINENSIS  LrXL Caput XXX; ` 
e 
